Aphorisms on Brahman 22
Śrīkarabhāṣya 22
- Language
- Sanskrit
22.1
mṛtkulālavatpradhānasyopādānatvamīśvarasya nimittatvaṃ yuktam | parameśvarasya
jagadupādānatve mṛdādivadvikāritvavināśitvādinānādoṣabhūyastvaṃ durnivāram |
22.2
nanu - abhyudayaniḥśreyasaphalahetutvena smṛtipurāṇeṣu yogabhūyastvadarśanāt
| śrutyarthaprakāśakakāmikādiśaivāgameṣvapi prākṛtavaikṛtātmaka mantra##-
kavāṭamudghāṭya mokṣadvāraṃ vicchedayet -
22.3
maruto madhyasañcāre manaḥ sthairyaṃ prajāyate |
sarvacintāṃ parityajya sāvadhānena cetasā ||
nirvikalpaprasannātmā prāṇāyāmaṃ samabhyaset ||
22.4
marunnirodhābhyasanaṃ manīṣiṇā ityādyupaniṣatsu yogaścittavṛttinirodhaḥ
ityādismṛtiṣu |
22.5
yatsākhyaiḥ prāpyate sthānaṃ tadyogairapi gamyate |
sāṃkhyayogau pṛthagbālāḥ pravadanti na paṇḍitāḥ ||
22.6
iti bhagavadgītāyāṃ ca cittavṛttinirodhakatva-pāpamocakatva##-
nirdeśāttadvidhāyakahiraṇyagarbhasmṛtyānuguṇyena vedāntārthaniścayo yukta iti cet
-
22.7
ucyate - yogasya śrutyāgamādiṣu dharmabrahmasādhanatvena manonirodhakatvena
śiṣṭairācaritatvena ca prādhānye'pi tanniṣṭhapradhānopādānakatvaṃ nopapannam |
saumya ekena mṛtpiṇḍena sarvaṃ mṛṇmayaṃ vijñātaṃ syādvācārambhaṇaṃ vikāro
nāmadheyaṃ mṛttiketyeva satyaṃ ityekavijñānena
sarvavijñānapratijñādṛṣṭāntasthāpakasarvavedāntavirodhāt |
22.8
smṛtyāgamapurāṇeṣu yo'rthaḥ smṛtyā virudhyate |
tantrārthassa tu vijñeyaḥ garhitaṃ vedavādibhiḥ |
22.9
iti mīmāṃsānyāyadarśanāt |
22.10
māyāntu prakṛtiṃ vindyāt māyinantu maheśvaraṃ |
tasyāvayavabhūtotthaṃ vyātpaṃ sarvamidaṃ jagat ||
22.11
parāsyaśaktirvividhaiva śrūyate yatho'rṇanābhiḥ ityādiṣu
abhinnanimittopādānakāraṇatvasya parameśvare nirdeśāt | parameśvarasyopādānatve
mṛdādivadvikāritvādidoṣasaktiriti yaduktaṃ tadasat |
22.12
jīvaśaktivatparameśvaraśakterupādānavikāritvāṅgīkārāt śaktasya
parameśvarasyapariṇāmavikāritvādikaṃ nopapannam | kulālavannimittatvāṅgīkāre
yatprayantyamisaṃviśanti ityādiśrutivirodho durnivāraḥ | tasmāt sāṃkhyasmṛtivat yogo
nirākṛtaḥ | tadā sāṃkhyayogaśāstrayoḥ kā gatiriti cedvedāntāvirodhena
sāṃkhyayogaśāstrasamanvayo yuktaḥ |
22.13
na vilakṣaṇatvādhikaraṇam || 3 ||
22.14
paraśivabrahmaṇaḥ sarvavilakṣaṇatvādipratipādanam
22.15
triguṇātītasyeśvarasya katha triguṇātmakajagatkāraṇatvamupapannamityāśaṅkyāha ##-
22.16
na vilakṣaṇatvādasya tathātvaṃ ca śabdāt || 4 ||
22.17
nirguṇasya brahmaṇaḥ guṇatrayātmakasya pradhānasya ca vilakṣaṇatvādasya
pradhānasyaiva triguṇātmakacetanācetanajagadupādanatvaṃ sambhavatīti cenna tathātvaṃ
ca śabdāt tathātvamupādānatvaṃ ca śabdena nimittakāraṇatvaṃ ca
yathorṇanābhisṛjate gṛhyate ca | yathā pṛthivyāmoṣadhayaḥ sambhavanti |
tathākṣarātsambhavatīha viśvam ityādi vedaśabdātparameśvarasyaiva
jagadubhayakāraṇatvaṃ saṃbhavati |
22.18
ajāmekāṃ iti śrutau parameśvarasya jagatkāraṇatvānavagamātsandehaḥ | asyāṃ śrutau
asaṃdigdhatayā guṇatrayaviśiṣṭapradhānasya cetanācetanakāraṇatvaṃ sūcyate | loke
cetanāccetanotpatteracetanādacetanotpatteśca svadharmatvena darśanāt | viśvādiko rudro
maharṣiḥ pradhānakṣetrajñapatiḥ ityādiṣu jaganniyāmakatve'pi tadvilakṣaṇatvaṃ ca
pracakṣyate | manunāpi -
22.19
āsīdidaṃ tamobhūtamaprajñātamalakṣaṇam |
apratarkyamavijñeyaṃ prasuptamiva sarvataḥ ||
22.20
tatassvayaṃbhūrbhagavānavyakto vyañjayannidam |
22.21
iti caturmukhādīnāmapi tamobhūtapradhānahetutvaṃ pradarśitam |
tasmātparameśvaranimittakāraṇatvamātrapratipādakayogasmṛtyanusāreṇaiva
vedāntārthaniścayo yukta iti cet -
22.22
brūmaḥ - yathorṇanabhiḥsṛjate gṛhyate ca iti śrutyā cetanorṇanābhau
acetanatantupaṭotpantiḥ cetanapuruṣādacetanalomanakhotpattiścopadarśitā | ajāmekāṃ iti
22.23
śrutiniṣṭhapradhānakāraṇatvasya brahmaṇyupapatteḥ | māyāntu prakṛtiṃ
pradhānakṣetrapatiḥ ityādiṣu pradhānaniyāmakatvaṃ śivasyaivopadiṣṭam |
tasmādacetanatvamalinatvānīśvaratvaduḥkhātmakatvacidacidātmakatvavatprapañca##-
