Pramāṇa · Search · About · API

Satsiddhantamartanda 36

Satsiddhāntamārtaṇḍa 36

Language
Sanskrit

Contents

36.1.1

devasvaṃ devatādravyaṃ naivedyaṃ ca niveditam
caṇḍadravyaṃ bahiḥkṣiptaṃ nirmālyaṃ ṣaḍvidhaṃ matam"
iti nirmālyaṣaḍvidhatvamuktvā, dāsīdāsādīnāṃ devasvatvaṃ hemarūpyakaratnādīnāṃ devatādvyatvaṃ saṅkalpapūrvakaṃ samarpitānāmannajalādīnāṃ naivedyatvaṃ coktvā,
"etattrividhanirmālyasanarhamiti kathyate
pramādādbhojanaṃ kurvan bhūmau sa syādamaṅgalaḥ"
iti, etattrividhasyāpyasya bhojanaṃ ninditvā,
"śivopabhuktasraggandhamannapānādikaṃ tathā
niveditamiti proktaṃ sarvapāpaharaṃ param"
iti niveditasraggandhādibhojanaṃ saṃstutya caṇḍadravyabahiḥprakṣiptayorabhakṣyatvamuktvā,
idamāha—
"nirmālyaṃ ṣaḍvidhaṃ bhojyamekameva niveditam"
ato yāni vidhāyakavacanāni tāni niveditaviṣayāṇi | yāni tu niṣedhavākyāni
tāni devasvādipañcavidhanirmālyaviṣayāṇīti nāradasammatā vyavasthā veditavyetyevaṃ
śaivasudhākare kṛtāḥ | tatra yadyapi mayā granthāntare ayuktā śaivasudhākarabhāgāḥ paṅktiśaḥ
khaṇḍanīyā eva, tathāpi bhavattoṣārthaṃ kiñcidihocyate
bhavanmate yadi sarvasādhāraṇyena śivaniveditagrahaṇamabhimatam, tarhi śāstrasiddhānāṃ
tadrakṣaṇe cāndrāyaṇādiprāyaścittānāṃ kā vā gatiriti cintyatām
atha nāradoktarītyā naivedyanivedyayorbhedena prāyaścittavidhāyakagrantheṣu ca naivedyaśabdollekhena prāyaścittāni tadviṣayāṇīti cedrūṣe ? tarhi,
"madyamannaṃ prayatnena nivedyāśnāti yaḥ sadā
sa bhūpālaḥ sarvavettā bhavatyeva hi sarvathā
atītānāgataṃ jñānaṃ bhūpālatvaṃ ca śāśvatam
jātismaratvaṃ saundaryaṃ mannaivedyasya bhakṣaṇāt
mannaivedyamanucchiṣṭaṃ matvā'nucchiṣṭamuttamam

36.1.2

yo'śnāti sa tu sarvajñaḥ sa bhūpālo'pi jāyate
nirmālyasalilaṃ pītvā devasya mama śūlinaḥ
kṣayāpasmārakuṣṭhādyaiḥ sadyo mucyeta bandhanāt
nirmālyaṃ paramaṃ puṇyaṃ naivedyaṃ pāpanāśanam
brahmacārigṛhasthānāṃ yatīnāṃ ca vimuktidam"
skānde—
"prasādamanyadevasya śuñjatāṃ kilbiṣaṃ bhavet
śivasyaiva tu nirmālyaṃ bhaktyā dhāryaṃ dvijātibhiḥ
iti vacanadvayaṃ tenopanyastam; tattu, bahugrantheṣu sakṛcchaivanirmālyabhakṣaṇe'pi cāndrāyaṇavidhānāt, atra ca śivātiriktaviṣṇvādinaivedyabhakṣaṇe tadvidhānāt, prāmāṇikanibandheṣvasya vacodvayasyānupalambheśca kalpitamiva bhāti | tathā'pyakalpitatvaniścaye sati tadurāgrahiśaivaparamastu, uditānuditasiddhanahinindānyāyena śaivasya tadbhakṣaṇastāvakaṃ vā, na tu kathañcidapi sarvasādhāraṇaṃ bhavitumarhati | bahubhirnirmatsarasarvasādhāraṇagranthakārairanekaśrutyādivacanāvalambena viṣṇunaivedyabhakṣaṇasya, tadbhakṣaṇe, tadaniveditabhakṣaṇasya ca pratyavāyasya tatprāyaścittasya ca samyagvyavasthāpitatvena tatpratyācikhyāsāyā vihāyastalāliliṅgiṣākalpatvāt
yā tu, "rudraśuktaṃ śuñjīta rudrapītaṃ pibet" ityādiḥ, "tasmādbrāhmaṇāḥ praśāntamanaso nirmālyameva bhakṣayantī"tyantā bṛhajjābālaśrutistenopanyastā, sā tu, upakramopasaṃhārāditātparyaliṅgaparyālocane śaivaparaiva | tatrāpi, kālāgnirudrabṛhajjābālābhyāsādiraktamanaskagṛhāśramatyāgiśivayogābhyāsibrāhmaṇaparaiveti sphuṭamudbhāti | ayamevārthastācchikhite śrutibhāge "praśāntamanasa"ityanenocyate

