<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.darsana.samkhya.samkhyakarika!suvarnasaptati.1.15 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Philosophy](https://indike.org/pramana/in.darsana) › [Enumeration (dualism of spirit and matter)](https://indike.org/pramana/in.darsana.samkhya) › [Sāṃkhyakārikā](https://indike.org/pramana/in.darsana.samkhya.samkhyakarika) › [Suvarnasaptati](https://indike.org/pramana/in.darsana.samkhya.samkhyakarika!suvarnasaptati) › 1.15

# Verses on Sāṃkhya 1.15

Suvarṇasaptati 1.15

- **Language:** Sanskrit

### [1.15](https://indike.org/pramana/in.darsana.samkhya.samkhyakarika!suvarnasaptati.1.15)

asti pradhānam | kathaṃ jñāyate | bhinnajātīnāṃ saparimāṇatvāditi | loke'smin ¹yadvastu sakartṛkam | tadvastu parimāṇaparicchinnam | yathā kulālaḥ saparimāṇānmṛtpiṇḍāt paricchinnaparimāṇaṃ ghaṭaṃ kurute | ayaṃ ghaṭo yadi niṣkāraṇaḥ | \[tadā\] ghaṭaḥ paricchinnaparimāṇo na syāt | ghaṭaśca notpannaḥ syāt | dṛśyate tu ghaṭaḥ paricchinnaparimāṇaḥ | tasmāj jñāyate sakāraṇamiti | yathā tantuniṣpannaṃ paṭādikam | tathā sarvapadārtho'pi | eṣu dharmeṣu (= tattveṣu) mahadādi vyaktamapi paricchinnaparimāṇam | kiṃ \[tat\] paricchinnaṃ parimāṇam | mahānekaḥ, eko'haṅkāraḥ, pañca tanmātrāṇi², ekādaśendriyāṇi, pañca mahābhūtāni | \[evaṃ\] vyaktamidaṃ saparimāṇaṃ dṛṣṭamasmābhiḥ | iti sāmānyato dṛṣṭānumānena³ jñāyate pradhānamavaśyamastīti | yadi pradhānamasat, vyaktamidamaparicchinnaparimāṇaṃ syāt | kiñca punarasadbhavet | samasvabhāvatvāditi | yathā candanakhaṇḍaḥ⁴ | tatkhaṇḍeṣu bahuṣvapi candanasvabhāvo'ntata ekaḥ | tathā vyaktamapi | mahadādiṣu vibhinneṣvapi traiguṇyasvabhāva ekaḥ | teṣāmekasvabhāvatvāj jñāyate tat sarvaṃ sakāraṇamiti | ato jñāyate ⁵pradhānamastīti | śakti\[taḥ\] pravṛtteśceti | ⁶yo yatra śakto bhavati | sa tatra pravartate | yathā kulālo ghaṭaghaṭikā\[karaṇa\]śakto ghaṭaghaṭikayoḥ pravartate | na paṭādau pravartate | iyaṃ ghaṭikā utpadyamānā śaktimāśritya sidhyati | sā ca śaktirniyamena sāśrayā yaduta kulāśrayā | tathā vyaktamapi | vyaktasyāsti pravṛttiḥ | iyaṃ pravṛttiḥ śaktyā siddhayati | sā ca śaktiḥ sāśrayā | tadāśrayaḥ pradhānam | śakti\[taḥ\] pravṛtteḥ jñāyate pradhānamastīti | kāraṇakāryavibhāgāditi | loke kāraṇakāryavibhāgaśca  
dṛśyate | yathā mṛtpiṇḍaḥ kāraṇam | ghaṭādikaṃ kāryam | ayaṃ ghaṭo jalatailādidhāraṇe samarthaḥ | na tu mṛtpiṇḍaḥ | ayaṃ kāraṇakāryavibhāgaḥ | tantupaṭāvapyevam | tathā mahadādi vyaktamavaśyaṃ kāryam | etatkāryaṃ dṛṣṭvā jānīmo vyatiriktaṃ kāraṇaṃ virūpamastīti | tasmādasti pradhānam | vaiśvarūpyasyāvibhāgāditi | kiñcāsti kāraṇāntaram asti pradhānaṃ vastuta iti jñāpayitum | vaiśvarūpyasyeti | trividho hi loko yaduta pṛthivī antarikṣaṃ dyauriti | pralayakāle sarvo loko'vibhaktaḥ | pañcamahābhūtāni ekādaśendriyāṇi pañcatanmātreṣu vilīya avibhaktāni | yāvanmahān pradhāne vilīya \[1249\] avibhaktaḥ | idaṃ vyaktamidaṃ pradhānamiti \[vivicya\] na vaktuṃ śakyate | pralayakāle vyaktasyābhāvātpradhānamapi avidyamānaṃ bhavet | pradhānaṃ yadi nāsti | saṃsāro'pi na bhavet | naitadyujyate | yatastrividhalokasya punassargasamarthaṃ pradhānamasti | ato jānīmaḥ pradhānamastīti | \[evaṃ\] pañcahetubhyaḥ pradhānaṃ sthāpitam¹ |  
para āha | yadi pradhānamasti | \[tathāpi\] na vyaktaṃ janayituṃ śaknoti | nissahāyatvāt | yathā ekaḥ puruṣaḥ putraṃ janayituṃ na śaknoti | ekastanturna paṭaṃ janayituṃ śaknoti | tathā pradhānamapi | arthayottaramāha |

- [Previous: 1.14](https://indike.org/pramana/in.darsana.samkhya.samkhyakarika!suvarnasaptati.1.14)
- [Next: 1.16](https://indike.org/pramana/in.darsana.samkhya.samkhyakarika!suvarnasaptati.1.16)
- [Up: 1](https://indike.org/pramana/in.darsana.samkhya.samkhyakarika!suvarnasaptati.1)

## Linked texts (1)

- [Sāṃkhyakārikā](https://indike.org/pramana/in.darsana.samkhya.samkhyakarika.15) — Īśvarakṛṣṇa, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.darsana.samkhya.samkhyakarika!suvarnasaptati.1.15](https://indike.org/pramana/in.darsana.samkhya.samkhyakarika!suvarnasaptati.1.15) · Pramāṇa
