Aphorisms on Brahman 40
Śrīkarabhāṣya 40
- Language
- Sanskrit
40.1
etasmājjāyate prāṇaḥ iti śrutau tasya paramātmajanyasya prāṇānāṃ granthirasi
rudromāviśāntakaḥ ityatra tadādhāratvasya na tatra prāṇā utkrāmante tatraiva
samavalīyante ityatra tasminneteṣāṃ layatvasya ca dyotanāt paramātmādhīnatvameva
prāṇasya nirdiśyate |
40.2
kiñca - vāṅmanasi sampadyate manaḥ prāṇe iti vacanānurodhena yathā manaḥ
prāṇayoreva vāṅmānasayossampattiḥ tathā prāṇastejasi iti vacanāt tejasyeva
prāṇassampadyate iti prāpte pracakṣmahe -
40.3
sodhyakṣe iti saḥ prāṇaḥ adhyakṣe karaṇādhipe jīve sampadyate | kutaḥ
tadupagamādibhyaḥ | prāṇasya jīvopagamastāvacchrūyate | evameva
mamātmānamantakāle sarve
40.4
prāṇā abhisamāyānti iti tathā jīvena saha prāṇasyotkrāntiḥ śrūyate | tamutkrāmantaṃ
prāṇo'nūtkrāmati iti pratiṣṭhā ca jīvena saha smaryate | kasminnutkrānte utkrānto
bhaviṣyāmi kasminvā pratiṣṭhite pratiṣṭhāsyāmi iti | evaṃ jīvena saṃyujya tena saha
tejassampattiriha prāṇastejasītyucyate yathā yamunāyāḥ gaṅgayā saṃyujya
sāgaragamane'pi yamunā sāgaraṃ gacchatīti vaco na virudhyata tadvat |
40.5
na tatra prāṇā utkrāmante iti vākyānāmavirodhaḥ | etasmājjāyate prāṇaḥ
ityādivākyānāṃ sarvakāraṇatvaṃ paramātmani vyavasthāpitaṃ ca kramasṛṣṭiparatvam
| sarvāntaryāmitvena śivasyaiva sarvajagajjanmādihetutvāt sarvaṃ tatra pratiṣṭhitamiti na
virudhyate tathāpi prāṇānāṃ jīvātiriktasthityanupapannatvena jīvānugāmitvaṃ vihitam ||
tasmādubhayaśāstraṃ samañjasam |
40.6
bhūtādhikaraṇam || 4 ||
40.7
jīvasya sarvabhūtātmake śive layasampattiḥ
40.8
nanu prāṇastejasi iti śrutau prāṇasya vahnilayāvagamāt kathaṃ jīvena saha
paramātmānupraviṣṭatvamucitamityāśaṅkya tannirākaraṇārthamadhikaraṇāntaramāha
-
40.9
|| 320 || bhūteṣu tacchruteḥ || 5 ||
40.10
sa cādhyakṣaḥ bhūteṣu pañcamahābhūteṣu sampadyate | kutaḥ tacchruteḥ || akṣarastejasi
iti śruteḥ | sarvāpyakṣatvaṃ sarvāntaryāmiṇaḥ śivasya samucitatvāt
tejaśśabdavācyatvaṃ śive na virudhyate | taṃ devo jyotiṣāṃ jyotiḥ na tatra sūryo bhāti
na candratārakaṃ ityādau paramatejomayatvasya śiva eva darśanāt | sarvo vai rudraḥ
ityādau tasya sarvātmakatvasya vyapadeśāt | yo rudro agnau ityādiṣu tasya
sarvāntaryāmitvakathanāt sarvabhūtādhivāsasya sarvātmakasya sarvaśabdavācyatvaṃ
yuktamiti sūtrasūcita sūkṣmārthaḥ |
40.11
khaṃ vāyurjyotirāpaḥ pṛthivī viśvasya dhāriṇī iti śrutau loke ca tejaśśabdasya vahnau
prayogadarśanāt hiraṇmaye pare kośe virajaṃ brahmaniṣkalam | tacchubhraṃ jyotiṣāṃ
jyotiḥ ityādau śivasya tejomayatvavyapadeśāt prāṇastejasi iti jīvasaṃyuktasya prāṇasya
tejasi sampatyavagamāt prāṇajīvamayādhiṣṭhānatejaśśabdasya vahniparatvaṃ uta
parameśvaraparatvaṃ veti saṃśayaḥ |
Linked texts (1)
- Brahmasūtra — Bādarāyaṇa, Sanskrit