36.1.3

kiñca, nirmālyamevetyevakāreṇāvadhāraṇāttadatiriktasyābhakṣaṇīyatvaṃ pratīyate | vidheḥ parisaṅkhyārūpatvaṃ ca sadānandagiriṇaivopāditam | tathā ca sati, viṣṇunaivedyabhakṣaṇādividhiśrutayo niravakāśatvādyākupyeran | ato'vadhāraṇādiśūnyatadvidhiśrutibalājjābālaśruteḥ śivaikopāsimātraparatvamiti yuktam | śrutyantarabalena śrutisaṅkocasya jaiminyādisammatatvena tatra virodhābhāvāt | asyāḥ śrutervistaraśaḥ, pūrvāparabhāgopanyāsapūrvakaṃ nirṇayastu vistarabhayādanyatra mayā kṛtatvācceha na kriyate
atha bahulasmṛtipurāṇavākyaikavākyatayaitadvicāre tu, iyaṃ āyatanaviśeṣeṣveva naivedyādigrahaṇavidhāyikā śaivānamiti yuktaṃ bhāti
tathāhi, nirṇayasindhau ca puruṣārthaprabodhe bhaviṣye—
"jyotirliṅgaṃ vinā liṅgaṃ yaḥ pūjayati sattamaḥ
tasya naivedyanirmālyabhakṣaṇāttaptakṛcchrakam
śālagrāmodbhave liṅge bāṇaliṅge svayambhuvi
rasaliṅge tathārṣe ca suprasiddhapratiṣṭhite
hṛdaye candrakānte ca svarṇaraupyādinirmite
śivadīkṣāvatā bhaktenedaṃ bhakṣyamitīryate" || iti
atropakrame yaḥ pūjayatīti kathanādupasaṃhāre ca spaṣṭameva śivadīkṣāvatā bhaktenetyuktestraiteṣvapi niveditaṃ bhaktimacchaivenaiva bhoktavyamiti sidhyati, na tu sādhāraṇyena sarvairiti
etena,
"bāṇaliṅge svayambhūte candrakānte hṛdi sthite
cāndrāyaṇasamaṃ jñeyaṃ śambhornaivedyabhakṣaṇam
liṅge svayambhave bāṇe ratnaje rasanirmite
siddhapratiṣṭhite caiva na caṇḍādhikṛtirbhavet
yatra caṇḍādhikāro'sti tadbhoktavyaṃ na mānavaiḥ
caṇḍādhikāro no yatra bhoktavyaṃ tatra bhaktitaḥ"
traivikramyās—.