manusmṛtyuktapradhānaprakṛtikacaturmukhādikāraṇatvaṃ
tajjaḍapradhānādhiṣṭhāneśvarasyaiva nirdiṣṭaṃ iti jñeyam |
22.24
nanu nārāyaṇādbrahmā jāyate nārāyaṇādrudro jāyate ityādi śrutipurāṇeṣu
caturmukhakāraṇatvasya nārāyaṇe upadeśāt | kiñca -
22.25
āpo nārā iti proktā āpo vai narasūnavaḥ |
tā yadasyāyanaṃ pūrvaṃ tena nārāyaṇaḥ smṛtaḥ ||
22.26
iti taduttaratra nārāyaṇaśabdo vivakṣitaḥ | tadupasaṃhāre rukmābhaṃ svapradhīgamyaṃ
vindyāttaṃ puruṣaṃ param iti hiraṇmayatvādidharmāṃśca tasyaivoktāḥ |
22.27
dhyeyassadā savitṛmaṇḍalamadhyavartī nārāyaṇassarasijāsanasanniviṣṭaḥ |
keyūravān makarakuṇḍalavān kirīṭī hārī hiraṇmayavapurdhṛtaśaṅkhacakraḥ ||
22.28
viṣṇossakāśādutpannaṃ jagadetaccarācaram |
ahaṃ kṛtśnasya jagataḥ prabhavaḥ pralayastathā ||
22.29
ahaṃ sarvasya prabhavo mattassarvaṃ pravartate |
nārāyaṇo jaganpūrtirananyātmā sanātanaḥ ||
22.30
iti viṣṇupurādiṣu jagajjāmmādikāraṇatvaṃ ca spaṣṭamupadiṣṭam | ata eva
manusmṛtyabhihitahiraṇyagarbhādijanakatvaṃ nārāyaṇasyābhipretamiti cet - tadasat
|
22.31
yadā tamastanna divā na rātriḥ
na sannacāsacchiva eva kevalaḥ |
tadakṣarastaviturvareṇya
prajñā ca tasmāt prasṛtā purāṇī ||
22.32
yo devānāṃ prathamaṃ purastāt viśvādhiko rudro mahaṣiḥ hiraṇyagarbhaṃ paśyata
jāyamānaṁ yo brahmānaṃ vidadhāti pūrvaṃ yo vai vedāṃśca prahiṇoti tasmai | taṁ hi
devamātmabuddhiprakāśaṃ mumukṣurvai śaraṇamahaṃ prapadye ityādiṣu
mahānārāyaṇaśvetāśvatarādyupaniṣatsu hiraṇyagarbhādikāraṇatvamasandigdhatayā
śivasyaiva sūcitatvāt |
22.33
kiñca - dhyāyīteśānaṃ pradhyāyitavyam sarvamidaṃ brahmaviṣṇurudrendrāste
samprasūyante ityādinā atharvaśira-atharvaṇaśikhādiṣu bahuṣudhā prapañcitam |
tathā vedatulya bhārate - ānuśāsanikaparvaṇi -
22.34
so'sṛjaddakṣiṇādaṅgādbrahmāṇaṃ lokasambhavam |
vāmapārśvāttathā viṣṇuṃ lokarakṣārthamīśvaraḥ ||
22.35
hṛdaye kālarudrākhyaṃ jagadvilayakāraṇam |
22.36
iti | tathā śaivapurāṇeṣu bahudhā prapañcitam | prapañcopaśamaṃ śāntaṃ
śivamadviataṃ caturthaṃ manyante sa ātmā sa vijñeyaḥ ityādi | māṇḍūkyādiṣvapi
mūrtitrayātītatvaṃ kāraṇakāraṇatvaṃ tasyaiva pratipāditam | nārāyaṇādbrahmā jāyate
ityādiṣu mūrtitrayakāraṇatvasya nārāyaṇe'ddarśanāt tadavāntarasṛṣṭiviṣayaṃ iti
veditavyam |
22.37
trayaste kāraṇātmāno jātāssākṣānmaheśvarāt |
carācarasya viśvasya sargasthityantahetave ||
22.38
pitrā niyamitāḥ pūrvaṃ trayo'pi triṣu karmasu |
brahmā sarge haristrāṇe rudrassaṃharaṇe punaḥ ||
22.39
tathāpyanyonyamātsaryādanyonyātiśapārthinaḥ |
tapasā toṣayitvā taṃ pitaraṃ parameśvaram ||
22.40
brahmanārāyaṇau pūrvaṃ rudraḥ kalpāntare'sṛjat |
kalpāntare punarbrahmā rudraviṣṇūjaganmayaḥ ||
22.41
viṣṇuśca bhagavāṃstadbrahmāṇamasṛjatpunaḥ |
nārāyaṇaṃ punarbrahmā brahmāṇaṃ ca punarbhavaḥ ||
22.42
iti śaive vāyavīyasaṃhitāyāṃ avāntarakalpabhedasṛṣṭiḥ pradarśitā |
manusmṛtyupasaṃhāre -
22.43
manasīnduṃ diśaśśrotre krānte viṣṇuṃ bale haram |
vācyagnimindramutsarge prajane ca prajāpatim ||
22.44
praśāsitāraṃ sarveṣāmaṇīyāṃsamaṇorapi |
rukmābhaṃ svapnadhīgamyaṃ vidyāttaṃ puruṣaṃ param || ityupadiṣṭam |
22.45
aṇoraṇīyānahameva tadvān |
mahānahaṃ viśvamidaṃ vicitram |
purātano'haṃ puruṣo'hamīśo
hiraṇmayo'haṃ śivarūpamasmi ||
22.46
namau hiraṇyavāhave senānye diśāñca pataye namaḥ hiraṇyāya namaḥ hiraṇyaliṅgāya
namaḥ suvarṇāya namaḥ suvargaliṅgāya namaḥ namo hiraṇyabāhave hiraṇyavarṇāya
hiraṇyarūpāya hiraṇyapataye'mbhikāpataye umāpataye paśupataye namo namaḥ ṛtaṃ
satyaṃ puruṣo vai rudraḥ tatpuruṣāya vidmahe mahādevāya dhīmahi | tanno rudraḥ
pracodayāt ityādiśrutiśateṣu śivasyaiva hiraṇmayatva
22.47
puruṣaśabdavācyatvādi darśanāt | śrutiviruddhaviṣṇupurāṇavacanānāṃ
bauddhādyāgamādivadbhrāntimūlakatvādvedopabṛṃhaṇaṃ na nyāyyamiti veditavyam |
manupraṇītatamaśśabdasya -
22.48
asti rudrasya viprendrā antassatvaṃ bahistamaḥ |
