<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.darsana.vedanta.brahmasutra!sankara!bhamati*withsutra.1.591 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Philosophy](https://indike.org/pramana/in.darsana) › [Vedānta (Uttaramīmāṃsā)](https://indike.org/pramana/in.darsana.vedanta) › [Brahmasūtra](https://indike.org/pramana/in.darsana.vedanta.brahmasutra) › [Brahmasūtrabhāṣya (Śārīrakamīmāṃsābhāṣya)](https://indike.org/pramana/in.darsana.vedanta.brahmasutra!sankara) › [Bhāmatī](https://indike.org/pramana/in.darsana.vedanta.brahmasutra!sankara!bhamati) › [Bhamati with the sutras (Sansknet input)](https://indike.org/pramana/in.darsana.vedanta.brahmasutra!sankara!bhamati*withsutra) › 1.591

# Bhamati 1.591

Bhāmatī with the sūtras (Sansknet input) 1.591

- **Language:** Sanskrit

### [1.591.1](https://indike.org/pramana/in.darsana.vedanta.brahmasutra!sankara!bhamati*withsutra.1.591.1)

START

### [1.591.2](https://indike.org/pramana/in.darsana.vedanta.brahmasutra!sankara!bhamati*withsutra.1.591.2)

nāsato 'dṛṣṭatvāt ||

### [1.591.3](https://indike.org/pramana/in.darsana.vedanta.brahmasutra!sankara!bhamati*withsutra.1.591.3)

itaścānupapanno vaināśikasamaya iti /  
asthirāt kārayotpattimicchanto vaināśikā arthādabhāvādeva bhāvotpattimāhuḥ /  
uktametadadhastāt /  
nirapekṣāt kāryotpattau puruṣakarmavaiyarthyam /  
sāpekṣatāyāṃ ca kṣaṇasyābhedyatvenopakṛtatvānupapatteḥ, anupakāriṇi cāpekṣābhāvādakṣaṇikatvaprasaṅgaḥ /  
sāpekṣatvānapekṣatvayoścānyataraniṣedhasyānyataravidhānanāntarīyakatvena prakārāntarābhāvānnāsthirādbhāvādbhāvotpattiriti kṣaṇikapakṣer'thādabhāvādbhāvotpattiriti pariśiṣyata ityarthaḥ /  
na kevalamarthādāpadyate, darśayanti ca--nānupamṛdya prādurbhāvāditi /  
etadvibhajate--vinaṣṭāddhikileti /  
kilakāro 'nicchāyām /  
kūṭasthāccetkāraṇāt kāryamutpadyetāpi sarvaṃ sarvata utpadyeta /  
ayamabhisaṃdhiḥ--kūṭastho hi kāryajananasvabhāvo vā syādatatsvabhāvo vā /  
sa cetkāryajananasvabhāvastato yāvadanena kāryaṃ kartavyaṃ tāvatsahasaiva kuryāt /  
samarthasya kṣepāyogāt /  
atatsvabhāve tu na kadācidapi kuryāt /  
yadyucyeta samartho 'pi kramavatsahakārisacivaḥ krameṇa kāryāṇi karotīti /  
tadayuktam /  
vikalpāsahatvāt /  
kimasya sahakāriṇaḥ kañcidupakāramādadhati na vā /  
anādhāne 'nupakāritayā sahakāriṇo nāpekṣeran /  
ādhāne 'pi bhinnamabhinnaṃ vopakāramādadhyuḥ /  
abhede tadevābhihitamiti kauṭasthyaṃ vyāhanyeta /  
bhede tūpakārasya tasmin sati kāryasya bhāvādasati cābhāvātsatyapi kūṭasthe kāryānutpādādanvayavyatirekābhyāmupakāra

### [1.591.4](https://indike.org/pramana/in.darsana.vedanta.brahmasutra!sankara!bhamati*withsutra.1.591.4)

eva kāryakārī na bhāva iti nārthakriyākārī bhāvaḥ /  
taduktam-'varṣātapābhyāṃ kiṃ vyomnaścarmaṇyasti tayoḥ phalam /  
carmopamaścetso 'nityaḥ svatulyaścedasatphalaḥ //

