Vadavali 3.1-9
Vādāvalī 3.1-9
- Language
- Sanskrit
3.1-9.1
'na viṣṇvārādhanātpuṇyaṃ vartate karma vaidikam | tasmādanādimadhyāntaṃ nityamārādhayeddharim | tadviṣṇoriti mantreṇa sūktena
puruṣeṇa tvi'tyācāramādhave kaurmācca, brāhmaṇādīnāṃ viṣṇupūjāpi
nityā | evaṃ sati nityāyāḥ pūjāyā nityamidamaṅgamiti tasyā vyaṅgatvaparihārāyedaṃ sarveṣāmāvaśyakam | paurāṇikadharmasya śrautasmārtadharmāṅgatvocca | janmāṣṭamyādipūjānāṃ paurāṇatvena tasyāvaśyakatvācca
tena pūjāṅgabodhakavākyānāṃ sāmānyatve'pi śūdrādiviṣayatvenopasaṃhāro'navadhānaramaṇīya eva | na cedamaprayojakam ? | niṣedhanindādivākyeṣu kevaladhāraṇasyaiva niṣedhanindyordarśanāttayoḥ pūjākartari
pākhaṇḍatāsampādanā'śaktatvāt | anyathā tādṛśamapi kvacinnindet
ataḥ śūdradharmatāvyavasthāpanaṃ dvijātidharmatāniṣedhanaṃ dhārakagarhādikaṃ
ca kevalasyaiveti niśceyam
kiñca | 'gopīcandanamṛtsnāyā likhitaṃ yasya vigrahe | śaṅkhacakragadāpadmaṃ tasya dehe bhavāmyaham | sauvarṇaṃ rājataṃ tāmraṃ
kāṃsyaṃ mṛṇmayameva vā | cakraṃ kṛtvā tu medhāvī dhārayeta vicakṣaṇaḥ | upavītādivaddhāryāḥ śaṅkhacakragadādayaḥ | brāhmaṇasya viśeṣeṇa vaiṣṇavasya viśeṣataḥ | upavītaṃ śikhābaddhaṃ cakralāñchanasaṃyutam | vipratvaṃ saphalaṃ tasya vaiṣṇavatvaṃ viśeṣataḥ | cakralāñchanahīnasya viprasya viphalaṃ bhavet | kriyamāṇaṃ ca yatkarma vaiṣṇavānāṃ
viśeṣata' iti skāndamārgaśīrṣamāhātmyatṛtīyādhyāyavākyaṃ ca | 'ye
mṛdā' śaṅkhādidhāraṇamupakramyopavītādivattadatidiśyate | upavītaṃ
ca devalakṣma karmāṅgabhūtaṃ nityaṃ ca | 'upavītaṃ ca devānāmupavyayate
3.1-9.2
devalakṣmameva tatkurute iti | tasmādyajñopavītyevādhīyīta yājayedyajeta vā yajñasya prasṛtyā' iti śruteḥ | 'sadopavītinā bhāvyaṃ
sadā baddhaśikhena ca | viśikho vyupavītaśca yatkaroti na tatkṛtamiti smṛteśca | śikhā cā''kumāramātridaṇḍi nityā | tadvadidamapi
devalakṣma karmāṅgaṃ nityam | tadetadātideśikaṃ nityatvādikamupavītaṃ
śikhetyādivākyadvayena dṛḍhīkriyate | brāhmaṇapadaṃ viprapadaṃ ca kaṇṭhato'tra paṭhyate | tenā'sya vaiṣṇavadvijātidharmatvasiddhau tanniṣedho na
nityānuvāda iti niścīyate
vastutastu vaiyāse darśane devānāṃ karmādhikārāṅgīkārātteṣāṃ yogādivalenā'ntarikṣādāvapi karaṇasambhavātprāptipūrvaka eva tatrāpi
niṣedhaḥ | 'na kalañjaṃ bhakṣayedi'tivat | vyāsasya gurutvena tadviruddhānāṃ jaiminīyānāmanādaraṇīyatvāt | nāpi tāntrikaparatvam
viprapadāt | 'vedābhyāsāddbhavedvipra' iti tannirvacanāt | vastutastu
