Upodghata 1
Upodghāta 1
- Language
- Sanskrit
1.1
sanmārgasaṃrakṣaṇasakṣaṇeṣu vicakṣaṇeṣvapratimekṣaṇeṣu
śrīmanvijācāryyamukhāravindasudhāvadhānapratibhānavatsu
1.2
tadabhyupāyañca yathārtharītyā vibuddhya tacchīlanatatpareṣu
ādau tatastu svamatasvarūpayāthātmyavijñānavidhīnuśatsu
1.3
śrīvallabhādhīśvaraviṭhṭhaleśavaṃśāvatāroddhṛtabhūtaleṣu
gosvāmivaryyeṣu samastavidvanmahīpavandyāṅghrisaroruheṣu
1.4
sabhakti sasnehamabhipraṇamya vijñāpaye sāñjalirārdracittaḥ
śrīmatkṛpāvisphuritāmṛtodyaṃ samṛddhyatāṃ svṛddhiśataiḥ prabandhaḥ
1.1-2
mukhyabhaktimārge tathā tathā nirūpitopayogo brahmavādaḥ śuddhapuṣṭitatphalaprāpikā sākṣāddharmiṃparā sākṣānmukhyapuṣṭimārgarūpā svamārgīyā
svetarasarvavilakṣaṇā maryādā tathaiva tatphalarūpā puṣṭipuṣṭiśceti tritayamakhaṇḍa ekaḥ puṣṭimārgaḥ | na tvavatra vastvantaramasti | nāpyatra tāratamyamapi
saguṇanirguṇatvādirūpaṃ vā sādhanasādhyatvatadasādhyatvarūpaṃ vā pramāṇopapannatvatadabhāvarūpaṃ vā prāpnoti | kintu tāddaśātiśayitānugrahaikasādhyaphalopalabdhihetave brahmavādasākṣāddharmiṃparamaryādayoḥ sākṣāttāddaśānugrahaikāghīnasthitikatayaiva tāddaśo'dhikāriviśeṣe pramāṇaiḥ samudayanirṇayāttattritayamekarūpameva | ekatvata evaivaṃvidhāt— "sākārabrahmavādaikasthāpaka"
ityatraikapadasya taditaravyāvarttanaparatvena sākārabrahmavādapadata eva phalātmakapuṣṭimārgamapi saṅgṛhṇā'bhidadhuḥ śrīmatprabhucaraṇāḥ | evañca sākārabrahmavādaḥ puṣṭimārgaśceti paryyāyābhyāṃ padābhyāmekasyaiva vastuno vyapadeśaḥ
na vastvantarābhilāpaḥ | sākṣāddharmiṃparā ca maryyādā sākṣānmukhyapuṣṭimārgarūpeti sākārabrahmavādapadenaiva tadabhidhānamapi | sākārabrahmavādaścaivaṃvidho nānyarūpa iti so'pi sākṣānmukhyapuṣṭimārgarūpa eva | tataśca tathā tathā viśakalanena tadupapādanaṃ sādhanaphalarūpatvādiviśeṣāvabodhadvārā bālavyutpādanaikaprayojanam | na tvetāvatā brahmavādasākṣāddharmiṃparamaryyādayorbhinnārthatvamāśritya puṣṭipuṣṭeḥ prāptyabhilāṣasambhramarabhasena tatparityāgaḥ śrīmadācāryyacaraṇasiddhāntabahirbhūtaḥ sarvathaiva phalopaghātakaḥ svapne'pi karttavyatayā'nusandheyaḥ | evameva hi śrīmadācāryyacaraṇasiddhānte "mayi sarvamidaṃ protaṃ
sūtre maṇigaṇā iva" ti nyāyena sakalaśāstrasamanvayaḥ siddhyati | tenaiva
tanmatasya prāmāṇikatvāpāṣaṇḍatvādisiddhyā sakalasya śreyo'rthino janasya
tatrā''daraḥ siddhyati | tathāca nirastasamastasaṃśayaprasarasambhavaṃ nirduṣṭanikhilāvadyaṃ sakalakalyāṇaguṇagaṇottaraṃ brahmeśānādibhirapyāśāsyapraveśobhavataḥ śrīmadācāryyā bhavadīyo'hamāśraye