36.1.4

"bāṇaliṅge ca lohe ca siddhaliṅge svayambhuvi
pratimāsu ca sarvāsu na caṇḍo'dhito bhavet"
kamalākarādike skānde—
"bāṇaliṅge svayambhūte candrakāntādiratnaje
sauvarṇe rājate śambhornaivedyamapi bhakṣayet
apiśabdāttīrthādi gṛhṇīyāt | taduktaṃ tatraiva—
"nirmālyaṃ dhārayedbhaktyāśirasā pārvatīpateḥ
vājimedhasya yajñasya phalaṃ prāpnoti niścitam"
ityevamādīni vacāṃsi śaivaparatvenaiva vyavasthāpitāni veditavyāni | bhaktita ityukteśca
"pādodakaṃ ca nirmālyaṃ bhaktairdhāryaṃ viśeṣataḥ"
ityācāraprakāśodāhṛtāgnipurāṇācca
ācārārkeṃ śivanāradasamvāde—
"bāṇaliṅge na caṇḍāṃśo, na ca nirmālyakalpanā
sarvaṃ bāṇārpitaṃ grāhyaṃ bhaktyā bhaktaiśca nānyathā"
iti vacanācca | tena bāṇaliṅge naivedyādergrāhyāgrāhyatvavicāraḥ śaivānāmeva | nirṇayasindhvācāraprakāśadharmasindhvādiṣu śaivaistathaiva svīkārācca
yattu, kāśīkhaṇḍe—
"jalasya dhāraṇaṃ mūrdhni viśveśasnānajanmanaḥ
eṣa jālandharo bandhaḥ samastasuravallabhaḥ"
tathā,
"snāpayitvā vidhānena yo liṅgasnapanodakam
triḥ pibettrividhaṃ pāpaṃ tasyehāśu vinaśyati
liṅgasnapanavārbhiryaḥ kuryād mūrdhnyabhiṣecanam
gaṅgāsnānaphalaṃ tasya jāyate'tra vipāpmanaḥ" || ityādi,
tatra, idaṃ pūrvavākyavaśāddhiśveśvaraviṣayamiti kecit, kāśīsthapurāṇaprasiddhasarvaliṅgaviṣayaṃ kāśīkhaṇḍe ratneśvarākhyāne tathaiva darśanādityanye, iti pakṣadvayaṃ, nirṇayasindhukāreṇopanyastam | tasmācchaivairapi sarvatra sarvaliṅgārpitaṃ naiva grāhyam, kintu, bāṇādiliṅgārpitameva
atha kadācicchraddhātiśayavaśena kacitsthāvarādiliṅgārpitamapi tairgṛhyeta, tadāpi, niveditameva

36.1.5

"nirmālye ṣaḍvidhe bhojyamekameva niveditam"
iti tadudāhṛtanāradavacanāt
yattu, tena pralapitam—"idaṃ ca niveditaṃ śivetaradevabhaktairapi bhoktavyami"ti, tadyuktataram, śruteḥ śaivamātraparatāyā pūrvaṃ vyavasthāpitatvāt | śaivetarasya tadbhojanāvaśyakatāvidhāyakapramāntarānupalabdheḥ | tadudāhṛtaśaivapurāṇādivacanānāṃ śivabhuktasya śaivaikabhojyatvapratipādakānāṃ nāradavacanena kathaścidapi bādhāyogāt | tadvacasāṃ niveditabhojanameva śivapurāṇādivacanairitarānarhatvācchaivamātraviṣayakamiti kathane vacanaikavākyatvasāmañjasyāt | bāṇaliṅgādyarpitagrahaṇasyāpyuktabhaviṣyādivacanaiḥ śaivamātraviṣayakatvāvadhāraṇena sarvaliṅgeṣvapi niveditamannādyaṃ śaivavaiṣṇavādibhiḥ sarvairapi grāhyamiti kenāpi prāmāṇikena vaktumaśakyatvāt | vakṣyamāṇādivacanairatiniṣiddhatvācca
yacca, śaivena niveditāditaradapi bhoktavyamityuktaṃ, tattu śivārpitadāsīdāsādirūpadevasvasyāpi svasadṛśaśaivopabhogyatvaprāpakamiti bhūṣaṇaṃ tatsaṃnyāsāśramasya
vastutastu, sthāvaraliṅgādiṣu nirmālyasya caṇḍāyaivārpaṇīyatvācchaivānāmapi niveditātiriktasya tasya svayaṃ bhojanamanucitamevāha | tathāhi, nirṇayasindhau (pū0 3 pū0) siddhāntaśekhare—
dharāhiraṇyagoratnatāmrarāaupyāṃśukādikān
vihāya śeṣaṃ nirmālyaṃ caṇḍeśāya nivedayet
anyadannādi pānīyaṃ tāmbūlaṃ gandhapuṣpakam
dadyāccaṇḍāya nirmālyaṃ śivabhuktaṃ tu sarvaśaḥ
ācāryaśivacaṇḍānāmājñābhaṅge tu lakṣyakam
dhanasya bhakṣaṇe teṣāṃ pādonaṃ lakṣmīritam
nirmālye bhakṣite lakṣapādataḥ śuddhirīritā
dānaṃ ca bhakṣaṇasamaṃ tadarthaṃ tadupekṣaṇe