### [1.591.5](https://indike.org/pramana/in.darsana.vedanta.brahmasutra!sankara!bhamati*withsutra.1.591.5)

'iti /  
tathā cākiñcitkarādapi cet kūṭasthātkāryaṃ jāyeta, sarvaṃ sarvasmājjāyeteti sūktam /  
upasaṃharati-tasmādabhāvagrastebhya iti /

### [1.591.6](https://indike.org/pramana/in.darsana.vedanta.brahmasutra!sankara!bhamati*withsutra.1.591.6)

tatredamucyate /  
nāsato 'dṛṣṭatvāditi /  
nābhāvāt kāryotpattiḥ /  
kasmāt /  
adṛṣṭatvāt /  
nahi śaśaviṣāṇādaṅgurādīnāṃ kāryāṇāmutpattirdṛśyate /  
yadi tvabhāvādbhāvotpattiḥ syāttato 'bhāvatvāviśeṣāt śaśaviṣāṇādibhyo 'pyaṅgurotpattiḥ /  
nahyabhāvo viśiṣyate /  
viśeṣaṇayoge vā so 'pi bhāvaḥ syānna nirūpākhya ityarthaḥ /  
viśeṣaṇayogamabhāvasyābhyupetyāha-nāpyabhāvaḥ kasyacidutpattiheturiti /  
api ca yadyenānanvitaṃ na tattasya vikāraḥ, yathā ghaṭaśarāvodañcānādayo hemnānanvitā na hemavikāraḥ /  
ananvitāścaite vikārā abhāvena /  
tasmānnābhāvavikāraḥ /  
bhāvavikārastu te, bhāvasya tenānvitatvādityāha-abhāvācca bhāvotpattāviti /  
abhāvakāraṇavādino vacanamanubhāṣya dūṣayati-yattūktamiti /  
sthiro 'pi bhāvaḥ kramavatsahakārisamavadhānāt krameṇa kāryāṇi karoti /  
na cānupakārakāḥ sahakāriṇaḥ /  
sa cāsya sahakāribhirādhīyamānā upakāro na bhinno nāpyabhinnaḥ /  
kintvanirvācya eva /  
anirvācyācca kāryamapyanirvācyameva jāyate /  
na caitāvatā sthirasyākāraṇatvaṃ, tadupādānatvātkāryasya, rajjūpādānatvamiva bhujaṅgasyetyuktam /  
tathā ca śrutiḥ-'mṛttiketyeva satyam'iti /  
apica ye 'pi sarvato vilakṣaṇāni svalakṣaṇāni vastusantyāsthiṣata, teṣāmapi kimiti bījajātīyebhyo 'ṅkurajātīyānyeva jāyante kāryāṇi, natu kramelakajātīyāni /  
nahi bījādbījāntarasya vā kramelakasya vātyantavailakṣaṇye kaścidviśeṣaḥ /  
naca bījāṅguratve sāmānye paramārthasatī, yenaitayorbhāvikaḥ kāryakāraṇabhāvo bhavet /  
tasmātkālpanikādeva svalakṣaṇopādānādbījajātīyāttathāvidhasyaivāṅgurajātīyasyotpattiniyama āstheyaḥ /  
anyathā

### [1.591.7](https://indike.org/pramana/in.darsana.vedanta.brahmasutra!sankara!bhamati*withsutra.1.591.7)

kāryahetukānumānocchedaprasaṅgaḥ /  
diṅmātrasya sūcitam /  
prapañcastu brahmatatvasamīkṣānyāyakaṇikayoḥ kṛta iti neha pratanyate vistarabhayāt //26//

## Linked texts (2)

- [Nyāyamañjarī](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayamanjari.2.3.182) — Jayanta Bhaṭṭa, Sanskrit
- [Sarvadarśanasaṅgraha](https://indike.org/pramana/in.darsana.all.sarvadarsanasangraha.2.29) — Mādhava, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.darsana.vedanta.brahmasutra!sankara!bhamati*withsutra.1.591](https://indike.org/pramana/in.darsana.vedanta.brahmasutra!sankara!bhamati*withsutra.1.591) · Pramāṇa