madīyo'yaṃ madīyo'yaṃ vicārayata māmiti
śrīgokulendorvapuṣaśchaṭāsu līlārasollāsamadotkaṭāsu
navāmbudānīkaghaṭodbhaṭāsu manaḥ prasaktaṃ na vibhidyatāṃ naḥ
1.2-2
akalpakalpadrumamalpakalpanāvikalpajalpapratikalpakautukam
analpakalpakramasambhūvaplavaṃ mahāprabhūṇāṃ caraṇāmbujaṃ vṛṇe
1.1-3
hindīniṣkarṣadvayena copaḍhaukitasya prastāvanayāpi ca tatpraṇītayā dhṛtaprāṇidhānasya sugamaṃ svarūpamiti "nadīmukheneva
samudramāviśadi" ti nyāyena granthagahanapraveśahetutayā tatsvarūpādivivecanaparayā nāsti viśeṣato'rthaḥ prasaktapaunaruktyayā
prastāvanayeti
tathāpi—"kalikālatamaśchannadṛṣṭvādviduṣāmapi | sampratyaviṣayastasya māhātmyaṃ samabhūdbhuvi" ti vacanena teṣāṃ teṣāṃ viduṣāmapi bhagavanmāhātmyājñānānyathājñānābhyāmasambhāvanāviparītabhāvanābhyāśca vaimukhyadārḍhyena pauritastamaḥprasarpaṇaṃ mā sma bhūdavāritameva—yenedānīntanānāṃ sākārabrahmavādaikasthāpakeṣu vedapārageṣu māyāvādanirākartṛṣu sarvavādinirāsakṛtsu bhaktimārgābjamārtaṇḍeṣu śrībhāgavatapīyūṣasamudramathanakṣameṣu tatsārabhūtarāsastrībhāvapūritavigraheṣu rāsalīlaikatātparyeṣu pratikṣaṇanikuñjasthalīlārasaspūriteṣu sānnidhyamātradattaśrīkṛṣṇapremasu viśvoddhārārthamevā''virbhūtavṛndāvanapriyeṣu bhagavadvākapatiṣu śrīmadvalabhācāryyacaraṇeṣu—śriyā kīrtyā kāntyā vaiduṣyamahimnā svarūpeṇa ca tattulyayaśastauryyatrikeṣu śrīmatprabhucaraṇapadābhiṣṭūyamānaparamānubhāveṣu
tatputraratneṣu śrīviṭhṭhaleśvaracaraṇeṣu ca doṣabuddhyā granthābhirucireva
praṇaṣṭeti "mūlaṃ nāsti kutaḥ śākhā" iti nyāyena tadanuśīlanārdo sudūrodaste tadanupayogasanmārgalābhau tābhyāśca—"āsurīṃ
yonimāpannā mūḍhā janmani janmani| māmaprāpyaiva kaunteya tato
yāntyadhamāṃ gatimi" tyāsurasargapraveśādhamagatī anivāryye eva
prasajjyeyātāmprasaktaśca sanmārgocchedo'pīti sarvātiprasaṅgaparihārāya śrīmadvallabhādhīśacaraṇaśrīmadviṭhṭhaleśvaracaraṇānāṃ taduktīnāṃ
tatsiddhāntasahasradīdhiteśca svarūpavastuyāthātmyadiṅnidarśanena
protsāhanadvārā viduṣāmāvarjanaṃ sutarāmāvaśyakam
tathāhi—vidvanmaṇḍanamiti nāmaiva hi viduṣāṃ protsāhanamiti tadāvarjanāvaśyakatā tajjñānāṃ śrīmatprabhucaraṇopadiṣṭaiveti
nāstyatra sandehaḥ | maṇḍanapadenaitadgranthārthadhāraṇāvadhīraṇāyāṃ
vaiduṣyasya pṛthuśāstrakathākanthāromanthatāyāmeva paryyavasānaṃ dāridryadaurgatyadurbhagatvadaurbhāgyādirūpatvaśca saṃsūcitameva saṃkṣiptavacanaiḥ śrīmatprabhucaraṇairityatirohitameveti
