Satsiddhantamartanda 32
Satsiddhāntamārtaṇḍa 32
- Language
- Sanskrit
Contents
- 32.2-2 — 2 parts
32.1
uttaram—
ayaṃ dattottaraprāyaḥ pūrvapraśnottareṇa tu
tathāpi kathyate tathyaṃ pathyaṃ kiñciddvijo nṛṇām
32.2
kvāpi pārthivapūjāyā nityatvaṃ nopapadyate
kāmyatvaṃ kīrtyate tasyāstatsādṛśyāḥ kṛtiṃ vinā
32.3
sāmānyato gṛhasthānāmapi doṣo na bhojane
harerananyadāsānāṃ vaiṣṇavānāṃ kutastarām
32.1-2
athāsya kāmyatvaṃ tu darśayāmaḥ | tatra dharmasindhusāre dvitīyaparicchede māvanirṇaye—
"atha mṛnmayaliṅge śivapūjācikīrṣāyāṃ tadvidhiri"tyādinā pārthivapūjāprakāro darśitaḥ
atra; ārambhe cikīrṣāyāmityuktyā, tāhaśapūjāyā anityatvaṃ gamyate, punastatraiva tṛtīyaparicchede pūrvārdhe santatikāmasya karmavipākagranthoktaṃ harivaṃśaśravaṇādikamuktvā tadviṣaye bālakasuvarṇapratikṛtidānādīni vidhānāntarāṇi vadannāha—"athavā pratyahaṃ pārthivapūjāṃ kṛtvā'bhilāṣāṣṭakajapaṃ samvatsaraṃ kuryāt | abhilāṣāṣṭakaṃ kaustubhe jñeyamiti"
ato'pi spaṣṭameva pārthivapūjanasya kāmyatvam
tathāca, ācāraprakāśe kaurme—
"lavaṇena ca saubhāgyaṃ pārthivaṃ sarvakāmikam
anena phaladaṃ bhūri saikataṃ parikīrtitam"
ityādinā liṅgabhedanirūpaṇe pārthivasya kāmadatvameva nirūpitam
ācāramayūkhe cedameva sarvaṃ śivāgamavacanatvenopanyastam
tatropasaṃhāre'pi—
"āgamoktaviyogaṃ tu jñātvā samyagvicakṣaṇaḥ
vastumātrasya kurvīta liṅgaṃ tattatphalāptaye"
ityanena sarveṣāṃ teṣāṃ kāmopayogitvamātraṃ darśitam
kāmanābhedena pārthivasya saṅkhyābhedaśca tatraiva—"vidyārthī liṅgasāhasrami"tyādinoktaratathā nirṇayasindhau tṛtīyaparicchedapūrvārdhe—atha pārthivapūjetyupakramya,
nandipurāṇe—
"āyuṣmānbalavāñchrīmān putravān dhanavān sukhī
varamiṣṭaṃ labhecchivaṃ jñeyaṃ sarvārthasādhakam" || ityādi
atrāpyāyurādikāmanāviśeṣapūrtyarthameva tadarcanamiti phalati
yattu, śūlapāṇau laiṅge—
"varaṃ prāṇaparityāgaḥ śiraso vāpi kartanam
na caivāpūjya bhuñjīta śivaliṅge maheśvaram
sūtake mṛtake caiva na tyājyaṃ śivapūjanam" || iti
tactu śaivaparam
tatraiva bhaviṣye—
"dhattūrakaistu yo liṅgaṃ sakṛtpūjayate naraḥ
sa golakṣaphalaṃ prāpya śivaloke mahīyate" || ityādibhiḥ,
namanucitam, yeṣāṃ tu naivaṃ teṣāmucitameva | tasya kāmyatvena sandhyāvandanādivattadakaraṇe pratyavāyābhāvāt
"yenāsya pitaro yātā yena yātāḥ pitāmahāḥ
tena yāyātsatāṃ mārgaṃ tena gacchanna duṣyati"
iti manunā svakulācārasyā'pi niyāmakatvasmaraṇācca
yattu, idānīṃ kecana rājānaḥ kulācārādyabhāve'pi durāgrahaṃ kurvanti taddurjanaśikṣāvaśāt
yājñavalkyena prathamādhyāye rājadharmaprakaraṇe (ślo0 35)—
"yasmindeśe yaṃ ācāro vyavahāraḥ kulasthitiḥ
tathaiva paripālyo'sau yadā vaśamupāgataḥ" || iti,
balātkāreṇa kulācārasāṅkaryakaraṇasya niṣedhāt | evaṃ mānavādiśāstreṣvapi draṣṭavyam
ato yeṣāṃ kule naivamācārasteṣu nṛpatinā'pi na balātkāraḥ kāryaḥ | kāmyatvenānavaśyakartavyatākatayā śāstravirodhābhāvāt | kāmyatvaṃ tu sanvādibhirnityavidheyeṣvasya kvāpi
vidhānābhāvādityuktaṃ prāk
itthaṃ sāmānyato gṛhasthānāmapi tadanāvaśyakatve kutastarāṃ śrīpaterananyabhaktānāṃ
vaiṣṇavānāṃ tatprasaṅgaḥ
"ekabhaktirviśiṣyate"
"ananyāścintayanto māṃ ye janāḥ paryupāsate"
"bhajantyananyamanaso jñātvā bhūtādimavyayam"
ityādivacanavirodhāt
ataḥ, kāmanāvaśādanyadevopāsane'pi vaiṣṇavānāṃ tu svadharmaparityāgānmahānevānarthaḥ syāt
yathā, caturṇāmapi varṇānāṃ svadharmaparityāgināṃ pṛthak pṛthaganiṣṭaphalānyāha
dvādaśādhyāye manuḥ—
"svebhyaḥ svebhyastu karmabhyaścyutā varṇā hyanāpadi
pāpān saṃsṛtya saṃsārān preṣyatāṃ yānti śatruṣu
vāntāśayulkāsukhaḥ preto vipro dharmātsvakāccyutaḥ
amedhyakuṇapāśī ca kṣatriyaḥ kaṭapūtanaḥ ||"
"śaivasyāvaśyakaṃ kāmyamanyeṣāṃ pārthivārcanam
ṛte'pi tadato doṣo gṛhasthānāṃ na bhojane
32.2-2
kutastarāṃ vaiṣṇavānāṃ tadbhrāmyata na bhojanāḥ
śrīhariṃ bhajatānyāḥ sevante yaṃ nabhojanāḥ
32.2-2.p1
"
32.2-2.p2
aṣṭatriṃśaḥ praśnaḥ uttarakārike
32.38
japayajñaniratasya vaiśvadevādyanāvaśyakatā vākprāṇayajñajñānayajñādi kurvataśca haribhaktasya ca svakṛṣṭadhānyairhomavidhiḥ
balivaiśvadevādikaṃ kartavyaṃ na vā ?