ityādipurāṇasiddhavahistamoguṇaviśiṣṭakālarudraparatvamiti vyavahriyate |
22.49
te he me prāṇāḥ śabdaṃ ahaṃ śreyase vivadamānāḥ mṛdabavīt āpo'bruvan ityādiṣu
acetanapṛthivyādīnāṃ caitanyayogaḥ śrāvyate | saritsamudraparvatavṛkṣādīnāṃ
acetanānāmapi purāṇeṣu cetanatvaṃ paṭhyate | ato brahmapradhānayorna
vailakṣyaṇyamityāśaṅkyāha -
22.50
abhimānivyapadeśastu viśeṣānugatibhyām || 5 ||
22.51
tu śabdaśśaṅkānirāsārthaḥ | pṛthivyabravīt ityādi śrutisiddhavacanapravartakatvaṃ
pṛthivyādyabhimānidevatānāmevopadiṣṭam | kutaḥ viśeṣānugatibhyām | kauṣītakī
brāhmaṇe haṃntāhamimāstisro devatāḥ sarvāha vai devatā ahaṃ śreyase vivadamānāḥ
te devāprā.e niḥśreyasaṃ viditvā agnirvāgbhūtvā mukhaṃ prāviśat |
ādityaścakṣurbhūtvā'kṣiprāviśat | vāyuḥ prāṇo bhūtvā nāsike prāviśat | ityādi
bahuśrutiṣu vāgādyabhimānidevatānāmeva pavacanīyatvaṃ gamyate |
tasmādacetanapradhānādi vailakṣaṇavyam | kiñca - yo rudro'gnau yo apsu ityādiṣu
pṛthivyādīnāṃ tadadhiṣṭhānadevatānāmantaryāmitvaṃ rudrasyaivoktam |
atassarvātmakatva-sarvavilakṣaṇatva-sarvaniyāmakatva-sarvakāraṇatvādikaṃ
netarasyopapannam |
22.52
asminnarthe hetvantaramāha -
22.53
dṛśyate tu || 6 ||
22.54
tu śabdohyavaidikatarkanirāsārthaḥ | etasmājjāyate prāṇo yato vā imāni bhūtāni jāyante
bhīṣāsmādvāntaḥ pavate vijñānaṃ cāvijñānaṃ ca evamevaitā
22.55
bhūtamātrāḥ pajñāmātraprāṇeṣvarpitāḥ samāne vṛkṣe puruṣo nimagnaḥ anīśayā
śocati muhyamānaḥ tarati śokamātmavit parā'sya śaktirvividhaiva śrūyate ityādiṣu
sarvakāraṇatvādikaṃ śivasyaiva dṛśyate | vicitranānāśaktiviśiṣṭatvena
sarvāttaryāmitayā cetanapuruṣeṣyacetanalomanakhadantādyutpattiḥ | acetana
gomayakāṣṭhādiṣu cetanavṛścikādikrimikīṭotpattiḥ | madhumākṣikeṣu
krimyādyutpattiḥ | krimīnāṃ kīṭakavaśāt bhramararūpatvaprāptiścāvagamyate |
tasmāttasya jagadubhayakāraṇatvaṃ siddham |
22.56
jagajjīveśvaramithyāvādapradhānasmārtaikadeśā'dvaitamatanirāsaḥ
22.57
evaṃ jagajjīveśvarabhedasiddhānta-sāṃkhya-yogātmakasmārtamatadvayaṃ
nirasya jagajjīveśvaramithyāvādapradhanasmārtaikadeśā'dvaitamataṃ nirasyate |
22.58
asaditi cenna pratiṣedhamātratvāt || 7 ||
22.59
na tu tadvitīyamasti ne ha nānāsti kiñcana
22.60
śaśaśṛṅgaiṇa nāgendro mṛtaścedastvidaṃ jagat |
jvālāgnimaṇḍale padmavṛddhiścedastvidaṃ jagat ||
22.61
māyākāryādikaṃ nāsti māyā nāsti bhayaṃ na hi |
gagane nīlimā satve jagatsatyaṃ bhaviṣyati |
22.62
ityādiśrutismṛtiṣu
śaśaśṛṅgavatprapañcasyāsatyatvapratipādakavākyābhāsadarśanāt
cetanācetanātmakaṃ jagadasaditi cet mithyābhūtamiticenna - kutaḥ
pratiṣedhamātratvāt | pralaye'pi prāñcasya sthūlāvasthāniṣedhamātratvāt pralaye'pi
bījāṅkuravat sūkṣmarūpeṇa parameśvare prapañcasya sattvāttallīlayā sṛṣṭikāle
punarutpadyate iti sūtrārthaḥ |
22.63
dhātā yathā pūrvamakalpayat karmacito lokaḥ kṣīyate | puṇyacito lokaḥ kṣīyate
dvāsuparṇā sayujā sakhāyau jñā'jñau dvāvajāvīśānīśau ityādiśrutiṣu prapañcasya
satyatvavyapadeśāt | na kadācidanīdṛśaṃ jagat | nānyatkācanamiṣat neha nānāsti
kiñcana sadeva saumyedamagra āsīt | ekamevādvitīyaṃ brahma ityādiṣu prapañcasya
mithyātvaśravaṇāt cidacidātmakaprapañcasya sarvadā satvamasatvaṃ vetisaṃśayaḥ |
22.64
neha nānasti kiñcana athāta ādeśo neti neti ādāvante ca yannāsti vartamāne'pi tattathā
brahma saṃtyaṃ jaganmithyā jīvo brahmaiva netaraḥ
22.65
kāryopādhirayaṃ jīvaḥ kāraṇopādhirīśvaraḥ |
kāryakāraṇatāṃ tyaktvā pūrṇabodho'vaśiṣyate ||
22.66
adhyāropāpavādābhyāṃ niṣprapaṃcaṃ prapañcyate |
śiṣyāṇāṃ bodhanāyārthastatvajñaiḥ kalpitaḥ kramāt ||
22.67
iti śrutismṛtipūrvācāryanyāyadarśanājjaganmithyātvaṃ yuktam |
nocetpūrvoktaśrutismṛtisamanvayavirodho durnivāraḥ iti prāpte -
22.68
tatrottaraṃ vadāma - adhyāropāpavādābhyāṃ niṣprapaṃcaṃ prapaṃcate iti
pūrvācāryakalpitanyāyena jagadasatyatvaṃ na śrāvaṇīyam |
tadadhyāropāpavādavidhāyakaprātyakṣikaśrutismṛtivākyādarśanāt | yato vā imāni