evamatyāgraheṇa viduṣāmetadgranthārthānuśīlanāvaśyakatvakathane
bījantu patrāvalambanagranthe—“ḍiṇḍistu vādito dvāri viśveśasya mayā'tra hi | vidvadbhiḥ sarvathā śrāvyaṃ te hi sanmārgarakṣakā” ityatra “te hi sanmārgarakṣakā” iti śravaṇe śrīmadācāryyacaraṇairhetunirdeśa eva | vidvadbhiḥ sanmārgārakṣaṇe—“nīrakṣīraviveke haṃsā''lasyaṃ tvameva tanuṣe cet | viśvasminnadhunā'nyaḥ
kulavrataṃ pālayiṣyati kaḥ” “utsīdeyurime lokā na kuryāṃ
karma cedaham | saṅkarasya ca karttā syāmupahanyāmimāḥ prajāḥ”
“yo'nyathā santamātmānamanyathā pratipadyate | kintena na kṛtaṃ
pāpaṃ caureṇā''tmāpahāriṇe” tyādibhisteṣāṃ doṣaḥ prasajjyeta
tasmāttattanmatāgrahaṃ parityajyāpi śrīmadācāryyacaraṇamatameva vidvadbhiranusarttavyam | maṇḍanatvāt | tadanusaraṇābhāve tu
vastuto vaiduṣye'pi saṃśayaḥ | “buddheḥ phalamanāgraha” iti
vacanāt
āgrahe viduṣāṃ kāraṇaṃ nāstītyaṇubhāṣyāntimapadyedhūktaṃ
śrīmadācāryyacaraṇaiḥ | tathāhi—“nānāmatadhvāntavināśanakṣamo vedāntahṛtpadmavikāsane paṭuḥ | āviṣkṛto'yaṃ bhuvi
bhāṣyabhāskaro budhā mudhā dhāvata nā'nyavartmasu" iti
gūḍhā gabhīrā gahanā gurvī mṛdvī madhuḥ śuciḥ
viviktavarṇā viśadā śrīmadācāryavāksudhā
1.2-3
yanmānuṣyaṃ tadativiralaṃ mārmikairabhyupeyaṃ
tatrāpekṣyaḥ puru pariṇataḥ śāstrasaṃvidviśeṣaḥ
ardhyastatrāpyadharitasudhādhāmakāśaḥ prakāśaḥ
śabdārthābhyāmatha madhumucaḥ śrīmadācāryavācaḥ
1.3-2
hṛdayamupeyatāṃ prathamato vimalāvayavaṃ
viśadanudāramunnatamasannaguṇābhiruci
atha pariśīlyatāṃ sukhamanantarasānusṛtaṃ
vigalitabāhyavitti ca mahāprabhupādavacaḥ
1.4-2
vācaḥ pīyūṣadarpapratibhaṭaghaṭanāpāṭavāṭopapuṣṭā
arthaśvāsa''sāmatāntastaraṇitaruṇimodrekānirmañchanīyaḥ
vyutpattiścāstra gopīparivṛḍhavadanāmbhojabhāvopalabdhiritthaṃ śrīvallabhādhīśvarasukhamadhunaḥ sphūrtimantaḥ smarema
1.5
vallabhenduvacanāmṛtasekaruchekadarśitaviśeṣavivekaḥ
astu naḥ śaṃkalitavyatirekaḥ kasya nahyati na vastvatirekaḥ
1.6
śrīvallabhādhīśvaravākpravāhāvagāhanirvāhanirastatāpaḥ
līno'tipīne'nugṛhītadīne rase navīne viharāmi śaśvat
1.7
śrīmadvallabhadeśikendravadanāmbhojasravanmaॉdhurīmādhvīkonmadamānasaikasugamonmeṣairviśeṣairyutaḥ
śrīmadgopavadhūhṛdantaraluṭhaddhāvābdhisarvasvabhūḥ
śrīkṛṣṇasya nirantareṇa manasā sevārasaḥ prāpyatām
Linked texts (1)
- Subhāṣitaratnabhāṇḍāgāra — Kāśīnātha Pāṇḍuraṅga Paraba 1886, Sanskrit