Prabhanjana 5.40
Prabhañjana 5.40
- Language
- Sanskrit
5.40.1
sū0 22) "adhikaṃtubhedanirdeśāt" ityādhikyasamarthanāt || "pādosyaviśvābhūtāni" "viṣṭabhyāhamidaṃkṛtsnamekāṃśenasthitojagat" ityādiśrutismṛtibhistathaivabodhanācca sarvataraṃgāṇāṃtaraṃgamālyabhinnatvepi | nahinadīnāthastaraṃgamātratvena śakyovyapadeṣṭuṃ nāpighaṭādayaḥpārthivāitipṛthivīghaṭamātreṇaivaṃ karacaraṇādayaḥ svāṃśā iti na devadatta karamātraṃ itthaṃkāramaṃśinaḥjīvamātratvavyapadeśāyogādevaśvetāśvatare "tasyāvayavabhūtaistuvyāptaṃkṛtsnamidaṃjagat" "mamaivāṃśojīvalokejīvabhūtaḥ sanātanaḥ" "aṃśonānāvyapadeśāt" tatrapuruṣavaṃdaṃ tya khilaśaktidhṛtoṃśakṛtaṃ | ekasyaivamaṃśāstyajīvasyaivamahāmate | brahmāṃśakasyātmanaścātmabaṃdhanaḥ evamādiśrutismṛtinyāyapurāṇavacobhirjīvasyatadaṃśatvamevabodhyate | natubrahmaṇaevajīvatvaṃ yaccasarvasyabrahmātmakatvetadabhinnābhinnaitinyāyena yāgabrahmahatyāderbhedāpādanaṃ,-tadapyavicāracāruvamasāravat | sarvapumahnarūpeṣusarvaśaktitvepi yathāmatsyādirūpeṣu tattadavatāraniyatakāryameva
5.40.2
tenatenarūpeṇapraṇīyate natvavatārāṃtarakāryaṃ tathaivasativaicitreyeṇalīlāsaṃbhavāt anyathāprathamatarāvaṃtāraekaevā''saṃvarttaṃsarvamakharvanirvahet tathānīrānayanādiniyatakāryopayogyevaghaṭādirūpamitarasarvadharmatiraskaraṇapuraḥsaramāvikriyataiti ekaikasminkāryarūpe sakalakāryāṃtaradharmākārāditirodhānameva bhedaitikaiścidanyonyābhāvaitivyapadiśyate | evaṃ casarveṣāṃbrahmābhinnatvepiparasparapratiyogika tādṛśabhedasya sṛṣṭidaśāyāṃpratīyamānatayāuktanyāyamātreṇayāgabrahmahatyādaikyamaśakyavacanaṃ | idānīṃparasparavyāvṛttayāgatvādisūrmāṇāṃtattadrūpatayāpratīteḥ uktanyāyasa sarvatrāpratibaṃdha prasave ghaṭapaṭādīnāṃpārthivatvāviśeṣāt ghaṭa ssapaṭa rūpatayā - tenaprāvaraṇaṃsarvarūpatayātenaiva sarvakāryāṇipaṭāderapityātsātsarvakāryāṇicā padyeran tathāpisarveṣughaṭādiṣvastibhātipriyāṇāṃbrahmarūpatvenanāmarūpayoḥ sarvatramāyikatvena catvadrītyāpisarvatratadvyāyaprasarasyāśakyanirodhatvāt | nacaivaṃ pratyakṣavirodhāt || sarvasyaikamāyopādānakatvayātavayāgabrahmahatyayorekyaṃtenavidhiniṣedhadhīsāṃkaryaṃ svarganarakādiphalasāṃkaryaṃtatvākāryapravṛttausvācchaṃdyaṃvidhiniṣedhaprāyaścittaśāstravaiyarthyaṃcasyādeva | nacaivaṃyuktaṃ; sarvaśāstravyākopāt athoktanyāyātkāraṇarūpatayāsarveṣāmabhedepi sṛṣṭidaśāyāṃdhaṭā ditvena yāgāditvenaca pratīyamānaṃ bhedāśrityaprāguktadoṣāprasaṃgamaṃgīkuryāstārhi mamāpisama. samādhiḥ; nyāyasyapratyakṣavirodhe sarvatrādattumaśakyatvācchrutyāditastasyātidaurbalyāt ekopādānakānāṃpāramārthikabhedavāraṇenatadviṣayalābhasyāsadigdhatvācca
