<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.prakarana.nyayakalika.1.19 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Philosophy](https://indike.org/pramana/in.darsana) › [Logic and epistemology](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya) › [Manuals and primers](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.prakarana) › [The Bud of Nyāya](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.prakarana.nyayakalika) › 1.19

# The Bud of Nyāya 1.19

Nyāyakalikā 1.19

- **Language:** Sanskrit

### [1.19](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.prakarana.nyayakalika.1.19)

ghaṭaḥ prayatnanāntarīyako'nityo dṛṣṭaḥ, evaṃ pratidṛṣṭānta ākāśo  
nityo'pi prayatnanāntarīyakau dṛṣṭāntaḥ | kūpakhananaprayatnānantaraṃ tadupalambhāditi | na cedamanaikāntodbhāvanaṃ bhaṅgyantareṇa  
pratyavasthānāt | anutpattyā pratyavasthānamanutpattisamā jātirbhavati | yathā'nutpanne śabdākhye dharme kṛtakatvaṃ dharmaḥ kva vartate | na  
cedaṃ hetvabhāvādasiddhiḥ anityatvasyeti | sādharmyavaidharmyasamā  
jātiryā pūrvamudāhṛtā saiva saṃśayenopakriyamāṇā saṃśayasamā  
jātirbhavati | kiṃ ghaṭasādharmyāt kṛtakatvādanityaḥ śabdaḥ,  
uta tadvaidharmyāṃdākāśasādharmyādvā niravayavatvānnitya  
iti | dvitīyapakṣotthāpanabuddhyā prayujyamānā saiva sādharmyasamā  
vaidharmyasamā jātiḥ prakaraṇasamā bhavati | tatraiva anityaḥ śabdaḥ  
kṛtakatvād ghaṭavaditi prayoge nityaḥ śabdaḥ śrāvaṇatvāt śabdatvavaditi udbhāvanaprakārabhedamātreṇa ca jātinānātvaṃ draṣṭavyam  
traikālyānupapatyā pratyavasthā nāma ahetusamā jātirbhavati | hetuḥ  
sādhanam , tatsādhyāt pūrvaṃ paścāt saha vā bhavet | yadi pūrvam ,  
asiddhe sādhye tat kasya sādhanam | yadi paścāt sādhanaṃ tarhi  
sādhye tasmin pūrvasiddhe kiṃ sādhanena | atha yugapat sādhyasādhane tarhi tayoḥ savyetaraviṣāṇayoriva sādhyasādhanabhāva eva na  
bhavediti| arthāpattyā pratyavasthā nāma arthāpattisamā jātirbhavati  
yadyanityasādharmyāt kṛtakatvādanityaḥ śabdaḥ arthādāpadyate nityasādharmyānnitya iti| asya cāsti nityena sādharmyamākāśādinā niravayavatvamiti udbhāvanaprakārabheda evāyam| aviśeṣādanena pratyavasthānamaviśeṣasamā jātirbhavati| yadi śabdaghaṭayoreko

- [Previous: 1.18](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.prakarana.nyayakalika.1.18)
- [Next: 1.20](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.prakarana.nyayakalika.1.20)
- [Up: 1](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.prakarana.nyayakalika.1)

## Linked texts (1)

- [Nyāyamañjarī](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayamanjari.2.8.92) — Jayanta Bhaṭṭa, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.prakarana.nyayakalika.1.19](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.prakarana.nyayakalika.1.19) · Pramāṇa
