<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.prakarana.tarkikaraksa.2.27 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Philosophy](https://indike.org/pramana/in.darsana) › [Logic and epistemology](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya) › [Manuals and primers](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.prakarana) › [Tarkikaraksha](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.prakarana.tarkikaraksa) › 2.27

# Tarkikaraksha 2.27

Tārkikarakṣā 2.27

- **Language:** Sanskrit

### [2.27](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.prakarana.tarkikaraksa.2.27)

vat | avṛtterupalabdhirūpeṇāvartamānaghaṭādivadupalabdhirna syāditi tadviṣayo liṅgādirnopalabhyaḥ syāditi vyarthaḥ prayogaḥ | evamanupalabdhatvācchabdo nāstītyukte anupalabdheḥ svātmani tadrūpeṇa vṛttau viṣayavat  
svasyāpyanupalabdhatvāt tadvadevābhāvaprāptāvanupalabdhyabhāvaścopalabdhireveti viparītāpattiḥ svātmani svarūpeṇāvṛttau tu saiva na syāditi tadviṣayaḥ śabdonupalabdho na syādityubhayathāpyasiddho hetuḥ taduktam tadanupalabdheranupalambhādabhāvasiddhau tadviparītopapatteranupalabdhisamaḥ | yadi tādrūpyeṇa vṛttāvapyanupalabdhā na bhavati śabdopyanupalabdho na syāt anupalabdhopi vā  
naiva nāstītyucyeta | tarhyanupalabdhatvāditi hetustatrānaikāntikaḥ śabde nāstitāṃ na sādhayediti | evamanyatrāpi viṣayidharmeṣu darśayitavyam | anumānaviṣayāvalambanenāpi pravartate | yathā sandigdhe nyāyaḥ pravartate  
sandehasya svātmani tādrūpeṇa vṛttau viṣayavat svayameva  
sandigdhaḥ kathaṃ viṣayaṃ sandigdhaṃ kuryāt | avṛttau tu ghaṭādivat sandeho na syāditi nyāyaviṣayābhāvaḥ | tathā  
śabdapratyabhijñānaṃ bhrāntamityukte bhramayogādbhrāntiḥ  
bhramaḥ svasmiṃstādrūpyeṇa vṛttau svayameva bhrāntaḥ kathaṃ viṣayaṃ  
bhrāntaṃ kuryāt | anyathā svavyāghātaḥ | iyaṃ saṃśayaparīkṣāyāṃ sūtrakārairudāhṛtā vipratipattau ca saṃpratipatteḥ,  
avyavasthātmani vyavasthitatvāccāvyavasthāyā iti  
tathā śabdaparīkṣāyāṃ anyadanyasmādananyadityanyatābhāvaḥ aniyame niyamānnāniyama iti | asyāṃ ca  
viṣayidharmopalambhaḥ kāraṇam | āpātataḥ pratikūlatarka āropyaḥ atipīḍāyāmasiddhirnaikāntikaṃ vā  
pratyuttaraṃ viṣayidharmaḥ svātmani tādrūpyeṇa vartata iti  
pakṣaṃ kakṣīkurmaḥ | na ca svātmano viṣayīkaraṇaṃ kiṃ  
tu tadātmakatvamiti na svarūpavyāghātaprasaktiḥ  
tadidamanaṅgādhikyaṃ svātmano viṣayatvasyānaṅgasyaivāṅgīkārāt | taduktam anupalambhātmakatvādanupalabdheraheturiti | asyāpyupalakṣaṇatvādupalambhātmakatvādupasādharmyādervipakṣāṇāṃ sapakṣatvaprasañjanam  
sādhanapratibandhyā yat sa hyanityasamodayaḥ

- [Previous: 2.26](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.prakarana.tarkikaraksa.2.26)
- [Next: 2.28](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.prakarana.tarkikaraksa.2.28)
- [Up: 2](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.prakarana.tarkikaraksa.2)

## Linked texts (3)

- [Text of the Tokyo Indology Student Team](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra!vatsyayana*tokyo.490.3) — Sanskrit
- [Nyāyasūtra](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra.5.1.29) — Akṣapāda Gautama, Sanskrit
- [Nyāyasāra](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.prakarana.nyayasara.2.p76) — Bhāsarvajña, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.prakarana.tarkikaraksa.2.27](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.prakarana.tarkikaraksa.2.27) · Pramāṇa