5.40.3
rūpatvāttatkāryasya ghaṭāderapisaccidānaṃdatvāpattiriṣṭāpaucateṣāṃjaḍatvaṃnasyāt | mṛcchilādiṣusattaivyavyajyatenetaradvayamitivacanavirodhaśca | etena brahmānityamahamityapisyādvirodhasyagrahaṇapyadūṣaṇatvādityādikamapāstaṃ; vedebrahmaṇitādṛśadharmāṇāmanuktatvāt vedaviruddhatarkaścopekṣaṇīyaeva || kiṃcasarvaṃkhalvityādiśrutyanurodhenabrahmaṇimithyātvaṃtavanayepikuto nasyāt ? kiṃcabrahmabhinnasyasarvasyāpimithyātvātsāṃkhyasaugatādisamayānāṃvedasyacatanmatemithyātvenateṣāṃparasparaṃvirodhaparihārārthaṃyatnastāvakīnānāṃvyarthaevasyāt ; virodhasyāpimithyātvāt || kiṃca kāryākāryayorubhayorapisamānatvāttulyatayāpravṛttiḥsyāt nanudṛṣṭayataevamithyātvenajānatāṃśānināmubhayatrapravṛttirvāṃnivṛttirveticettarhitvanmatekiṃpravarttakamitivaktavyam-īśvarecchākarmavārāgādikaṃvvāsvabhāvovā ? nādyaḥ; tvaduktadoṣāṇāṃtvayyevanipātaḥsyāt kiṃcatvanmateicchāyāḥpravarttakatvaṃnasaṃbhavati | jīvastatkāryepravarttatāmitīśvarecchāyāḥpravarttakatvaṃtvayāvācyaṃ | tatrajīvoyadiīśvaradṛṣṭyāstitadā tadajñānakalpitastvayāvācyaḥ, anyathātasya mithyātvānupapattyā'dvaitahāniḥsyāttathā ceśvarasyabhrāṃtatvāpattiḥ || naceśvaromithyārūpaṃjīvādikaṃmithyātvenaivajānātītinoktānupapattiritivācyaṃ;
5.40.4
mithyātvajñānasyabādhādhīnatvāt | asaticabādhejñānanādyatatkārpatadvastunaevābhāvātkiṃviṣayakaṃjñānaṃtasyasyāt ? nahiśuktirajatamithyātvenajānatāṃśruktirajatamevasyāditīcchājāyate tasmātsarvathaivatvanmataicchānasaṃbhavati || evaṃbahubhāvasyāpimithyātvādbahusyāṃprajāyeyetīcchāyāapyanupapattiḥ || nacavastutaicchādikaṃnāstyeva, kiṃtuvede'dhyāropāpavādanyāyenajagadutpattyādikaṃpradarśyate | uktaṃca 'nanirodhonacotpattirnabaddhonacasādhakaḥ || namumukṣurnavaimuktaityeṣāparamārthate'tītivācyaṃ, tarhitavaparamatasyacamithyātvātparamatakhaṃḍanārthaṃtvatprayāso nirarthakaeva, mādhyamikamatānuyāyitvātsadbhirupekṣaṇīyaścāsītyāstāṃvistaraḥ || karmaṇaḥ pravarttakatvejñānināṃpravṛttyanupapattiḥ sarvasyatvanmate 'jñānopādeyatvājjñānenājñānanāśeupādānanāśātkāryanāśasyāvaśyakatvena karmaṇāmapināśāt || nacajñānenāvidyānāśepitalle śostyeve titanmūlakasyaprārabdhakarmaṇaḥsattvenapravṛttāvavirodhaiti