36.1.6

akāmādbhakṣaṇe yadvā nirmālyasya japetsudhīḥ
brahmapañcakasāhasraṃ dharmeṇa sahitaṃ tataḥ
kāmato bhakṣaṇe dīkṣā prāyaścittaṃ na cānyataḥ
nirmālyalaṅghane ghoraṃ prajapedyutaṃ tataḥ
sparśaśca laṅghanasamo vikrayo bhakṣaṇena ca"
ścittamuktvocyate | idaṃ ca jyotirliṅgasvayambhūliṅgasiddhapratiṣṭhāpitaliṅgātiriktasthāvaraliṅgaviṣayam | jyotirliṅgādau tu pūjakena dattaṃ phalatīrthādikaṃ bhaktyā śuddhyarthaṃ grāhyaṃ na
lobhena | paścāyatanasthitaliṅgeṣu careṣu pratimāsu cānnāderapi svayaṃ grahaṇe'pi na doṣaḥ
jyotirliṅgādyanyasthiraliṅgeṣu tīrthodakacandanamātraṃ śraddhāvadbhiḥ śivopāsakaireva
grāhyam | jyotirliṅgādau pūjakadattamannamapi bhakṣyamiti keciditi
ataḥ smārtānāmapi sarvatra śivaliṅgārpitacandanādimātramapi grāhyatvena na sidhyati,
kimuta śaivasudhākaroditaṃ sarvatra śivaniveditānnabhakṣaṇam | anekatra pratiṣiddhatvāt
pratiṣedhastu, yathā, ācāramayūkhe śivapūjānirūpaṇe bhaviṣye—
"dattvā naivedyavakhādīnnādadīta kadācana
tyaktavyaṃ śivamuddiśya tadādāne na tatphalam" iti
ādāne grahaṇe iti mayūkhakāraḥ
punastatraiva skānde—
"nirmālyaṃ yo hi madbhaktyā śirasā dhārayiṣyati
aśucirbhinna maryādo naraḥ pāpasamanvitaḥ
narake pacyate ghore tiryagyonau ca sambhavet" || iti
tathā sārasaṃgrahe dattātreyaḥ—
"nirmālyaṃ bhakṣayitvaiva mucchiṣṭamagurorapi
māsaṃ payovrato bhūtvā japannaṣṭākṣaraṃ sadā
brahmakūrcaṃ tataḥ pītvā pūto bhavati mānavaḥ"
tatraiva—
"nirmālyaṃ naiva sambhakṣetkūpe sarvaṃ ca nikṣipet
strīkuryādyadi sammohādrauravaṃ narakaṃ vrajet

