Satsiddhantamartanda 20
Satsiddhāntamārtaṇḍa 20
- Language
- Sanskrit
20.1
“vedeṣu smṛtiṣu proktaṃ yathāvaśyakamāhnikam
yadyavasthāpitaṃ sūtraiḥ śākhābhedānmaharṣibhiḥ
yathoditaṃ ca vyāsādyaiḥ purāṇeṣu purātanaiḥ
mahānibandhakāraiśca sampradāyavibhedataḥ
vaiṣṇavānāṃ tu kartavyaṃ nirṇītaṃ vistareṇa yat
sadācāryaiḥ sadā kāryaṃ yatpramāṇaiḥ prapaścitam
tattathaivāhnikaṃ sarvaṃ svasvaśaktyanusārataḥ
yathādeśaṃ yathākālaṃ yathāvarṇaṃ yathāśramam
yathāsvasampradāyaṃ ca yathāśākhaṃ yathāmati
anutiṣṭhanti naḥ śiṣṭā viśiṣṭāḥ śraddhayā sadā
utthānakālamārabhya yāvacchayanamatra tat
sarvaṃ na śakyate vaktuṃ mahāvistarabhītitaḥ
sandehendhanasandohastvahnāmasmākamāhnike
nirnidravaṃ śāstravahnijvālājālātsamāpyatām
athaitatpraśnānurodhino'ṣṭau
praśnāstatrādyaḥ praśnaḥ
20.2
vaiṣṇavāḥ syustarhi ṛkśākhāśrutyā āśvalāyanādisūtrarūpayā smṛtyā ca kriyata ityuttaraṃ syāt | yadi vā
yajuḥśākhīyā eva bhaveyustarhi taittirīyamādhyandinaśākhāśrutyā āpastambasatyāṣāḍhakātyāyanādisūtrarūpayā
smṛtyā ca kriyata ityuttaritaṃ bhavet | natvevamekaśākhīyā eva vaiṣṇavāḥ santi | ataḥ kayā śrutyā smṛtyeti
jijñāsito nityakarmasādhakatamo niyataḥ śrutiviśeṣaḥ
smṛtiviśeṣo vā na vaktuṃ śakyaḥ | idaṃ tu vadāmaḥ
anyasampradāyasthavadasatsāmpradāyikairapi svasvaśākhāśrutyanusāreṇa svasvagṛhyasūtrādirūpasmṛtyanusāreṇa ca sarvamapi nityaṃ naimittikaṃ ca vidhīyata iti | svaśākhāsvasūtrayoranurodhenaiva śrautasmārtakarmakaraṇasya tadullaṅghane doṣātiśayasya ca śāstrasiddhatvāt
"yannāmnātaṃ svaśākhāyāṃ pārakyamavirodhi yat
vidvadbhistadanuṣṭheyamagnihotrādikaṃ yathā" || iti
tathā ca sarvopasaṃhāreṇaiva dharmānuṣṭhānamiti sthitamiti | vistarastu "ekaṃ vā saṃyogarūpacodanākhyāviśeṣāt" iti śākhāntarādhikaraṇabhāṣyādāvavadheyaḥ
ato yathāsvasampradāyikabhinnairapi dvijātibhiḥ svasvaśākhānusāreṇa svasvasūtrānusāreṇa ca śrautasmārtāni sarvakarmāṇi anuṣṭhīyante tathaivāsvasampradāyikairapi taistāni
yathādeśakālaṃ yathāśakti yathāmati cānuṣṭhīyante iti
sarvaṃ sustham
athaitatpraśnānubandhī dvitīyaḥ praśnaḥ
20.58
vidhānagranthaśca kīdaśaḥ
20.3
ayamapi praśnaḥ pūrvapraśnavadasaṅgatatara eva | śākhābhedena vidhānagranthānāṃ vaividhyāt | tattacchākhīyairvaiṣṇavairapi svasvaśākhīyavidhānagranthānāmevārdartyatvenā'muka
eva vidhānagrantha iti vaktumaśyakyatvāt | atra praśnavākye vidhānagranthaśca ka iti vaktavye'pi kīdaśa iti
prakārapraśnastu cāturyātiśayāt | yadi tu prakāra eva
jijñāsitastarhi asadgranthāḥ samīcīnaprakārakā ityevottaram | ato mīmāṃsānivartitasarvasandehāstāḥ śrutayaḥ
smṛtayaḥ svasvaśākhīyagṛhyasūtrāṇi cānuṣṭhānakramaniyāmakāḥ kātyāyanakalpasūtratadbhāṣyādayaśca tadanurodhena bahvacataittirīyādīnāṃ saṃskārakaustubhaviśvaprakāśaboppaṇabhaṭṭīprabhṛtayaśca śrautasmārtādikarmaṇāṃ vidhānagranthāstathācāraprakāśācārādarśakamalākarāihnakanāgadevakṛtāihnaka prabhṛtaya āhnikagranthāśca santi bahutarā jāgarūkā jagatyām | tathā śrīviṭṭhalācāryādikṛtapuṣṭimārgāihnakaprabhṛtaya āsmākīnāśca vijayanta evā'nantā ityalamajñabālakartavyenedaśapraśnena
atha prakāntapraśnānubandhī tṛtīyaḥ praśnaḥ
20.59
gāyatrījapasyāvaśyakatā'nāvaśyakatā vā
20.4
puruṣottamadevasya gūḍhatattvanirūpiṇī
sarvāghasaṅghasaṅghātakṛtsākṣānmokṣadāyinī
jananī sarvavedānāṃ parabrahmamayī svayam
ajāpe vrātyatā heturbījaṃ brāhmaṇyasattaroḥ
agaṇyapuṇyā gāyatrī sarvatra viditaiva yā
tajjapāvaśyakatvaṃ ko na brūyāddvijavīryajaḥ
tathā hi—
brāhmaṇyadrumabījaṃ svarāhitye vrātyatākarī
parabrahmamayī sākṣāt puruṣottamavarṇinī
tatra ceto'rpaṇe heturvedamātā'khilairdvijaiḥ
avaśyameva japyā sā vaiṣṇavaiḥ sutarāṃ punaḥ
athaitadanubandhī caturthaḥ praśnaḥ
20.60
āvaśyakatā cettatra bhasmadhāraṇasya, rudrākṣamālayā japasyāvaśyakatā nāvaśyakatā vā