<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.prakarana.nyayakalika.1.15 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Philosophy](https://indike.org/pramana/in.darsana) › [Logic and epistemology](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya) › [Manuals and primers](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.prakarana) › [The Bud of Nyāya](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.prakarana.nyayakalika) › 1.15

# The Bud of Nyāya 1.15

Nyāyakalikā 1.15

- **Language:** Sanskrit

### [1.15](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.prakarana.nyayakalika.1.15)

cāyaṃ sādhāraṇo'naikāntikaścaturvidhaḥ| sapakṣaikadeśavṛttiḥ vipakṣavyāpī vipakṣaikadeśavṛttiḥ sapakṣavyāpī-ubhayapakṣadeśaikavṛttiḥ ubhayapakṣavyāpīti | prakārabhedavyutpādanaprayojanam, sādhāraṇatvānapāyāt | asādhāraṇastu—nityā bhūrgandhavatvādityanaikāntiko na  
bhavati vipakṣavṛttyabhāvāt | kastarhi ayaṃ hetvābhāsaḥ | aprayojako jātiprayogo veti vakṣyate | aprayojakatvañca sarvahetvābhāsānāmalugataṃ rūpam | anityāḥ paramāṇavo mūrtatvāt iti sarvalakṣaṇasampanno'pyaprayojaka eva | viruddhāvyabhicārī tu nāma  
hetvābhāso nāstyeva | ekatra dharmiṇi viruddhadharmasādhanayoḥ dvayorhetvoranupanipātāt jātiprayogamātrantu taducyate | anityaḥ  
śabdaḥ kṛtakatvād ghaṭavat-nityaḥ śabdaḥ śrāvaṇatvāt śabdavat  
iti saṃśayajanakatvaṃ nānaikāntikasakṣaṇaṃ, cakṣurādāvapi tathābhāvaprasakteriti  
pratyakṣāgamaviruddhaḥ kālātyayāpadiṣṭaḥ | abādhitaparapakṣaparigraho hetuprayogakālaḥ tamatītyāsāvupadiṣṭa iti | anuṣṇo'gniḥkṛtakatvāt ghaṭavaditi pratyakṣaviruddhaḥ | brāhmaṇena surāpeyā dravadravyatvāt kṣīravat ityāgamaviruddhaḥ | anumānaviruddhantu  
nānumānambhavati | tulyababalayoranumānayoḥ bādhyavādhakabhāvābhāvāt | atulyabalatvaṃ tu ekasya yatkṛtaṃ tata eva tadābhāsatve siddhe kimanumānavādhyeti  
viśeṣāgrahaṇāt prakaraṇe pakṣe saṃśayo bhavati-nityaḥ  
śabdo'nityaḥ śabdo veti | tadeva viśeṣāgrahaṇaṃ bhrāntyā

- [Previous: 1.14](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.prakarana.nyayakalika.1.14)
- [Next: 1.16](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.prakarana.nyayakalika.1.16)
- [Up: 1](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.prakarana.nyayakalika.1)

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.prakarana.nyayakalika.1.15](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.prakarana.nyayakalika.1.15) · Pramāṇa
