Utpadasiddhi 7.1-2
Utpādasiddhi 7.1-2
- Language
- Sanskrit
7.1-2.1
na so'sti pratyayo loke, yaḥ śabdānugamādṛte| anuviddhamiva jñānaṃ, sarvaṃ śabdena jāyate ||2||" ityādi, na cālocanājñānamapi na śabdānuviddhaṃ, tathā'nanubhave'pi suptādivodhavatsūkṣmabhāvopapatteḥ, ūrddhaṃ tatsthūrabhāvāt, na cāsāvahetukaḥ, sadā tadbhāvādiprasaṅgāt, na caivamālokādyanuviddho bodha iti tadaṅgatve'pi nārthatādātmyamasya, na ca tadabhāve'pi sparśanenārthagrahastathā'pratīteḥ, na caivaṃ śabdānuviddhena bodhena tadgrahaḥ, ata eva hetoriti śabdārthayostādātmyasiddhiḥ, nīlāderiva jñāne śabdapratibhāsanāt, tarhi kathaṃ kṣurikānalācalādiśabdoccāraṇe na vadanapāṭanadahanapūraṇādaya iti ?, ucyate, tadbodhābhāve pāṭanādibodhābhāvavat tadavasthāmedahetutvātpāṭanādīnāṃ, bāhyārthapakṣe'pi yatataḥ kṣurikādimukhāveścatadbhāvavattadavasthāmede hetutvameva pāṭanādīnāmiti yathoktadoṣābhāvaḥ, evaṃ śabdabrahmaparivarttamātraṃ jagat, kathaṃ tarhi paraṃ brahma śabdāviṣayaḥ?, yadāha-'ataḥ paraṃ vāco nivarttante' ityādi, ucyate, vācyavācakabhāvaprapañcābhāvato, na śabdarūpābhāvena, na khalu śabda indriyādyabhāve śabda ityagṛhyamāṇaḥ svasattāṃ jahāti, ato vācyavācakabhāvātītamidameva paraṃ brahmeti na kaściddeoṣaḥ, tadetatsarvamanucitaṃ, tathāhi-yadukataṃ 'tacchabdārthayostādātmyamiṣyate' iti, tadeva tāvanna yujyate,
7.1-2.2
śabdārthānupapatteḥ, tathāhi-śabdārthayostādātmyamiti ko'rthaḥ ?, yadi tadātmanorbhāvastādātmyaṃ, evaṃ tarhi tau dvāvapīṣṭāveva pṛthagbhāvābhidhānāt nānayoraikyamiti, naivaṃ śabdabrahma parivarttamānaṃ jagadityaitadapaṃparvirodhaḥ, vijātīyaparivarttayogāt, indriyagamyeṣu tathā'darśanāt, nahi mṛdambhorūpeṇa parivarttate tadā tadrūpeṇa, sakalalokasiddhametat, asyānyathātvāmyupagame pratītibādhā, dravyavarttanānāmaudārikavaikriyādivijātīyaparivarttastvasanmate deśādibhedanibandhanaḥ, niravayavaṃ ca śabdabrahma sāvayavatve cāsyāparanāmnā dharmāstikāyādyabhyupagama eveti na kācinnoṃ bādhā, atha tadātmano bhāvastādātmyamityekavacanaṃ tadatrāpi vaktavyaṃ, kasyāyamātmā yadātmano bhāva. ityabhidhīyate yadi śabdasya tadā tadvyatirekiṇo'rthasyābhāvāt sarvasya śabdamātratvāt śabdārthayostādātmyamiti na nyāyasaṅgataṃ, nahi devadattavandhyāsutayostādātmyamityabhidadhati vidvāṃsaḥ, na ca devadattopalabdhau tadbhedena vandhyāsutapratītiścintā vā tadbhedādigocarā, asti ca śabdopalabdhau tadbhedena tatpratītiścintā vā tadbhedādigocaretyetadubhayaṃ arthe, na caitacchabdagocarameva, tadbhedasya tatpratibhāsasaṃvedanenāvedanāt , nahi candanaśakalaṃ kuṅkumamiti vedyate, śabdādbhinnapratibhāsitayā ghaṭādiḥ, badhiro'pi hi vāhīkaḥ paśyati panasamiti supratītaṃ, śabdānugatabodhasiddhāvapi na bodhābhinnadeśo'rtha iti kutaḥ śabdārthayostādātmyaṃ 1, yaccoktaṃ-‘tata eva