36.1.7

makṣikāpādamātraṃ tu nirmālyaṃ na spṛśetkacit
yadi spṛśetsa mohāddhai narakeṣu nimajjati"
śivapurāṇe rudravākyam—
"pūjāṃ kuryātrisandhyaṃ tu tathā bhaktimacañcalām
mama tīrthaprasādaṃ ca naivedyaṃ parivarjayet
anarhaṃ mama naivedyaṃ patraṃ puṣpaṃ phalaṃ jalam
nivedya bhaktyā bhakṣyaṃ tatsarvaṃ kūpe vinikṣipet"
anyatraḥ
"patraṃ puṣpaṃ phalaṃ cānnaṃ mahādevasamarpitam
nāśnīyātparigṛhyaitannikhanedvā jale kṣipet"
tatraiva vāyupurāṇe—
"jihvācāpalyasaṃyukto dvijaḥ saṃskāravarjitaḥ
śivanirmālyabhojī ca rauravaṃ narakaṃ vrajet"
anthāntare śivapurāṇe—
"nirmālyalaṅghane doṣo dhāraṇe ca viśeṣataḥ
na dhāraye kvacicchambhornirmālyaṃ na ca bhakṣayet" || iti
evamādīnyanekatra sarvasādhāraṇyena tanniṣedhakāni vacanāni bahūnyevopalabhyante | ataḥ smārtādibhirapi, uktasthalādanyatra śivaniveditaṃ naiva grāhyamiti nirmatsarāṇāṃ satā-mavipratipannamatam | dattātreyādivacaneṣu kvacit kevalanirmālyaśabdadarśane'pi prakaraṇa-balāt "rudreṇa bhuktaṃ nirmālyami"tyācāraprakāśodāhṛtaskāndavacanena,
"śivānubhūtamakhilaṃ nirmālyaṃ paribhāṣate"
iti śaivasudhākaradhṛtanāradavacanena ca tathaiva paribhāṣaṇānirmālyaśabdaḥ śivārpita-viṣaya eva bodhyaḥ
kiñca, devasvāderagrāhyatvaṃ tu tenāpyuktam | asti ca śivaniveditānnāderapi śivasvatvam
dravyamannaṃ phalaṃ toyaṃ śivasvaṃ na spṛśet kvacit
laṅghayetraiva nirmālyaṃ kūpe sarvaṃ vinikṣipet
mākṣikāpādamātraṃ yaḥ śivasvamupajīvati
lobhānmohātsa pacyeta kalpānte narake naraḥ"

36.1.8

ityācārārkaṃ padmapurāṇāt | yastu, tena śaivasya prāṇayātrāparyāptādadhikatarasyāpi śiva-nirmālyasya lobhādinā grahaṇe doṣābhāvo darśitaḥ | sa tu ācāraprakāśādyaneka-granthodāhṛtaiḥ,
"lobhānna dhārayecchambhornirmālyaṃ na ca bhakṣayet
na spṛśedapi pādena laṅghayennāpi nārada"
ityādibhirādityapurāṇādyanekavacanairayuktatara eveti dhyeyam
atha, prāyaścittenduśekharādiṣu hareranyanirmālyādibhakṣaṇe tvanāpadyevamiti anyaśa-bdanirdiṣṭadurgāprabhṛtīnāmannādigrahaṇe pūrvoktacāndrāyaṇādiprāyaścittanideśāttadapyabho-jyameva, sādhāraṇyena smārtādīnāṃ sarveṣām | āpadi tadbhakṣaṇe tu laghuprāyaścittaṃ jñeyam
ittham, viṣṇavatiriktadevanaivedyādigrahaṇaniṣedho yathāśāstraṃ sarvasādhāraṇo vyākhyātaḥ
atha, vaiṣṇavastu bāṇaliṅgādiniveditam, tathā yatkiñciddevāntarapratimādiniveditañca naiva bhoktavyam, ananyatvabhaṅgaprasaṅgāt, svavratalopāpatteḥ, ācāravirodhāt,
manodoṣasambhavāt, devāntarānarcakatvāt, bhagavannaivedyamātrabhojanavidhānāt, taditarabhojanapratiṣedhācca
tathāhi—
"ananyāścintayanto mām"
"bhajantyananyamanaso jñātvā bhūtādimavyayam"
"visṛjya daurātmyamananyasauhṛdāḥ"
ityādiṣu vaiṣṇavānāmananyatvamucyate | taccānyadevocchiṣṭabhojane bhajyeta
"yo vai svāṃ devatāmatiyajate" iti taittirīyādiśrāvitadoṣaśca prasajyeta
kiñca, bhagavanniveditameva bhoktavyaṃ na tu tadaniveditam, nāpyanyadevaniveditamiti vaiṣṇavānāṃ vratam | tallopaścopapātakaṃ bhavati
yathāha tṛtīyādhyāye upapātakagaṇanāyāṃ yājñavalkyaḥ (ślo0 32)—
"kauṭilyaṃ vratalopanamiti