niṣedhādivākyeṣvaṅkanapadāttaptadhāraṇasyaiva niṣedhastāntrikaparatvaṃ ca
aṅkanapadena tathāniścayāt | aṅkanapadasya vṛṣotsargādau dāhana eva
prasiddhatvāt | anyathā puṇḍra ivātrāpi dhāraṇapadameva vadet | ataeva 'yastu saṃtaptaśaṅkhādiliṅgacihnitapurnaraḥ | sa sarvayātanābhogī caṇḍālo janmakoṭiṣu | dvijaṃ tu taptaśaṅkhādiliṅgāṅkitatanuṃ naraḥ | saṃbhāṣya rauravaṃ yāti yāvadindrāścaturdaśe'ti
pṛthvīcandrodayasthe bṛhannāradīyavākye taptādipadoktapūrvakameva nindāsmaraṇam
na ca viṣṇunā mṛdā dhāraṇasyāpi niṣiddhatvānnedaṃ sāmpratamiti
vācyam | tatra tanniṣedhasyā'vivakṣitatvāt | yathā śrutau ‘niryāṃsasya
3.1-9.3
nāśyaṃ brahmahatyāyai hyeṣa eva varṇa’ ityupakramyāgre ‘yo lohito yo
vā vraścanānniryeśati tasya nāśyami’ti paryavasānavacanāttasyaiva
niṣedho vivakṣito na niryāsamātrasyeti nirṇayastathā prakṛte'pi taptāyase
paryavasānāttanniṣedhasyaiva vivakṣitatvanirṇayena mṛdā dhāraṇaniṣedhasyā'vivakṣitatvaniścayāt
na ca śrutau sāmānyaviśeṣabhāvapratīteryukto viśeṣaniṣedhopasaṃhāraḥ | prakṛte tūbhayatra viśeṣollekhādvairūpyamiti vācyam | abodhāt
bhakṣaṇasya rāgataḥ prāptaistatra tathākathanasya yuktatvāt | prakṛte tu
tadabhāvādullikhito'pi viśeṣo'sya śāstrīyatvajñāpanāyeti sāmānyatā'napāyena vairūpyā'bhāvāt | etenaiva ‘cakrāṅkitatanuryastu
mṛdā kārṣṇāyasena vā | sa śūdravadbahiṣkārya’ iti parāśaramādhavīyapāṭho'pi dattottaro jñeyaḥ | kiñcāṅkanapadasya sādhāraṇatvāṅgīkṛtau
pūrvavākye sāmānyaniṣedhasyehāpi sattvānna vairūpyaṃ prāptāvasaram
‘lohitānvṛkṣaniryāsāni’tivadvākyāntare mṛddhāraṇaniṣedhā'darśanātsattve'pi, kevale sāvakāśatvātkathamapi pūjāṅgasya mṛdā dhāraṇasya
niṣedho na saṃbhavaduktikaḥ | kiñca | brāhmaṇasya niṣiddhaṃ vaiṣṇavasya
vihitam | tatra brāhmaṇaścedvaiṣṇavo bhavati tadā ‘pūrvātparabalīyastva’
nyāyādapi tatprāpterniṣedho na śakyavacanaḥ | ‘kiṃ punarbrāhmaṇāḥ
puṇyā bhaktā’ iti vākyādbhaktiprayuktasya brāhmaṇavaiṣṇavatvasyā'tipraśaṃsanāt | siddhyati pūrvasmātkārye paravidhānavaiyarthyā''pātāca
vaiṣṇavatvasya ca saṃskārarūpatvena paratvāt | bhakterapi puṃstvādivatsatyā apyuttarakāla eva prādurbhāvāt | tatra vaiṣṇavatvamūrddhapuṇḍradhāraṇavāda
3.1-9.4
eva vivecitam | na ca tasya brāhmaṇatvāpekṣayā pūrvatvaṃ sambhavati
brāhmaṇatvasya varṇatvena sāhajikatvāt | ‘daivyo vai varṇo brāhmaṇa’
iti śruteḥ
idamapi tvadīyoktam | yadi ca brāhmaṇapadena brahmajño'bhipreyate