7.1-2.3
tatpratīteḥ, vṛkṣatvaśiṃśapātvavadityādi’ tadapyayuktam, atrāpi dharmabhedanibandhanatvādasya, vṛkṣatvaśiṃśapātve hi viśiṣṭau vastudharmau kathañcidbhedābhedavṛttī, nānyathā'nayostādātmyaṃ, tathāhi-yadi vṛkṣatvameva śiṃśapātvamiti nimbādyabhāvaprasaṅgaḥ, tatra vṛkṣatvasya vidyamānatvāttasya cāśiṃśapātvāditi, atha viśiṣṭaṃ vṛkṣatvametat, kimasya viśeṣaṇamiti cintyaṃ, nanu śiṃśapātvameva kathañcidanyattarhi tattvataḥ, anyathā pūrvoktadoṣānivṛttiḥ, avṛkṣavyāvṛttinibandhanametadaśiṃśapāvyāvṛttyā viśiṣyata iti cet , atastvenude(stvetadū, e-) yamapyasadbhyupagamasiddhireva, aśiṃśapāvyāvṛttirahitasyāpi vṛkṣatvasya dhavādiṣu bhāvāt , śabdāntaravācyayorviśiṣṭayordharmayoreva tādātmyamityasadbhyupagamasiddhiḥ, parikalpitatvaṃ ca vyāvṛttīnāṃ prāṅgirastameveti na punaḥ pratanyate, evaṃ ca vṛkṣatvapratipattināntarīyaka śiṃśapātvapratipattirityanayostādātmyamiti sundarameva, kathañcittadutpatteḥ, anyathā'yogādityuktaprāyam, evaṃ śabdapratipattināntarīyikaivārthapratipattirityanayorapīdaṃ nyāyyamiti tvasundaram, arthasya bodhabhinnadeśatopapatteḥ tathā'nubhavasiddhatvāt , tadupalabdhāvapi tadarthaṃ pravṛttisiddheḥ, abhedapakṣe hi nārtho bodhavadbhinnadeśa iti kathaṃ kasyacitpravṛttiḥ syāt ?, bhrāntimātrametadarthasya bodhādbhinnadeśatvādi tattvata iti cet kimatra pramāṇaṃ ?; tayoreva tādātmyamiti cet tadidamasiddhamasiddhena sādhyata iti yatkiñcidetat , deśabhedena
7.1-2.4
ttadbheda eva pratīyata iti cet, na, tasyāpi deśabhedasya śabdātmakārthabhedatvena bhedakatvāyogāt, na hyaviśiṣṭambhastadanyasya bhedakaṃ bhavati, na ca kathañcidbhinnaṃ viśeṣaṇamantareṇa viśiṣṭatā, svarūpavaiśiṣṭyasyāpyanyato deśabhedādinā vinā'yogāt, evaṃ ca śabdānuviddhākhilo'rthāvabodha ityanubhavaḥ sarvaprāṇabhṛtāṃ, tadabhāve bodhānupapatteriti, devadattakāntetararūpacintāyāmanābhogavadbhojanamātrakathanametat, satyapyasminniṣṭārthāsiddheḥ, tathāhi-yadi nāma bodhaḥ śabdānuviddhastadā śabdārthayostādātmyamiti kā'tropapattiḥ ?, anyaccabodhaśabdayorapi tādātmyamatātmyaṃ vā syāt, na cātādātmye śabdasyāpi bodhamātratāpattiriti tanmātravādasiddhiḥ, bodhasya vā'cetanatvaṃ śabdātmakatvena, tathā cānubhavavirodhaḥ, cetanācetanatve ca śabdātmano nāmakaraṇaṃ jagadvaicitryasya, etena yaduktam-“āha ca śabdārthatattvavit-vāgrūpatā cedutkrāmedityādi kārikādvayam|” tadapi pratyuktaṃ, tulyayogakṣematvāt, āha ca vādimukhyaḥ“bodhātmatā cecchabdasya, na syādanyatra tacchrutiḥ | yadbodvāraṃ parityajya, na bodho'nyatra gacchati
Linked texts (2)
- Nyāyamañjarī — Jayanta Bhaṭṭa, Sanskrit
- Anekāntajayapatākā (ed. H. R. Kapadia) — Sanskrit