bhūtāni ityādi-sṛṣṭi-stiti-pralaya##-
22.69
asadvā idamagra āsīt iti pralayāvasthāyāmapi cetanācetanātmaka prapañcasya
prajñānaghanaparamaśive grīṣmakāladharitrīvilīna
tṛṇādibījavatsūkṣmarūpeṇāvasthānaṃ nirdiśyate | tatau vai sadajāyata ityuttaravākye
punassṛṣṭyupadeśāt | tathā ca smṛtiḥ -
22.70
satyajñānadhanānande śive paramakāraṇe |
carācarajagajjālaṃ grīṣme kṣmālīnabījavat ||
22.71
sūkṣmarūpeṇa saṃsthitya punaḥ svasvacikīrṣayā |
sthūlatvena vahiryāti muktātmā na punarbhavaḥ ||
22.72
sadeva saumya neha nānāsti ityādijagadabhāvabodhakavākyānāṃ
pralayāvasthāviṣayakatvamiti veditavyam | sa aikṣata lokānnusṛja ityuttaravākye
sṛṣṭyupadeśāt | dvāsuparṇā ityādibhedabodhakavākyānāṃ saṃsāradakṣāviṣayatvaṃ
sarvamātmaivābhūt - kena kaṃ paśyet ityādīnāṃ
paramaśivānandānubhavapūrṇasamādhidaśāviśeṣaviśiṣṭavidvadanubhava##-
śrutisūtrādiviruddhatadadhyāropavidhāyakādvaitamatamupekṣaṇīyam | ato brahma##-
22.73
rajjusarpavajjīveśvarādijagataḥ avidyāvaśāt saṃsāradaśāyāṃ bhāsamānatve'pi
daśamavivekasandhānapūrvakasvasvarūpasākṣātkārajñānānubhavāt##-
22.74
apītau tadvatprasaṅgādasamañjasam || 8 ||
22.75
apītau pralayakāale tadvatprasaṅgāt maṇḍūkādiśarīrāṇāṃ pṛthivyāmekabhūtānāṃ
yathā varṣākāle punarutpattistadvadbrahmaṇyekabhūtasya saṃskārasvarūpeṇa
vidyamānasya cetanācetanātmakaprapañcasyotpatteḥ sa īkṣata ityādiṣu prasaṅgāt
pratipādanāt pratipādanāt asamañjasam jagajjīveśvaramithyāvāda ayuktaḥ |
22.76
nanu ekamevādvitīyaṃ brahma ātmā vā idamagra āsīt ityatra sṛṣṭeḥ prāgbrahmaṇa
evāvagamāt yatra nānyatpaśyati sarvamātmaivābhūt ityatrāpi sarvatra
bhedanirāsopadeśācca tadeta yuktam | yathā sudītpātpāvakādvisphuliṅgāssahasraśaḥ
prabhavante sarūpāḥ tathākṣarādvividhāssaumyabhāvāḥ eṣa
samprasādo'smāccharīrātsamutthāya
22.77
paraṃjyotirupasampadya svena rūpeṇābhisampadyate brahmavidāpnoti param tattvamasi
ahaṃ brahmāsmi brahma veda brahmaiva bhavati yathā nadyaḥ syandapānāḥ ityādiśrutiṣu
prāpyaprāpakatvena muktajīvasya
svābhāvikajīvabhāvanivṛttipūrvakabrahmatāpattilakṣaṇātmakamukterākāśavada##-
sarvavedāntaśrutismṛtisūtrapurāṇādimukhyasiddhāntābhipretamiti cettadasaṅgatam
svābhāvikabhedabhāvamāpannasya jīvasya brahmabhāvāsambhavāt | śaityasvabhāvasya
jalasya jvalanāduṣṇatvasambhave'pi yāmātpūrvameva punaśśaityasya bhāvadarśanācca
jīvasya bhedasvarūpāvacchinnatvena sattvāt jīvātmano brahmatvasambhave'pi tanna sthāyi
āgantukatvāt | bhedo na naṣṭaḥ | tasmādbheda aupādhikaḥ abhedaḥ svābhāvika iti
veditavyam |
22.78
bimbatvaṃ patibhimbatvaṃ yathā pūṣaṇi kalpitam |
jīvatvamīmaśvaratvaṃ ca tathā brahmaṇi kalpitam ||
22.79
kāryopādhirayaṃ jīvaḥ kāraṇopādhirīśvaraḥ |
kāryakāraṇatāṃ tyaktvā pūrṇabodho viśiṣyate ||
22.80
iti śāstre jīveśvarayoḥ māyākalpitatvamalīkatvaṃ copadiṣṭam | tasmāt eṣa
samprasādo'smāccharīrātsamutthāya paraṃjyotirupasampadya svena rupeṇābhisampadyate
ityādi dvaitādvaitavidhāyaka prāpyaprāpakaśrutīnāṃ svābhāvikabhedanivṛtyayogena
so'yaṃ
devadattavākyasiddhajahadajahallakṣaṇopadiṣṭamāyāvidyānivṛttipūrvakajīveśvara##-
22.81
āśrāvaya - svābhāvikabhedanivṛttirbhramarakīṭa-loharasa##-
spaṣṭamupadiṣṭā | jñājñaudvāvajā ajo hyeko juṣamāṇo'nuśete jahātyenāṃ
bhuktabhogāmajo'nyaḥ yato vā imāni bhūtāni jāyante na jāyate mriyate vā vipaścit
ityādiṣu jīvasya prācīnakarmaphalabhogānusāreṇa sargopadeśāt | anyathā
viṣamasṛṣṭyanupapatteḥ | brahmaprāptyupayabhūtakarma-bhakti-vairāgya##-
22.82
kiñca - tadupāsanavidhāyakānāṃ vedavedāntāgamādīnāṃ
niravakāśatvaprasaktirdurnivārā bimbapratibimbabhāvatayā jīvādīnāṃ
māyākalpitatvavyapadeśe ghaṭādivannaṣṭatvaprasaṅgāt muktera | puruṣārthatpāpatteḥ
jñājñau ityādi jīveśvarayorajanyatva vidhāyakaśrutivirodhācca | prāgapi śārīrasya
brahmatve paraṃjyotirupasampadya iti vākyavirodhaḥ prasajyate | nirañjanasya