tadā tu niṣedhagandho nopaiti | niṣedhādivākyeṣu brāhmaṇapadā'bhāvāt | pratyuta vidhivākya eva brāhmaṇapadāt | etenaiva ‘śivakeśavayościhnān śūlacakrādikān dvijaḥ | na dhārayeta matimānvaidike vartmani sthita’ ityāśvalāyanavacanamapi pratyuktam | brāhmaṇapadābhāvāt | dvijapadasya varṇavācakatvā''daraṇe'pi śivakeśavapadātsamuccitobhayaliṅgadhāraṇasya kutrāpyavidhānena bhrāntapratipannatayāttathādhāraṇa eva niṣedhasaṃkrameṇa kevalakeśavacihnadhāraṇe niṣedhā'prasakteḥ | anyathopajīvyavirodhena vikalpaprasakterdurvvāratvāt
taptā'dhāraṇe niṣedhopasaṃhārasya śakyavacanatvācca | na ca niṣedhānāmupasaṃhāro nāstīti vācyam | vṛntākaśvetavṛntākaniṣedhe mādhavahemādribhyāṃ tadaṅgīkārāt | uktaśruteśca
nanu bhavatvevaṃ tathāpi taptadhāraṇamito'pi praśastam | pādmottarakhaṇḍe
sudarśanamāhātmyādhyāye ‘śaṅkhacakrāṅkanaṃ kuryādubhayorbāhumūlayoḥ
hutāgninā tu saṃtapya sarvapāpāpanuttaye | vahnirnaiva tu saṃtaptaṃ
cakramādāya vaiṣṇavaḥ | dhārayetsarvavarṇānāṃ harisālokyakāmyayā | tathā ‘cakracihnavihīnastu yaḥ pūjayati keśavam
puṣṭi0 18
tatsarvaṃ niṣphalaṃ yāti pūjāmantrajapādikam | cakraṃ vā śaṅkhacakre
vā tathā pañcāyudhāni vā | dhārayitvaiva vidhitsarvakarma samācaret | adhṛtvā vidhinā cakraṃ brāhmaṇaḥ prākṛto bhavet | na
tasya kiñcidaśnīyādapi kratusahasriṇa' ityādivākyaiḥ | tathā
3.1-9.5
sati vihitapratiṣiddhatvātprāpte vikalpe smārtavaiṣṇavaparatvenobhayavyavasthāpanamucitam | 'tasmāccakrādihetīnāmaṅkanaṃ vaiṣṇavaṃ smṛtam
cakrādicihnahīnatvādvaiṣṇavatvaṃ na labhyate' iti tatraiva vākyāt
bṛhannāradīyāśvalāyanavākyavirodhastu mṛdvā dhāraṇavicāra eva siddhāntinā parihṛtaḥ | ucitaścāsau | rudrasādhāraṇabuddhyā bhagavantaṃ
jānata eva śūlādidhāraṇasambhavāt | tādṛśabuddhimattaśca 'yastu
nārāyaṇaṃ devaṃ brahmarudrādidaivataiḥ | samatvenaiva vīkṣeta sa pākhaṇḍī
bhavetsade'ti pādmottarakhaṇḍe pākhaṇḍotpattikathanādhyāye pārvatīṃ prati
śivavākyāditi cet
nedaṃ yuktam | viṣṇuvākyavirodhasya duṣpariharatvāt | na ca
vikalpo yuktaḥ | purāṇā'pekṣayā smṛterbalavattvāt | 'śrutismṛtipurāṇānāṃ virodho yatra dṛśyate | tatra śrautaṃ baliṣṭhaṃ syāttayodvaidhe smṛtirvare'ti laghuvyāsasmaraṇāt | kiñca | pādme sudarśanamāhātmyatṛtīyādhyāye 'sarveṣāmeva devānāṃ mamāpi puruṣottamaḥ
pūjanīyo harirnityaṃ brāhmaṇānāṃ viśeṣataḥ | tasmāttu brāhmaṇo