vācyaṃ, jñānenāvidyānāśottaraṃtalle śasattvepramāṇābhāvāt tannāśārthaṃkāraṇāṃtaraṃkalpanīyamiti || tṛtīyetujñāninirāgādisattvāttasyajñānaṃniṣphalai; sthitaprajñatvābhāvāt ataevoktaṃbhagavatā 'prajahāti yadā kāmānsarvānpārthamanogatān || ātmanyevātmanātuṣṭaḥ sthitaprajñastadocyate' iti || nāpicaturthaḥ; nāstikamatapraveśāpatteḥ “parāttutacchrute”
5.40.5
ritiśrutisūtravirodhācca | asmanmate ceśvaraevapravarttakaḥ ataeva epahyevetyādiśrutirapisaṃgatā || maryādāmāgègīkṛtebhyaḥ karmakārayitvātattatphalaṃ dadāti | nacaitāvatārkarmaṇāṃ hetutvamīśvarecchāyāevamukhyatvāt || kiṃcetyādinā āpāditadoṣastu pūrvameva nirastaḥ | kiṃvākarmakīdṛśamapikarotu phalamapiniyamanasvecchayādadātītyādipakṣastvanaṃgīkāreṇaivaparāstaḥ || mokṣamārgastuvedaguruśiṣyāṇāṃ mithyātvaṃcā madeyaśukādīnāmapyamuktikaṃ jīvānāṃsvapnajīva tulyatvaṃ īśvarasyāpi tatsulyatvaṃcapratipādayatātvayaivanāśitaḥ kiṃcaivaṃsarvatrānāśvāsenabhaktimārgasyā pyucchedastvayā saṃpāditaḥ kumārgapravṛttyāpattiśca || nanuvedasya mithyā tvepitatpratipāditasyamokṣasyasatyatvādyamokṣamārgocchedaḥ | nahiśabda syakṣaṇikatvepitatpratipādyaghaṭādīnāṃkṣaṇikatvaṃ saṃbhavati || bhaktermokṣe payogitvādevanabhaktimārgocchedaḥ kumārgapravṛtternidāhetutvānnatacchā | uktaṃca 'buddhādvaitasatattvasyayatheṣṭācaraṇaṃyadi || śunāṃtatvadṛśāṃ caivakobhedo'śucibhakṣaṇa' iti cet-na; vedapratipādyasya svargāderjagaścamithyātvadarśanena tvanmatānuyāyibhiryadvedapratipādyatattvanmithyeti vyāptyāgraha ṇastatsvarūpavāptirūpamokṣasyāpi mithyātvaṃkutonānumīyeta ? yuktestulyatvāt || tasmādvedaviruddha kutarkeṇadoṣāpādanaṃ svamatahānikarabhaveti
5.40.6
yattu sarvabhavanasamarthatvādviruddhadharmāśrayatvasya brahmaṇolakṣaṇatvamiti taṭṭī kākārojagāda,tannetyāha-avirodhaiti || lokasya brahmābhinnatvena loke'pi tasya lakṣaṇatve virodhakathāmātrasyocchedaprasaṅgāt || kiñca brahmānityamajñamityādyapi sākṣādravayā 'ṅgīkriyeta sarvaṃkhalvityādiśrutibalāt viro ratvadravyadūṣaṇatvāt || evaṃca katha tvameva pramāṇavirodhodbhāvanena parānvijigīṣethā kathaca dvitīyādhyāyasthotrahmaparavākyānāṃ śrutiyuktivirodhoddhāra sagata ? kathavātvadgurordvitīyādhyāyasthatādṛśasūtravyākhyā yujyeta ? tavatvāvirodhaparihārayala ? kiñcaivamavirodhe'pyakārye pravṛtttirnaparihṛtā
Linked texts (1)
- Vedāntacintāmaṇi — Govardhana Āśukavi 1739, Sanskrit