nityamuktasya niravayavasya niratiśayasya svaprakāśasya brahmaṇaḥ
māyopādhikalpanasvīkāre tadadvaitahāniḥ | prāgapi brahmabhedasya
rajjusarpavadapāramārthikatve
jīvabrahmaprāptividhāyakatattvamasyādimahāvākyaprāmāṇyaṃ kathamupapadyate
guruśiṣyayormaunaprasaktiśca | brahmaṇaḥ brahmatvaprāptiḥ
piṣṭapeṣaṇavadaviśeṣāttacchravaṇamananādīnāṃ vaiphalyam | chinne pucche lūne
karṇe śvā śvā eva bhavati nāśvo na gardabhaḥ iti nyāyāt jñānānandasvabhāvasya
nityamuktasya svaprakāśasya paramātmanaḥ svāvidyātirohitatve svaprakāśatva##-
rāddhāntaḥ | yathā jāgratsvapnayordvaitasiddhiḥ suptāvadvaitañca sarvānubhavasiddhaṃ
durnivāraṃ tathā śivatvaprāptiparyantaṃ bhedaḥ tato nadīsamudravajjīvabrahmaṇorabhede
na virodhaḥ |
22.83
adhyāropāpavādābhyāṃ niṣprapañcaṃ prapañcate etanyāyātikramaṇe
jñānotpatyabhāvataḥ muktyabhāvaprasaṅgāt ahamajñaḥ
ityātmanyavidyānubhavadarśanācca jīveśvarayormāyākalpitatvena
bimbapratibimbavadalīkatvam | māyāyāḥ yā mā sā māyā iti vyutpatyā vicāryamāṇe
sadasadbhāva-cidacidbhāvādiviruddhatayā
mithyātvāṅgīkārāttaktṛtajagajjanmādikaṃ
svapnendrajālavadbhrāntimātramevetyāśaṅkāyāmāha -
22.84
na ca dṛṣṭāntābhāvāt || 9 ||
22.85
māyāyāḥ mithyātvasya jīveśvarayoralīkatvasya ca prātyakṣikavedānteṣu manu##-
pūrvapakṣasyāpyayogyatvena yatrakutrāpi dṛṣṭāntavārtāyā adarśanāt
jaganmithyātvavādo na sarvathā yuktaḥ | yato vā imāni yatho'rṇanābhissṛjate ityādi
śrutiṣu asandigdhatayā brahmaṇaḥ jagajjanmādikāraṇatvanirdeśena vaidikānāṃ tadeva
grāhyam |
22.86
svapnendrajālasadṛśamacintyaracanātmakam ityādyadvaitaśāstrānusāreṇa
jagatsvapnendrajāladṛṣṭāntāṅgīkāre'pi māyāyā ajaḍātmakatvāt brahmaṇaḥ
kartṛtvaṃ sūcitam | tena nirguṇatva-nirviśeṣatvādividhāyakasvaśāstravirodhaḥ | yā
mā sā māyā iti vyutpatyā māyāyāḥ mithyātvaṃ na yuktam | maṃ śivaṃ ayati prāpnoti iti
vyutpratyā - māyāyāḥ paramaśivaniṣṭhasvābhāvikaśaktitvena parā'sya
śaktirvividhaiva śrūyate māyāntu prakṛtiṃ ityādi śrutidarśanāt |
22.87
kiñca - yattatkāraṇamavyaktaṃ nityaṃ sadasadātmakam |
dviśiṣṭassa puruṣo loke brahmeti kīrtyate ||
22.88
iti manusmṛtau
22.89
maṃ śivaṃ paramaṃ brahma prāpnotīti svabhāvataḥ |
māyeti procyate loke brahmaniṣṭhā sanātanī ||
22.90
iti śivāgame ca śivaśaktisāmarasyaṃ niścitam | svapnaprapañcadravyaṃ
punarjāgratsvapnayorapyadṛṣṭam | atra tu pūrvadinadṛṣṭapadārthasyottaradine'pi satvāt
jyotiṣṭomena svargakāmo yajeta karma cito lokaḥ kṣīyate iti
śrutinirdiṣṭehaparalokakarmaphalabhoktṛtvasya ca śrutismṛtipurāṇādiṣu dṛṣṭatvāt
| svapnakṛtajyotiṣṭomabrahmahatyādi dharmādharmakarmaṇoḥ
svarganarakaprāptividhāyakaśāstrādarśanācca tacchāstramavicāritaramaṇīyam |
22.91
loke cetananara-mṛga-sūrya-candrādipratibimbasya cetanatvāyogāt
mṛtpāṣāṇagomayādikalpitagajāśvādīnāṃ svasāmarthyena gamanādikāryābhāvāt
śrutyuktyanubhavaiḥ jīveśvarayoḥ svabhāvacitvāvagamācca
jīveśvarayościdābhāsatvavidhāyakatanmohaśāstraṃ pāramārthikairanaṅgīkaraṇīyam |
tathā śaivapurāṇe dūrvāsasaṃ prati vyāsavacanam -
22.92
anādyavidyayā baddhaṃ brahmatatkālakāraṇam |
svāvidyayā saṃsaranti muktiḥ kalpitavākyataḥ ||
22.93
evaṃ pratāraṇaṃ śāstraṃ sarvamāhātmanāśakam |
upekṣyaṃ śivabhaktaiśca śrutismṛtiviruddhataḥ ||
22.94
kalāpagādayaṃ mukhyaḥ phalaṃ vaimukhyatastamaḥ |
jñānanāśatvasidhyarthaṃ tadevahi nirūpitam ||
22.95
aindrajālikapakṣe'pi tatkartutvaṃ tadīritam |
nāsti śrutiṣu tadvārtā dṛśyamānāsu kutracit ||
22.96
tasmāt parameśvarakāraṇatvāt jagatassatyatvamapratihatam |
22.97
yāvadutpadyate jñānaṃ tāvadanuṣṭheyāni karmāṇi |
tāvatsatyaṃ jagadbhāsi śuktikārajataṃ yathā ||
yāvanna jāyate brahma sarvādhiṣṭhānamadvayam |
22.98
iti śrutipūrvācāryavākyeṣvapi svarūpajñānānubhūtyantaṃ śuktirajatavadajñānena
jagadbhānāṅgīkārāt tāvatparyantameva
vedaśāstrakarmasatyatvapravṛttissambhavatītyāśaṅkya nirākaroti -
22.99
svapakṣadoṣācca || 10 ||
22.100