nityaṃ vidhivatpūjayeddharim | taccihnairaṅkitaḥ śrīśapadaṃ prāpnotyasaṃśaya' ityupakramāt | 'tasmāccakrādihetīnāmaṅkanaṃ ve'tyupasaṃhārānmadhye ca 'dvividhaṃ vaiṣṇavaṃ proktaṃ bāhyamābhyantaraṃ tathā | śaṅkhacakrādibhirbāhyamāntaraṃ vītarāgatā | bāhyābhyantarasāmyaṃ yattadvaiṣṇavamudāhṛtami'ti vākyācca cakrādidhāraṇasya pūjāṅgādyaṅgatvaṃ
vaiṣṇavīyabāhyacihnatvaṃ ca siddhyati, na tu mukhyatvam | tacca mṛdā
dhāraṇe'pi tulyam | yattu nṛsiṃhaparicaryāyā śivaliṅgāṅkitavṛṣavadananyā'dhīnatāyai taptacakrādīni dhārayedityuktam | tadapyetenaiva nirastaṃ
3.1-9.6
jñeyam | ananyādhīnatāyā apyā''ntaḥkaraṇikāyā eva mukhyatvāt | bhedavādasya śrutyanabhimatatvācca | lokasaṅgrahārthānāṃ karmaṇāṃ
saṃnyāsātpūrvamādaraṇīyatvāddhaktyaviruddhatvācceti | kiñca | kālo'yaṃ
kalirbuddhyādayaścānnādivaśā iti buddherviparyāse tāvanmātreṇa siddhyabhāvādaṅgibhūtāyāḥ pūjāyāḥ kālādivaśādakaraṇe pākṣikadoṣasyāpi
prasaktiḥ | ato'pi mṛdaiva dhāraṇamucitam
kecittu śaṅkhacakradhāraṇaṃ hārītenoktamityāhuḥ | yadi tattathā,
tadāpi vikalpaprasakteḥ pūrvoktarītyaiva vyavasthāpanamucitam | tadā
śiṣṭācāraprāptatvāttaulyameva pakṣadvaye | yattu purāṇeṣu dhruvāmbarīṣādīnāṃ taptadhāraṇamuktaṃ tadapi sevakānāṃ ‘karau harermandiramārjanādiṣvi’tyādivākyaiḥ pūjakatvena prasiddhānāmevoktam | na tu pūjārahitānāmiti na tenāpi taptadhāraṇasyā''dhikyaisiddhiḥ | yattu rāmārcanacandrikāyāṃ ‘ataptatanūrna tadāmo aśnuta’ iti śrutimupanyasya dhāraṇasya śrautatvamuktam | tanna | atra vidhyabhāvāt | ‘aindryā
gārhapatyamupatiṣṭhata’ itivadetadviniyojakaśrutyantarā'bhāvācca
kiñca | iyaṃ śrutiḥ ‘pavitraṃ te vitataṃ brahmaṇaspate prabhurgātrāṇi
paryeṣi viśvata’ ityasyottarārddhabhūtā pavamānasomadevatāke ṣoḍaśe
pañcarcasūkte'sti | tena tameva prakāśayati | ‘sarve vedā yatpadamāmanvantī’tiśrutimādāya bhagavatparatvena vyākhyāne tu rāsasthavṛttāntaṃ vaktīti nā'tra yujyate | tathāhi-he brahmaṇaspate akṣarasvāmin | ‘prabhutvena hareḥ sphūrtī lokatvena tadudbhava’ iti | te vitataṃ
3.1-9.7
vistāraḥ | kṛtvā tāvantamātmānamityādirūpaḥ | pavitraṃ kāmādiśabalanivartakam | tatra hetuḥ prabhuḥ | samartho bhavān | gātrāṇi
bhaktānāṃ śarīrāṇi | viśvataḥ paryeṣi antarbahirvyāpnoṣi | yata
evamatastā api vahnyayogolanyāyena vyāptā niṣkāmā bhavantīti
tathā | evaṃ tatstutvā tasya durlabhatvamāha-ataptatanūḥ virahatāparahitaḥ tatpūrvoktaṃ nāśnute na viśeṣeṇāmnoti | kathamevaṃ jñāyata
ityākāṅkṣāyāṃ vaidharmyadṛṣṭāntamāha | śṛtāsaḥ siṃcāṅgetyuktaprakāreṇa
