Pramāṇa · Search · About · API

Aphorisms on Brahman 40

Śrīkarabhāṣya 40

Language
Sanskrit

40.1

etasmājjāyate prāṇaḥ iti śrutau tasya paramātmajanyasya prāṇānāṃ granthirasi
rudromāviśāntakaḥ ityatra tadādhāratvasya na tatra prāṇā utkrāmante tatraiva
samavalīyante ityatra tasminneteṣāṃ layatvasya ca dyotanāt paramātmādhīnatvameva
prāṇasya nirdiśyate |

40.2

kiñca - vāṅmanasi sampadyate manaḥ prāṇe iti vacanānurodhena yathā manaḥ
prāṇayoreva vāṅmānasayossampattiḥ tathā prāṇastejasi iti vacanāt tejasyeva
prāṇassampadyate iti prāpte pracakṣmahe -

40.3

sodhyakṣe iti saḥ prāṇaḥ adhyakṣe karaṇādhipe jīve sampadyate | kutaḥ
tadupagamādibhyaḥ | prāṇasya jīvopagamastāvacchrūyate | evameva
mamātmānamantakāle sarve

40.4

prāṇā abhisamāyānti iti tathā jīvena saha prāṇasyotkrāntiḥ śrūyate | tamutkrāmantaṃ
prāṇo'nūtkrāmati iti pratiṣṭhā ca jīvena saha smaryate | kasminnutkrānte utkrānto
bhaviṣyāmi kasminvā pratiṣṭhite pratiṣṭhāsyāmi iti | evaṃ jīvena saṃyujya tena saha
tejassampattiriha prāṇastejasītyucyate yathā yamunāyāḥ gaṅgayā saṃyujya
sāgaragamane'pi yamunā sāgaraṃ gacchatīti vaco na virudhyata tadvat |

40.5

na tatra prāṇā utkrāmante iti vākyānāmavirodhaḥ | etasmājjāyate prāṇaḥ
ityādivākyānāṃ sarvakāraṇatvaṃ paramātmani vyavasthāpitaṃ ca kramasṛṣṭiparatvam
| sarvāntaryāmitvena śivasyaiva sarvajagajjanmādihetutvāt sarvaṃ tatra pratiṣṭhitamiti na
virudhyate tathāpi prāṇānāṃ jīvātiriktasthityanupapannatvena jīvānugāmitvaṃ vihitam ||
tasmādubhayaśāstraṃ samañjasam |

40.6

bhūtādhikaraṇam || 4 ||

40.7

jīvasya sarvabhūtātmake śive layasampattiḥ

40.8

nanu prāṇastejasi iti śrutau prāṇasya vahnilayāvagamāt kathaṃ jīvena saha
paramātmānupraviṣṭatvamucitamityāśaṅkya tannirākaraṇārthamadhikaraṇāntaramāha
-

40.9

|| 320 || bhūteṣu tacchruteḥ || 5 ||

40.10

sa cādhyakṣaḥ bhūteṣu pañcamahābhūteṣu sampadyate | kutaḥ tacchruteḥ || akṣarastejasi
iti śruteḥ | sarvāpyakṣatvaṃ sarvāntaryāmiṇaḥ śivasya samucitatvāt
tejaśśabdavācyatvaṃ śive na virudhyate | taṃ devo jyotiṣāṃ jyotiḥ na tatra sūryo bhāti
na candratārakaṃ ityādau paramatejomayatvasya śiva eva darśanāt | sarvo vai rudraḥ
ityādau tasya sarvātmakatvasya vyapadeśāt | yo rudro agnau ityādiṣu tasya
sarvāntaryāmitvakathanāt sarvabhūtādhivāsasya sarvātmakasya sarvaśabdavācyatvaṃ
yuktamiti sūtrasūcita sūkṣmārthaḥ |

40.11

khaṃ vāyurjyotirāpaḥ pṛthivī viśvasya dhāriṇī iti śrutau loke ca tejaśśabdasya vahnau
prayogadarśanāt hiraṇmaye pare kośe virajaṃ brahmaniṣkalam | tacchubhraṃ jyotiṣāṃ
jyotiḥ ityādau śivasya tejomayatvavyapadeśāt prāṇastejasi iti jīvasaṃyuktasya prāṇasya
tejasi sampatyavagamāt prāṇajīvamayādhiṣṭhānatejaśśabdasya vahniparatvaṃ uta
parameśvaraparatvaṃ veti saṃśayaḥ |

Linked texts (1)