śuktirajatavat jñānadaśāyāmeva jagadbhānāṅgīkāre
tadadvaitaśastrācāryaparamparā'sambhavadoṣapravṛtteḥ tadūrdhvaṃ
kṣutpipāsādidvaitakarmāvalambanedoṣāpattaiśca sambhavāt | jaganmithyātvavādo na
yuktaḥ | śuktirajatavadbrahmaṇyadhyāsāṅgīkāro brahmaṇaḥ pradhānasya
cidābhāsasya vā nādyaḥ nirvikāratvāt | na dvitīyaḥ jaḍatvāt | na tṛtīyaḥ kalpitatvāt | uta
sarvavyāpakasya nirayayavasya brahmaṇaḥ pratibimbatvamupapannaṃ
vyomapratiphalanavaditi cettadayuktam | sābhranakṣatrādyavacchinnākāśasyaiva loke
pratiphalanaṃ dṛṣṭam | tamaḥ prakāśavailakṣaṇyena vyomādarśanāt | amūrtasya
pratiphalane pavanakālādīnāmapi kiṃ na syāt ataḥ pūrvoktameva yuktam | śuka##-
muktiprasaṅgaḥ syāt | tathā cedahamagna ityavidyānubhavo na syāt | kiñca -
cetanācetanaśarīrotpattirna sambhavet | tasmānna jīvaikatvavādo yuktaḥ |
22.101
śākyolūkyākṣapādakāpilāditarkāṇāṃ tattvārthaniścayābhāvapradarśanam
22.102
prātyakṣikaśrutiṣvadhyāsādarśane'pi vācārambhaṇaśrutāvapavādadyotanādadhyāso
grāhya iti cedāha -
22.103
tarkāpratiṣṭhānādapyanyathānumeyamiti cedevamapyanirmokṣaprasaṅgaḥ || 11 ||
22.104
tarkāṇāṃ śākyolūkyākṣapādakapilādipramukhatarkāṇām apratiṣṭhānāt -
anyonyavyāghātadoṣaduṣṭatvena tattvārthaniścayābhāvādapyanyathānumeyamiti cet
mṛttiketyeva satyam iti vākyābhāsatayā jagajjīveśvaramithyātvaṃ parvato vahnimān
dhūmāt ityādinyāyenānumeyamiti cet evamapi śākyolūkyabauddhādivat
anirmok,saprasaṅga yathā nadyaḥ
ityādibahuśrutisiddhaśivajīvaikyātmakamokṣābhāvaprasaṅgaḥ | tasmāt yato vā eṣa
samprasādaḥ na sa punarārktate ityādi brahmajagatkāraṇatva##-
mityatra jaganmithyātvāvagamāt | yatsatve yatsattvaṃ itinyāyena adhyāso grāhya - iti
cettadasat | nāvedavinmanute taṃ bṛhyantam naiṣā tarkeṇa matirāpaneyā ityādi śrutiṣu
-
22.105
vedārtho yaḥ svayaṃ jñātaṃ tatrājñānaṃ pracakṣate |
itihāsapurāṇābhyāṃ vedārthamupabṛṃhayet ||
ārṣaṃ dharmopadeśaṃ ca vedaśāstrāvirodhinā |
22.106
yastarkeṇānusandhatte sa dharmaṃ veda netaraḥ | ityādismṛtipurāṇādiṣvapi
rucivaicitryasvamatipariṇāmakutarkanirākaraṇasyopadiṣṭatvāt |
puruṣabuddhmūlakatarkānusāraṇe kālāntaradeśāntareṣu
tadadhikakutarkakuśalapuruṣekṣitatarkadūpyatvasaṃbhāvanayā vyavasthā darśanāt |
mithyādvaitaśūnyādvaitasāṅkhya-yoga-nyāya-vaiśeṣika-bauddha##-
bhagavatā vyāsena śāstrāyonitvāt iti sūtre veśātmakaśāstrapramāṇamevopadiṣṭam |
brahmopādānasya prapañcasya mithyātvsāṅgīkāre sarvaṃ svalvidaṃ brahma sarvo
22.107
vai rudraḥ ityādi jagadbrahmātmakatvavidhāyakaśrutivirodhaprasaṅgaḥ | uttaratra
bhagavatāvādarāyaṇena tadananyatvamāambhaṇaśabdādibhyaḥ iti sūtre
vācārambhaṇaśrutīnāṃ brahmakāraṇakasya prapaṃcasya brahmātmakatvaṃ
jaganmithyāvādanirāsārthakamiti spaṣṭamupadiṣṭam | ato na sandehakalaṅkaḥ |
22.108
vārcārambhaṇavākyānāṃ tadananyatvabodhanāt |
na mithyātvāya kalpyante jagataśśivarūpataḥ ||
22.109
iti skānde tathā nirdiṣṭam | brahmavidāpnoti paraṃ jñātvā śivaṃ śāntamatyantameti
brahma veda brahmaiva bhavati ityādiṣu jñānasyaiva mokṣahetutvavyapadeśāt |
daśamastvamasi iti daśamīvivekasandhānavaśāt svasvarūpajñānasyaiva
mokṣakāraṇatvamiti cettadasaṅgatam | kṣaraṃ pradhānamamṛtākṣaraṃ haraḥ
tasyābhidhyānādyojanāttattvabhāvadbhūmāyaścānte viśvamāyānivṛttiḥ ||
uposahāyaṃ parameśvaraṃ prabhuṃ dhyātvā munirgacchati bhūtayoniṃ
śraddhābhaktirjñānayogādavehi dhyānanirmayanābhyāsātpāśaṃ dahati paṇḍitaḥ
ityādiśrutiśatadarśanāt | brahmavidāpnoti paraṃ ityādivākyaiḥ
upāsanājanyajñānasyaiva mokṣahetutvaṃ niścīyate | kevalajñānasya
vaidyaśāstrādijñānavadapuruṣārthakatvameva | yāvadutpadyate jñānaṃ
tāvadanuṣṭheyaṃ karma iti jñānotpattiparyantameva
dvaitajagadbhāsanātkarmānuṣṭhānamiti yaduktaṃ tadavicāritaramaṇīyam |
22.110
jñānakarmaṇoḥ samasamuccayatvapratipādanam
22.111
evaṃ vidvānagnihotraṃ juhoti ityādiśrutiṣu |
22.112
saktāḥ karmaṇyavidvāṃso yathā kurvanti bhārata |
