<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.darsana.samkhya.samkhyakarika!suvarnasaptati.1.21 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Philosophy](https://indike.org/pramana/in.darsana) › [Enumeration (dualism of spirit and matter)](https://indike.org/pramana/in.darsana.samkhya) › [Sāṃkhyakārikā](https://indike.org/pramana/in.darsana.samkhya.samkhyakarika) › [Suvarnasaptati](https://indike.org/pramana/in.darsana.samkhya.samkhyakarika!suvarnasaptati) › 1.21

# Verses on Sāṃkhya 1.21

Suvarṇasaptati 1.21

- **Language:** Sanskrit

### [1.21](https://indike.org/pramana/in.darsana.samkhya.samkhyakarika!suvarnasaptati.1.21)

Ch: puruṣastriguṇadarśanārthī, pradhānañca kaivalyārtham | paṅgvandhavatsaṃyuktau, ityarthavaśāllokasargaḥ ||  
puruṣastriguṇadarśanārthīti | puruṣa evaṃ manyate ahaṃ triguṇaṃ pradhānaṃ drakṣyāmīti | ataḥ puruṣaḥ pradhānena saṃyujyate | pradhānaṃ kaivalyārthamiti | \[pradhānamevaṃ manyate\] ayaṃ ²tapasvī puruṣaḥ kevalaḥ jñānadarśanaśaktimān | tasya kaivalyaṃ prāpayiṣyāmīti | tadarthaṃ pradhānapuruṣau saṃyujyete | ³yathā rājā puruṣeṇa saṃyujyate imaṃ puruṣaṃ niyokṣya iti | sa puruṣo'pi rājñā saṃyujyate | rājā me vṛttiṃ dāsyatīti | ato rājapuruṣayoḥ saṃyogo'rthavaśātsiddhaḥ | tathā pradhānapuruṣayoḥ saṃyuktatvamapi | puruṣasya darśanārthaṃ pradhānasya kaivalyārthaṃ paṅgvandhavatsaṃyogaḥ |  
atra dṛṣṭāntaḥ | purā^1 kila vaṇiksārtha ujjayinīṃ prasthitaḥ corairabhihataḥ pṛthak viśliṣṭo jagāma | \[tadā\] eko jātyandhaḥ eko jātipaṅguśca sarvajanotsṛṣṭāvāstām | andhaḥ samantācaṅkramamāṇaḥ āsīnena paṅgunā dṛṣṭaḥ | paṅgurapṛcchat | kastvamiti | andhaḥ pratyavadat | ahaṃ jātyandhaḥ na jānāmi mārgaṃ yena samantācaṅkrame | tvaṃ punaḥ kaḥ | paṅguḥ pratyavadat | ahaṃ jātipaṅguḥ mārgadarśanamālakṣamaḥ asamartho gantumiti | \[jātyandho'vadat\] tanmānmama skandha upaviśa | ahaṃ mārgaṃ netuṃ śaknomi | tvaṃ mama panthānaṃ darśaya | iti | evaṃ dvau puruṣau mithaḥsaṃyogena \[svā\]^2dhiṣṭhānadeśamabhyagacchatām | tayoḥ saṃyogo'rthavaśāt siddhaḥ | gatvā ca tau \[svā\]dhiṣṭhānadeśaṃ pṛthak pṛthag vyayujyetām | tathā puruṣaḥ pradhānadarśanakāla eva mokṣaṃ labhate | pradhānamapi puruṣasya kaivalyaṃ kṛtvā pṛthaṅnivartate | arthavaśāllokasarga iti | puruṣaḥ anyadarśanārthaṃ pradhānaṃ kaivalyārthaṃ saṃyujyete | ayaṃ saṃyogaḥ lokaṃ sṛjati | yathā strīpuruṣobhayasaṃyogātputraḥ saṃbhavati | tathā pradhānapuruṣasaṃyogo mahadādi sṛjati |  
para āha | saṃyogo lokaṃ sṛjatītyuktam | ayaṃ sargaḥ punaḥ kīdṛśaḥ | āryyottaramāha |

- [Previous: 1.20](https://indike.org/pramana/in.darsana.samkhya.samkhyakarika!suvarnasaptati.1.20)
- [Next: 1.22](https://indike.org/pramana/in.darsana.samkhya.samkhyakarika!suvarnasaptati.1.22)
- [Up: 1](https://indike.org/pramana/in.darsana.samkhya.samkhyakarika!suvarnasaptati.1)

## Linked texts (1)

- [Sāṃkhyakārikā](https://indike.org/pramana/in.darsana.samkhya.samkhyakarika.21) — Īśvarakṛṣṇa, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.darsana.samkhya.samkhyakarika!suvarnasaptati.1.21](https://indike.org/pramana/in.darsana.samkhya.samkhyakarika!suvarnasaptati.1.21) · Pramāṇa