pakkā vahantaḥ saṃprāpayantaḥ tatsamāsata prāptavanta ityavadhāraṇatastathetyarthaḥ | ‘tayoḥ pavitrami’tyagrimaṃ tu tadagrimaṛgārambha iti na
kiñcidetat
evameva harivallabhasudhodaye'pi ṛk pūrvoktasūktīyā śaṅkhacakrādidhāraṇaparatvena likhitā | ‘camūṣacchyenaḥ śakuno bibhṛtvā
goviṃdu īpsa āyudhāni bibhrat | apāmūrmiṃ sacamānaḥ
samudraṃ turīyaṃ dhāma mahiṣo vivakti’ | sāpi narakāsuravadhodyuktasya
bhagavato vṛttāntaṃ vakti | tathā hi-camūṣat, camūḥ narakasenāḥ
avasādayan | śyenaḥ śaṃsanīyaḥ śūrairyuddhe | draṣṭṛbhirdevādibhirvā
śakunaḥ śaktaḥ | hetugarbhe viśeṣaṇam | bibhṛtvā, yuddhahataiḥ surādidehaiḥ viśeṣeṇa pūrayitvā | govindurbhagavān | upratyayānto
nipātaḥ | īpsaḥ senāvidrāvaṇaśīlaḥ | antarbhāvitaṇyarthaḥ | āyudhāni bibhratsudarśanādīni dhārayan | hetugarbhaṃ viśeṣaṇam | apāmudakānāmūrmiṃ prerakam | samudramudadhim | antarikṣaṃ vā sacamānaḥ
sevamānaḥ | mahiṣaḥ mahīyān | turīyaṃ saṃkarṣaṇaṃ, caturvyūheṣvanyatamam
3.1-9.8
dhāma svatejaḥ | vivakti viśeṣeṇa vakti | tādṛśaparākrameṇa jñāpayatītyarthaḥ | 'caraṇaṃ pavitraṃ vitataṃ purāṇaṃ yena pūtastarati duṣkṛtāni | tena pavitreṇa śuddhena pūtā atipāpmānamarātiṃ tareme'ti
taittirīyaśrutistu pavitratvaliṅgena trivikramacaraṇaṃ bodhayantī, tena
brahmaṇā prakṣālanācchuddhena satā yatpavitraṃ gāṅgamambhastena pūtā iti
vaktīti bodhyam | pavitracaraṇapadayoratra darśanātsudarśanapakṣe punaruktyāpatteśca | 'sudarśanaṃ sahasrāraṃ pavitraṃ caraṇaṃ pavir'ti nighaṇṭau
'pavitraṃ caraṇaṃ nemirhareścakraṃ sudarśanam | sahasrāraṃ prākṛtaghnaṃ lokadvāraṃ mahaujasam | nāmāni viṣṇucakrasya paryāyeṇa nibodha ma'
iti pādme śrīśāstre ca paryāyatākathanāt | tathāpi talliṅgādarśanācca | tathā cānayāpi na nirvāhaḥ
yā tu 'pratadviṣṇo ajañcakre sutase' iti, yā ca 'dhṛtordhvapuṇḍraḥ
kṛtacakradhārī'ti kvacillikhite te śrutī idānīmaprasiddhyamāne
api pādme sudarśanādhyāye 'tathaiva sāmni yajuṣi ṛṣi proktaṃ śubhānane' ityuktvā kiñcitpādavaiṣamyeṇokte, tābhyāṃ śrautaṃ bhavatu | etābhyāmevānyā api śrutayo vyākhyātā jñeyāḥ | bhagavacchāstropāttatvena kalpādyupāttayajñopavītādimantravatprāmāṇye'pi teṣāmupakramādisandaṃśapatitatvāt | tatrāpyupakrame pūjāṅgatāmevoktvā dhāraṇasya
phalāntarasya coktatvāttadaṅgatvenaiva dhāraṇaṃ phalāvahaṃ natu kevalam
'aṅge phalaśrutirarthavāda' iti nyāyāt | evaṃ sati pūjādivyaṅgatāparihāro vaiṣṇavabāhyacihnatā phalānukūlatā ca mṛdā dhāraṇe'pi
tulyā | ataḥ kāladoṣasaṃsargabhiyedameva kāryam