kuryādvidvāṃstathāsaktaścikīrṣurlokasaṅgraham ||
22.113
ācārahīnaḥ puruṣo loke bhavati ninditaḥ |
tasmādācāravān jñānī bhavedādehapātanāt ||
22.114
apaśyannandhako dagdhaḥ paśyan paṅguśca dahyate |
andhapaṅguvadanyonyaṃ sāpekṣe jñānakarmaṇī ||
22.115
pakṣaikena yathā pakṣī na gacchati nabhasthalam |
tathā jñānaikamārgeṇa na mokṣo'pi vidhīyate ||
22.116
ityādiśrutismṛtyāgameṣu jñānasidhyanantaramapi
dvaitakarmānuṣṭhānavidhirupadiṣṭā | tasmācchuktirajatanyāyavat brahmajñānena
jaganmithyātvajñānamayuktam | advaite'pyahamadvaita iti vākyapravṛttirnopapadyate |
teṣāṃ snānasandhyordhvapuṇḍratiryakpuṇḍravarṇāśramācāravidhāyakaśrutismṛti##-
dṛṣṭatvāt nāstītivāde mama mātā vandhyā itivat pratyakṣāpalāpaprasaṅgaḥ |
brahmādvaitapakṣe tatsaguṇam nirguṇam ubhayātmakaṃ vā nādyaḥ
saguṇatvacaturmukhasvīkāre tallāñchanakamaṇḍalvādidhāraṇameva yuktam | na
cordhvapuṇḍra-tiryakpuṇḍra-śiva-keśavādipūjāvaśyakatvamupapadyeta |
tathāpyadvaitabhaṅgaprasaṅgo durnivāraḥ | nadvitīyaḥ - tadupāsanā'sambhavāt | na
tṛtīyaḥ svamatabhaṅgaprasaṅgāt | kiñcādvaite pratipādyapratipādakatvaṃ
nopapadyate | mṛtasyāhaṃ mṛta iti vārtādarśanāt | advaitasyāhamadvaitaṃ iti pratītiḥ
kathaṃ nirṇīyate | dvaitasyaiva vyavahāropapattiḥ | vyāvahārikamātratvāṅgīkāre
vyāvayārikadvaitamiti vyavahartavyam | advaitasya vyavahārāsambhavāt
brahmadvaitāṅgīkāre tasya dharmatvātsaguṇabrahmavādo durnivāraḥ | ataḥ
pūrvoktameva samīcīnam |
22.117
śiṣṭāparigrahādhikaraṇam || 4 ||
22.118
jaiminīya - mithyādvaitādi avaidikavādanirasanam
22.119
ākāśavatsarvagataścapūrṇaḥ niṣkalaṃ niṣkriyaṃ śāntaṃ ityādiṣu brahmaṇaḥ
pūrṇatvanirviśeṣatvāvagamāt tadanusāreṇa jagatkāraṇatvaṃ pradhānasya uta
paramāṇvādīnāṃ yuktam - ityāśaṅkāyāmāha -
22.120
etena śiṣṭāparigrahā api vyākhyātā || 12 ||
22.121
etena - pūrvoktamithyādvaita-śūnyādvaita-kapila-kāṇādādi
matanirākaraṇena śiṣṭāparigrahā api śiṣṭāśca aparigrahāśca śiṣṭāparigrahāḥ
śiṣṭāḥ caturthyantadevatāpradhānajaiminīyaśāstrācāranipuṇāḥ
saṃyuktāsaṃyuktābhedavādinaḥ | aparidrahāḥ vedajagajjīveśvaramithyāvādatatparāḥ
mithyādvaita-śūnyādvaita-jaina-bauddha-lokāyatādi avaidikāścāpi
vyākhyātāḥ vedāntasmṛtyāgamapurāṇādibhiḥ vedavedāntaniṣṭhāgariṣṭha##-
vibhutvādākāśavannirviśeṣatvāccinmayatvāccetyādinyāya##-
karmacitolokaḥ kṣīyate ityādiṣu lokajīvayoḥ karmahetutvāvagamāt karmaṇo
jagatkartṛtvaṃ darśitam | ajāmekāṃ māyābhāsena jīveśau karoti ityādau māyāyāḥ
jīveśvarādiprapañcakāraṇatvaṃ bhāsate | tasmāt sandehaḥ |
22.122
acakṣuśrotramapāṇipādaṃ ityādiṣu brahmaṇo vyāpakatva-niravayavatva##-
jagadupādānatvaṃ yuktam | athavā parīkṣya lokāni tyatra lokānāṃ karmahetutvāvagamāt
22.123
karmaṇā jāyate jantuḥ karmaṇā ca pravardhate |
karmaṇā pravilīyante tasmātkarmātmakaṃ jagat ||
22.124
māyayā jāyate viśvaṃ māyayā parivardhate |
māyavā līyate yasmāttasmānmāyāmayaṃ jagat ||
22.125
ityādinā karmātmakatvaṃ māyāmayatvaṃ ca prapañcasya pracakṣate | tasmāttadapi
yuktam | na tasya kāryaṃ karaṇaṃ ca vidyate na tatsamaścābhyadhikaśca dṛśyate
ityādiṣu brahmaṇaḥ kāryakāraṇatvādiśūnyatayā nirviśeṣatvāvagamāt | sarvathā
śivasya parabrahmaṇaḥ na prapañcobhayakāraṇatvamiti prāpte -
22.126
atidiśati - yanmanasā na manute yenāhurmano mataṃ tadeva brahmatvaṃ viddhi ityādi
śrutiṣvanumānanirākaraṇamupadiṣṭam | yatho'rṇanābhisṛjate gṛhyate ca
ityādibhirduṣṭāntānusāreṇa śrutau jagadubhayakāraṇatvanirdeśāt
jaḍakarmapradhānaparamāṇvādīnāṃ na jagadubhayahetutvamavatiṣṭhate |
pradhānakṣetrajñamiti ityādiṣu veda-jīva-karma-pradhānādīnāṃ
parameśvarādhīnatvaṃ śrūyate | lokaśāstrayoścoratvādiduṣṭakarmaviśiṣṭānāṃ
prabhudaṇḍanavidhireva darśitaḥ na tatkarmaṇām |
22.127
api ca - yannimittakṛtaṃ dharmamadharmaṃ dharmatāṃ vrajet ityādipurāṇeṣu
pitṛhananādipāpakarmakṛtkāṭakoṭādīnāṃ yajñādipuṇyakarmakṛddakṣādīnāṃ ca
