<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.darsana.samkhya.samkhyakarika!suvarnasaptati.1.17 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Philosophy](https://indike.org/pramana/in.darsana) › [Enumeration (dualism of spirit and matter)](https://indike.org/pramana/in.darsana.samkhya) › [Sāṃkhyakārikā](https://indike.org/pramana/in.darsana.samkhya.samkhyakarika) › [Suvarnasaptati](https://indike.org/pramana/in.darsana.samkhya.samkhyakarika!suvarnasaptati) › 1.17

# Verses on Sāṃkhya 1.17

Suvarṇasaptati 1.17

- **Language:** Sanskrit

### [1.17](https://indike.org/pramana/in.darsana.samkhya.samkhyakarika!suvarnasaptati.1.17)

Ch: saṅghātaparārthatvāt triguṇaviparyayādadhiṣṭhānāt | bhoktṛbhāvātkaivalya\[ārtha pravṛtte\]śca \[itīme\] pañca hetavaḥ sādhayanti puruṣo'stīti ||  
(1) saṅghātaparārthatvāditi | yathā vyaktāvyaktajña\[vijñānā\]n mokṣo labhyate tathā prathamārthāyamuktam | kiñca pradhānavyaktasādhanāni pañca hetavaḥ samyak pratipāditāḥ | atha puruṣo'tisūkṣmaḥ sādhayitavyaḥ | asti puruṣaḥ saṅghātaparārthatvāt | loke hi vayaṃ paśyāmaḥ sarvaḥ saṅghātaḥ parārtha iti | yathā śayanāsanādayaḥ 1 saṅghātā na svārthāḥ avaśyaṃ parārthāḥ kalpitāḥ | astyanya upabhojakaḥ | tadarthā gṛhādisaṅghātāścaivam | tathā mahadādyapi | pañcabhūtasaṅghāto deha ākhyāyate | ayaṃ deho na svārthaḥ | \[kintu\] ekāntataḥ parārtho'dhyavasīyate | puruṣa eva paraḥ | ato jānīmo'stipuruṣa iti | (2) triguṇaviparyayāditi | pradhānavyaktayoḥ ṣaḍvidhaṃ sārūpyamuktaṃ pūrvamāryāyām | \[yathā\]  
etaṣṭkaviparyayāducyate'sti puruṣa iti | (3) adhiṣṭhānāditi | yadi dehamamaṃ puruṣo'dhitiṣṭhati | tadā dehaśceṣṭate | yadi nāsti dehasyādhiṣṭhātā puruṣaḥ | tadā na ceṣṭate | yathoktaṃ ṣaṣṭivargatantre² | puruṣādhiṣṭhitaṃ pradhānaṃ vyaktaṃ janayati | iti | tasmājjānīmo'sti puruṣa iti | (4) bhoktṛbhāvāditi | yathā loke ṣaḍsaṃ pānaṃ bhojanaṃ ca dṛṣṭvā jñāyate astyanyo bhokteti | tathā mahadādi dṛṣṭvā jñāyate'vaśyamanyena bhoktrā bhavitavyaṃ yasya bhojana\[mida\]m | tasmājjānīmo 'sti puruṣa iti | (5) ³kaivalya\[rthaṃ pravṛtte\]śceti | yadi dehamātramasti | āryajanopadiṣṭo mokṣopāyo nirarthaka eva syāt | yathā purā kaścidṛṣirbrāhmaṇānupagamyaivamuvāca |  
yadyātmā nāsti | kaivalyaṃ na vartate | asmādāptāgamātpuruṣo niyatamastīti jānīmaḥ | imān pañcahetūnāśritya puruṣāstitvaṃ sādhitam |  
para āha | puruṣaḥ kiṃ bahuśarīreṣu saṃhatyaiko lakṣyate \[uta\] pratiśarīramekaḥ puruṣaḥ | yadyucyate kathamevaṃ saṃśaya iti | ācāryāṇāṃ mitho ¹viruddhavāditvāt | kaścidāha | ekaḥ puruṣaḥ sarvaśarīrāṇi vyāpnoti | maṇigrathanasūtravat² | maṇayo bahavaḥ sūtramekam | yathā ca viṣṇurekaḥ strīṣaṣṭisahasraiḥ samamekasmin samaye ramate | tathā puruṣo'pyekaḥ sarvaśarīrāṇi vyāpnoti | iti | anyaḥ kaścidācāryaḥ punarāha | pratiśarīraṃ bhinna ātmāstīti | tasmānmama saṃśayo jātaḥ | samādhīyate | bahavaḥ puruṣāḥ | pratiśarīraṃ pṛthak pṛthak puruṣo'sti | kathamevaṃ jñāyate | āryayā vivṛṇoti |

- [Previous: 1.16](https://indike.org/pramana/in.darsana.samkhya.samkhyakarika!suvarnasaptati.1.16)
- [Next: 1.18](https://indike.org/pramana/in.darsana.samkhya.samkhyakarika!suvarnasaptati.1.18)
- [Up: 1](https://indike.org/pramana/in.darsana.samkhya.samkhyakarika!suvarnasaptati.1)

## Linked texts (1)

- [Sāṃkhyakārikā](https://indike.org/pramana/in.darsana.samkhya.samkhyakarika.17) — Īśvarakṛṣṇa, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.darsana.samkhya.samkhyakarika!suvarnasaptati.1.17](https://indike.org/pramana/in.darsana.samkhya.samkhyakarika!suvarnasaptati.1.17) · Pramāṇa
