<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.prakarana.tarkikaraksa.2.20 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Philosophy](https://indike.org/pramana/in.darsana) › [Logic and epistemology](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya) › [Manuals and primers](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.prakarana) › [Tarkikaraksha](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.prakarana.tarkikaraksa) › 2.20

# Tarkikaraksha 2.20

Tārkikarakṣā 2.20

- **Language:** Sanskrit

### [2.20](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.prakarana.tarkikaraksa.2.20)

nirṇayakāraṇopanyāse 'pi saṃśayahetūnāṃ samānadharmādīnāmanyatamasadbhāvamātrāt saṃśayāpādanena pratyavasthānaṃ saṃśayasamaḥ yathā anityaḥ śabdaḥ kṛtakatvād ghaṭavaditi anityatvanirṇayapramāṇopanyāse  
yadi nirṇayakasadbhāvānnirṇayaḥ syāt tarhi nityānityayoḥ sāmānyaghaṭayoḥ samānamaindriyakatvaṃ saṃśayahetuḥ  
śabde 'stīti nityānityatve saṃśayo'pi syāt svakāraṇasadbhāve 'pi vā saṃśayānutpattau nirṇayopi na syādaviśeṣāditi | samānadharmādisaṃśayakāraṇavidhurasya  
nirṇayakāraṇasya nirṇayahetutvamityabhimānaḥ kāraṇam  
kāryāpekṣayā satpratipannatvamāropyaṃ nirṇayapratipannasya  
saṃśayasyopasthānāt | jñāpyāpekṣayā viśeṣaṇāsiddhiḥ  
saṃśayahetuvirahe nirṇayahetutvamityabhimānāt tasya cātrābhāvāditi | atra sūtram | sāmānyadṛṣṭāntayoraindriyakatve sāmāne nityānityasādharmyāt saṃśayasama iti  
atra samāna ityantamudāharaṇapradarśanaparam | nityānityaśabdau sapakṣavipakṣāvupalakṣayataḥ sādharmyapadaṃ ca  
saṃśayahetum | tataśca sādhyatadabhāvayoḥ saṃśayakāraṇādityarthaḥ | evaṃ ca viṣayataḥ kāraṇataśca vyāptirbhavati  
doṣamūlaṃ tu yuktāṅgahāniḥ nirṇāyakabhāvaviśiṣṭasya  
samānadharmādeḥ saṃśayahetutvamityanaṅgīkārāt | anyathā  
nirṇāyakasadbhāve 'pi samānadharmādeḥ saṃśayotpattau tadanucchedaprasaṅgāt | ayuktāṅgādhikatvaṃ vā samānadharmādivirahasya nirṇayāṅgatvabhyupagamāt vyāghātastu sugama  
eva | sūtraṃ tu sādharmyāt saṃśaye na saṃśayo vaidharmyādubhayathā vā saṃśaye 'tyantasaṃśayaprasaṅgo nityatvānabhyupagamānna sāmānyasyāpratiṣedha iti | tatra sādharmyavaidharmyābhyāṃ saṃśāyakanirṇāyakāvupalakṣayati | sāmānyagrahaṇena ca saṃśayahetum | etenāyamarthaḥ samānadharmādeḥ  
saṃśaye janayitavye nirṇāyakasadbhāvānna saṃśayaḥ syāt  
tasminnapi satyeva saṃśayotpattau saṃśayānucchedaprasaṅgaḥ  
samānadharmādernityaṃ saṃśayahetutvaṃ ca nābhyupagacchāmaḥ  
tulyatvamabhyupetyaiva parahetoḥ svahetunā  
bādhena pratyavasthānaṃ prakriyāsama iṣyate

- [Previous: 2.16-3](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.prakarana.tarkikaraksa.2.16-3)
- [Next: 2.21](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.prakarana.tarkikaraksa.2.21)
- [Up: 2](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.prakarana.tarkikaraksa.2)

## Linked texts (4)

- [Nyāyamañjarī](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayamanjari.2.8.75) — Jayanta Bhaṭṭa, Sanskrit
- [Text of the Tokyo Indology Student Team](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra!vatsyayana*tokyo.475.3) — Sanskrit
- [Nyāyasūtra](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra.5.1.14) — Akṣapāda Gautama, Sanskrit
- [Nyāyapariśiṣṭa](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayaparisista.1.p164) — Udayana, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.prakarana.tarkikaraksa.2.20](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.prakarana.tarkikaraksa.2.20) · Pramāṇa