viparītakarmaphalānubhavo dṛṣṭaḥ | yato vāco nivartante aprāpya manasā saha ityādi
śrutayaḥ sarvā māhātmyajñāpanāya vai | tasmāt śivasya māhātmyaṃ brahmaṇāpi na
budhyate || atītaḥ panthānaṃ tava ca mahimā vāṅmanasayoratadvyāvṛtyāyaṃ
cakitamabhidhatte śrutirapi ityādyacintyamahimāviśiṣṭatvamupadiṣṭam | ataḥ na tasya
kāryaṃ karaṇaṃ ca vidyate ityādi śrutīnāṃ mahādevasya parabrahmaṇaḥ śivasya
mahimājñāpanārthatvamiti veditavyam | etena śūnyātmakatvāśūnyātmakatva##-
22.128
bhoktrāpatyadhikaraṇam || 5 ||
22.129
parabrahmaṇaḥ viśvādhikatvapratipadanam
22.130
yaḥ pṛthivyāṃ tiṣṭhanyasya pṛthivī śarīram ityārabhya yo vijñāne tiṣṭhan ya ātmani
tiṣṭhan yasyātmāśarīram ityantena kāṇvaśākhāyāmantaryāmibrāhmaṇe
paramātmanaśśivasyāṣṭamūrtitvavyapadeśāccharīra-śarīriṇoriva
jīvaśarīraviśiṣṭaparameśvarasya jīvaniṣṭhasukhaduḥkhamoktṛtvādikaṃ
sambhavatītyāśaṅkāyāmāha -
22.131
bhoktrāpatteravibhāgaścetsyāllokavat || 13 ||
22.132
yasyātmā śarīramiti jīveśvarayoḥ śarīra-śarīrivyapadeśāt | bhoktāpatteḥ
jīvaniṣṭhasaṃsārasukhaduḥkhāpatteḥ | avibhāgaścet tayoranyaḥ pippalaṃ
svādvatyanaśnan anyo'bhicākaśīti ityādiśrutisiddhajīveśvarayoḥ baddhatva##-
yathākāśasyasarvagatatve'pi sarvakāraṇatve'pi
svasṛṣṭasarvajagaddoṣakalaṅkanirmuktatayā vyavasthitaḥ tathā parameśvaraḥ
sarvakāraṇatva-sarvaśarīratvasarvāntaryāmitvena vyavasthito'pi
sarvadoṣakalaṅkavilakṣaṇaḥ |
22.133
yasya pṛthivī śarīraṃ ityārabhya yasyātmā śarīram ityantena
cetanācetanaśarīraviśiṣṭatvaṃ śrūyate | acakṣuḥ śrotraṃ tadapāṇipādaṃ aśarīraṃ vā
vasantaṃ na priyāpriye spṛśataḥ aprāṇo hyamanāḥ śubhraḥ ityādiśrutiṣu tasya
aśarīratvamupadiṣṭam | tasmātsandehaḥ |
22.134
parameśvarasya śarīrādyabhāve sarveśvaratva-sarvajñatva##-
yuktam | dvāsuparṇāṃ ityādiśrutisiddhajīveśvaradharmavibhāgavatvamaupacārikaṃ
śarīra-śarīrivat jīvaniṣṭhasukhaduḥkhādikaṃ parameśvasyaiva siddhamato
jīvasyārādhakatvaṃ-parameśvarasyārādhyatvaṃ na sambhavati |
22.135
vigrahaṃ pārvatīśasya jagadetaccarācaram |
etadarthaṃ na jānanti paśavaḥ pāśagauvāt ||
22.136
ityādi śaivaskāndādipurāṇeṣvapi tasyaiva jagaccharīratvamupadiṣṭam | tasmādīśvarasya
vilakṣaṇatvena nirdehānirviśeṣaparamātmāvalambanaṃ na yuktamiti prāpte -
22.137
brūmaḥ - dvevāva brahmaṇo rūpe mūrtañcāmūrtameva ca ityādiśrutiṣu pavanādi
vanmūrtāmūrtatvamupadiṣṭam | amūrtasya pavanasya
vṛkṣakampanotpāṭanādisāmarthyaṃ dṛṣṭam | tathā apāṇipādo javano grahītā iti
śvetāśvatare paśyāmyacakṣuḥ sa śṛṇomyakarṇaḥ na cāsti vettā ma citsadāham
vedaiśca sarvairahameva vedyo vedāntakṛdvedavideva cāham na puṇyapāpe mama nāsti
nāśo na janmadehendriyabuddhirasti | iti kaivalye ca śivasya śarīrendriyanirapekṣatayā
sarvajñatva-sarvaśaktitva-sarvakāraṇatva-sarvā niyantṛtva##-
ato na śaṅkākalaṅkaḥ parāsya śaktirvividhaiva śrūyate ityatra
brahmaṇassvābhāvikaśaktimatvopadeśāt na nirviśeṣabrahmavādo yuktaḥ |
22.138
ataḥ athāto brahmajijñāsā ityārabhya anāvṛttiśśabdāt ityantaṃ vedāntaśāstre
saviśeṣatvameva dṛśyate | athāto brahmajijñāsoti sūtre brahmaṇaḥ puruṣaviśeṣasya
jijñāsāviṣayatvavyapadeśāt janmādyasya yataḥ iti sūtre jagajjanma-sthiti-laya##-
śāstrakāraṇatvaśāstrapratipādakatvopadeśāt | tattu samanvayādityatra tasyaiva
sarvavedāntasamanvayatvena prasādhitatvācca tasya saviśeṣatvameva yuktam | nirviśeṣe
jijñāsādidharmāṇāmasambhavāt | vācaṃ dhenumupāsīta tasya yajureva śiraḥ
ṛgdakṣiṇaḥ pakṣaḥ sāmottaraḥ pakṣaḥ || annaṃ brahma ityādivat tasya
śarīratvamaupacārikam tadupāsanāmātraviṣayameva | parameśvarasya
śarīraparigrahavāde'pi na sukhaduḥkhādiprāptiḥ taccharīrasya karmajanyatvābhāvāt
svatantratvācca | brahmeśvaraśivamahādeva śaṅkarādiśabdānāṃ
ghaṭakumbhakalaśādiśabdavatparyāyatvameveti veditavyam | jñā'jñau
dvāvajāvīśāanīśau ityādau jīveśvayoḥ ajanyatvaśravaṇāt māyābhāsena
Linked texts (1)
- Brahmasūtra — Bādarāyaṇa, Sanskrit