nanvasti bhagavānneva rakṣaka iti na kālabhītiriti cet–satyam
3.1-9.9
paraṃ tatra tādṛśī bhaktirapekṣyate | tasyāśca jñāpako dehagehādiṣu
rāgādyabhāva iti yāvanna tathā tāvadidameva sādhīyaḥ | ye punardhāraṇaṃ taistaiḥ pūrvāgraheṇa kurvantaḥ pūjādikaṃ kadācitkurvanti ca teṣāmāśayaṃ ta eva vidantītyalamuktyā | evaṃ ca pūjāṅgadhāraṇottaraṃ
śrāddhe prāpte tatsthāpanamucitameva | tathoktaṃ skānde mārgaśīrṣamāhātmye
mṛdā dhāraṇaṃ prakṛtya ‘śaṅkhāyudhāṅkito bhaktyā śrāddhaṃ yaḥ kurute
sutaḥ | vidhihīnaṃ tu saṃpūrṇaṃ pitṛṇāmakṣayaṃ bhavedi’ti | śaṅkhāṅkitatanurvipro bhuṅkte vai yasya veśmani | tadannaṃ svayamaśnāti
pitṛbhiḥ saha keśava’ iti ca | śaṅkhapadamāyudhāntarāṇāmapyupalakṣaṇārthakamiti tu prakaraṇādeva sphuṭati | evameva pādme taptacakradhāraṃṇaṃ prakṛtya ‘viṣṇucakravihīnaṃ tu yaḥ śrāddhe bhojayiṣyati
vyarthaṃ bhavati tatsarvaṃ nirāśāḥ pitaro gatā’ iti | agre ca
‘acakradhāriṇaṃ vipraṃ dūrataḥ parivarjayet | śvapākamiva nekṣeta
loke vipramavaiṣṇavam | vaiṣṇavo varṇavāhyo'pi punāti bhuvanatrayami’tyuktam | tena śrāddhe'pi vaiṣṇava eva brāhmaṇaḥ śaṅkhacakrordhvapuṇḍravāneva bhojanīyaḥ | yāni niṣedhanindāvākyāni tāni śaivasmārtādiparāṇīti dik
taddhāraṇaprakārastu skāndapādmādiṣu naikaḥ | tathāpi sārasaṅgrahe
brāhme ‘yasya nārāyaṇī mudrā dehaṃ śaṅkhādicihnitam | sarvāṅgaṃ
cihnitaṃ yasya śastrairnārāyaṇodbhavaiḥ | praveśo nāsti pāpasya
kavacaṃ tasya vaiṣṇavam | cakraṃ ca dakṣiṇe bāhau śaṅkhaṃ vāme'pi
dakṣiṇe | gadāṃ vāme gadādhastātpunaścakraṃ ca dhārayet | śaṅkhopari tathā padmaṃ punaḥ padmaṃ ca dakṣiṇe | ubhayornāmamudrāṃ tu
3.1-9.10
saṃpradāyānusārata' iti sanatkumāravākyenopasaṃhārādyathāsaṃpradāyaṃ
vyavasthā | sa ca prakāraḥ sphuṭa evetyuparamyate
yattu bhaṭṭojidīkṣitāstantrādhikāriṇo nirūpya 'taptamudrā hyantyajāya hariṇā nirmitā purā | bhūdevastaptamudrāṃ tu cihnaṃ kṛtvā
vimūḍhadhīḥ | iha janmani śūdraḥ syānmṛtaḥ śvā cā'bhijāyata'
iti brāhmādaśamādhyāyavākyaṃ, 'śṛṇu rāma mahābāho liṅgacakrādidhāriṇām | śūdradharmaratānāṃ hi teṣāṃ nāsti punarbhavaḥ | viprasyaitadvigarhyatvātprāyaścittamudīritami'ti pādmaṃ vākyaṃ, 'śivakeśavayościhnaṃ śūlacakrādikaṃ dvijaḥ | na dhārayeta matimānvaidike vartmani sthitaḥ | tyaktavaidikakarmāṇo nāstikā naṭanartakāḥ | te dhārayeyuścihnāni śivayorbhinnabuddhayaḥ | vedākṣaravihīnānāṃ nāstikānāṃ dvijanmanām | vihitaṃ dhāraṇaṃ nityaṃ