36.1.9

atra vrataśabdasya īdṛśaśiṣṭāpratiṣiddhabhagavadbhuktavrataparatvam, natu snātakādivrataparatvamiti mitākṣarāyāṃ sphuṭam
api ca—
na bhagavadarpitavadevatāntaranaivedyasyābhakṣaṇe sarvasādhāraṇyena kiñcitprāyaścittamupalabhāmahe | atastadbhakṣaṇaṃ vaiṣṇavaiḥ svapāramparikā'vigītācāravirodhādapi na kāryam
ācārādhyāye snātakaprakaraṇe (ślo0 11)—
"viruddhaṃ varjayetkarma" iti yājñavalkyena tādśakarmaṇo varjayatvasmaraṇāt
iha, janapadakulācāragrāmaviruddhaśca karma varjayediti mitākṣarā
manurapyāha—
"yenāsya pitaro yātā yena yātāḥ pitāmahāḥ
tena yāyātsatāṃ mārgaṃ tena gacchanna duṣyati" || iti
mitākṣarāyāśca (a0 1) śrāddhaprakaraṇe (ślo0 37|38)—
"gandhodakatilairyuktamiti | ye samānetyādīnāṃ vyākhyāneṣvanekatra etadevānusṛtya vyavasthā kriyate
tathā, bṛhatparāśaro'pi prathamādhyāye (ślo0 47)—
"uṣitvā yatra tatrāpi svācāraṃ na vivarjayet" iti tasyāvarjanīyatvamāha
ācāramādhave ca tṛtīyādhyāye śrāddhavarjyabrāhmaṇeṣu yamaḥ—
"saddhiśca ninditācāraḥ svakarmaparivarjakaḥ |"
ityādi gaṇayitvāgre upasaṃharati—
"caturāśramabāhyāśca sarve te paṅktidūṣakāḥ
ityetairlakṣaṇairyuktāstān dvijānna niyojayet" || iti
ataḥ svācāravirodhādapi tadbhojyam
anyacca, yājñavalkyasmṛtau vyavahārādhyāye divyaprakaraṇakośavidhāne (ślo0 18)—
"devānugrān samabhyacrya" tyatra ugrān devān durgādīniti vyācakṣāṇena vijñāneśvareṇa teṣāṃ tāmasatvaṃ darśitam
tadeva śrībhāgavatādiṣu (skaṃ0 1)—
"rajastamaḥ prakṛtayaḥ samaśīlān bhajanti vai
mumukṣavo ghorarūpān hitvā bhūtapatīnatha"
tathā,