cihnānāṃ keśaveśayoḥ | teṣāṃ bhinnadhiyāṃ kiñcitsugatyarthe
śivaḥ purā | kṛpayā taccakāreha purāṇeṣūditaṃ ca tad' ityāśvalāyanaṣaṣṭhādhyāyavākyāni, 'vedamūlatayā nityaṃ pravṛttā api
sattama | kvacitkadācitsarttārastantrārthaṃ ca bruvanti vai | kvacittantrānurodhena dharmaṃ paurāṇikā api | vadanti tādṛśoṃśastu
grāhyastatrāvalambinā | purāṇe dharmaśāstre ca yoṃ'śaḥ śrutyā
viruddhayate | sa tantrārthastu vijñeyaḥ samāsena manīṣibhiri'ti
parāśarīyapurāṇadaśamādhyāyavākyāni, 'tantrāvalambanenaiva purāṇāni ca kānicit | sākṣādvedaviruddhārthaṃ pravadanti kvacit
kvacit | adhikārivibhedena naiva vedaparaṃ pratī'ti skāndavākyaṃ
codāhṛtya, ata eva vaidikānprati taptamudrādiniṣedhakaṃ, taddhāraṇe
3.1-9.11
prāyaścittavidhāyakaṃ prāyaścittā'nanuṣṭhāne narakādibodhakaṃ vacanasahasraṃ tatra tatropalabhyata iti coktvā bṛhannāradīyasūtasaṃhitāvāyavīyalaiṅgā''dityameyakaurmavāmanopapurāṇaparāśaropapurāṇavākyāni ,
pūrvoktaṃ viṣṇusmṛtivākyaṃ, 'aṅgeṣu nāṅkayedvipro devatāyudhalāñchanaiḥ | aṅkayedyadi vā mohātpatatyeva na saṃśaya' iti śātātapīya॔, 'rāgasaṃdagdhagātrāṇāṃ na syātpāratrikaṃ śubhami'ti
hārītaṃ, 'nāṅkanāya daheddehaṃ daheccetkāmakārataḥ | nādhikurvanti
dagdhāṅgāḥ śrautasmārteṣu karmasvi'ti baudhāyanīyaṃ, tādṛśaṃ yāmyaṃ
parāśaramādhavīyaṃ codāhṛtaṃ | aprādīnāmevāgamoktadīkṣāyāmadhikāraḥ
taptamudrādividhipraśaṃsādikamapi tadviṣayo, niṣedhāstu vaidikaviṣayakā
ityuktavantaḥ | tadidaṃ śrīmato rukmāṅgadasya pratāraṇārthameva
granthapratijñāyāṃ śrīmato rukmāṅgadasya prītaye pañcarātrādyadhikārī
nirūpyata iti kathanāt | upasaṃhāradaśāyāṃ sarvāgameṣvapi vedaviruddhāṃśasyaiva svarasaprāptasyaiva cāprāmāṇyavyavasthāpanena prakṛte tadbhāvāt | pratyakṣaśrutiṣu mudrādhāraṇaniṣedhādyanupalambhena śrutiviruddhatvasyā'śakyavacanatvāt | paurāṇikatvena dhāraṇe svārasikatvā'bhāvācca
nacedamaprayojakam | uktaskānde sākṣāttvena tacchruterviśeṣitatvāt
naca sākṣāttvamarthaviśeṣaṇamiti śakyaśaṅkam | uktaskānde sākṣādvaiyarthyāpātāt | 'asūryaṃpaśyā rājadārā' ityādau padārthaḥ padārthenānveti natu padārthaikadeśeneti maryādāyā bhaṅgasya sarvavādisammatatvenātrāpi śakyavacanatvāt | ataḥ pūrvoktaiva vyavasthā sadādaraṇīyeti dik
ityevaṃ bhagavatpūjāśeṣaṃ śaṅkhādidhāraṇam
3.1-9.12
nibandhoktapathovāca (?) niścitya puruṣottamaḥ
Linked texts (2)
- Skandamahāpurāṇa (vulgate) — Sanskrit
- Metrically restored text (van Nooten & Holland) — Sanskrit