36.1.10

"nārāyaṇasya kalā: śāntā: bhajanti hyanasūyavaḥ"
ityādau sphuṭīkṛtam
atastāmasānāṃ śaktibhūtapatiprabhṛtīnāmucchiṣṭaṃ na bhoktavyam | tāmasānnabhakṣaṇe annakāryasya manasastāmasatvasambhavena sāttvikeṣu mokṣādisādhakeṣvabhīṣṭāvaśyakakarmasu pravṛttivighātāpātāt
manaso'nnakāryatvaṃ tu chāndogye śvetaketuvidyāyāṃ śrūyate (khaṃ0 5) "annamaśitaṃ tredhā vidhīyate, tasya yaḥ sthaviṣṭho dhātustatpurīṣaṃ bhavati, yo madhyamastanmāṃsaṃ, yo'ṇiṣṭhastanmana iti"
agre (khaṃ0 6) "evameva khalu somyānnasyādyamānasya yo'ṇimā sa ūrdhvaḥ samudiṣati tanmano bhavatī"ti
tathā, (khaṃ0 5 ta0 6) "annamayaṃ hi somya mana āpomayāḥ prāṇāstejomayī vāgitī"ti ca | atastadbhakṣaṇaṃ mokṣapratibandhakam
"yānti devavratā devān"
"devān deva yajo yānti"
"yaduktaṃ bhavatā brahman bhoktavyaṃ kiṃ śṛṇuṣva tat
bhoktavyaṃ ca samocchiṣṭaṃ mama bhaktiparāyaṇaiḥ
pavitrakaraṇaṃ putra pāpināmapi muktidam
mamāśanasya śeṣaṃ ca yo na bhuṅke dine dine
sikthe sikthe bhavetpuṇyaṃ cāndrāyaṇaśatodbhavam
avaśiṣṭamathocchiṣṭaṃ bhaktānāṃ bhojanadvayam
nānyadvai bhojanaṃ teṣāṃ bhuktvā cāndrāyaṇaṃ caret
anarpayitvā yo bhuṅke annapānādikaṃ ca yat
śvānaviṣṭhāsamaṃ cānnaṃ pānaṃ ca madirāsamam
tasmānmamārpayetputra annapānādi cauṣadham
bhakṣayetparayā bhaktyā aśuceḥ śucikāraṇam
tīrthayajñādhikaphalaṃ kalidoṣavināśanam
mamocchiṣṭaṃ sugatidamapi duṣkṛtakarmaṇām
anyeṣāṃ devatānāṃ ca na gṛhṇīyācca bhakṣitam
abhaktānāṃ ca pakvānāṃ bhuktvā ca narakaṃ vrajet"|| iti
kīrtanaṃ śravaṇaṃ caiva vandanaṃ pādasevanam

36.1.11

tatpādodakasevā ca tanniveditabhojanam
tadīyānāṃ ca sevā ca dvādaśīvrataniṣṭhatā
tulasīropaṇaṃ viṣṇordevadevasya śārṅgiṇaḥ
bhaktiḥ ṣoḍaśadhā proktā bhavabandhavimuktaye"
śaṅkhacakrordhvapuṇḍrādidhāraṇaṃ smaraṇaṃ hareḥ
tannāmakīrtanaṃ caivaṃ tanniveditabhojanam
tatpādavandanaṃ caiva tatpādāmbuniṣevaṇam
ekādaśyupavāsaśca tulasyā arcanaṃ hareḥ
tadīyānāmarcanaṃ ca bhaktirnavavidhā smṛtā"
śrutiryanniḥśvāsān hadi ca vadane bibhrati sadāakhilā viprā dhātā sṛjati sakalaṃ yasya tanayaḥ

36.2

manaścandro yasyauṣadhicayamaśeṣaṃ pacati yatpadaṃ cādityaḥ projjvalayati jagadyasya mahasā
kṛśānau yajñe ye jagati sakalaṃ juhvati havirdvijanmānaḥ sarve vadanajanuṣo'bhyānti ca tataḥ

36.3

sarvavedopadiṣṭārthaiḥ śiṣṭārādhyasya tasya kaḥ
iṣṭe sambandharahitaṃ bhoktumakliṣṭakarmaṇaḥ

36.4

devatāntaranaivedyasyāgrāhyatvaṃ nirūpitam
kācitkavidhivākyānāṃ viṣayaśca pradarśitaḥ

36.5

asmābhirbhujyate naiva tasmādvāntarārpitam
na smārtairapi sarvatra bhasmāliptastu tatkacit

36.6

kandarpadarpahā''nandasandohāmandamandiram
sevya eko'ravindākṣo bhojyamekaṃ tadarpitam

36.6-2

ṣaṣṭhaḥ pradhānapraśnaḥ uttarakārike
śrutyādipūrdhvapuṇḍrapraśaṃsā
bhavanmārge tilakaṃ kīdṛśaṃ kena dravyeṇa kartavyam ?

Linked texts (4)