<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyayaviniscaya!vadiraja.v1.p369 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Jain Literature](https://indike.org/pramana/in.jaina) › [The four Anuyogas ("expositions")](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga) › [Ontology, epistemology and logic](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil) › [Nyāyaviniścaya](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyayaviniscaya) › [Nyayavinishcayavivarana](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyayaviniscaya!vadiraja) › v1.p369

# Nyayavinishcaya v1.p369

Nyāyaviniścayavivaraṇa v1.p369

- **Language:** Sanskrit

### [v1.p369](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyayaviniscaya!vadiraja.v1.p369)

prathamaḥ pratyakṣaprastāvaḥ pratipatteriti cet ; ekasamavāyāt , anekasamavāyādvā ? na tāvedakasamavāyāt ; tata ekasvabhāvādekasyaiva paryāyasya parijñānaprasaṅgāt | paryāyāntarasyāpi tata eva parijñānamiti cet ; na; paratvābhāvāpatteḥ| na hi tatparyāyābhimukhyaikasvabhāvasaṃvedanavedyasya tadarthāntaratvaṃ tatsvarūpavadupapannam ; ekasvabhāvanityanibandhanatve'pi kāryāṇāmaparāparatvasyānivāraṇaprasaṅgāt | bhavatu tatastasyaikasyaiva parijñānaṃ na parasyeti cet ; kathaṃ tasya tato bhedaparijñānam ? aparijñāte 5 tasmin tadanupapatteḥ | tasya tatsvabhāvatvādaparijñāte'pi tasmin bhavatyeva parijñānam anyathā 'tatsvabhāvatvasyaivābhāvaprasaṅgāditi cet ; na; tatsvabhāvatvasyāsiddhatvāt | bhedo hi pūrvasyottarasmāt , taṃtrābhāva eva, saṃ ca tadadhikaraṇatayā paścādeva bhavan kathaṃ pūrvasya svabhāvaḥ syāt ? pūrvasyaiva tadrūpatayā'vasthitimattvenākṣaṇikatvāpatteḥ | "pūrvamevāyamabhāvo" na paścāditi cet ; bhāvastarhi "paścāditi kāryāsamakālatvaṃ kāraṇasya pūrvameva "gataṃ santānavyavasthā kathanna 10 vidhurīkuryāt ? kathañcedamapi subhāṣitam  
"na tasya kiñcidbhavati na bhavatyeva kevalam' \[pra. vā0 3|277 \] iti ? sati "paścādbhāve "na bhavatyeva” iti vacanānupapatteḥ | bhāvo'pi tasya" balādāpatitaḥ prāgeva "tata iti cet ; paścāttarhi kiṃ' syāt ? na kiñciditi cet ; nanvevamabhāva evoktaḥ syāt , tadaparasya na "kiñcidarthasyābhāvāt | "bhavatvevamiti cet ; na; 'sa ca tadadhikaraṇatayā' ityāde- 15 rdoṣasyābhihitatvāt | punarapi prāgbhāvaparikalpane prasaṅgaḥ 'bhāvastarhi' ityādiḥ" anavasthādoṣamanvākarṣannāpadyeta | 'na "tasya paścādbhāvo nāpyabhāvaḥ ityapi na yuktam ; ubhayābhāvasya na kiñci. darthatvāpatteḥ tasya ca paścādbhāvapūrvabhāvayoḥ prācyadoṣānatikramāt | tatrāpi 'na tasya' ityādiva. cane parasyānavasthādoṣasyopanipātāt tataḥ "paścādbhāvyevābhāva" iti nāsau pūrvasya svabhāvaḥ | yadyevam , asvabhāvāttato'pi tasya bhedo vaktavyaḥ tadasvabhāvatvasyānyathānupapatteḥ | “tasya 20 ca yadi "tatsvabhāvatvaṃ pūrvasyāpi syādaviśeṣāt | tasyāpi paścādbhāvyabhāvatvena nāstyeva  
tatsvabhāvatvamiti cet ; na; tatrāpi 'yadyevam' ityāderanubandhādanavasthānamudvahataścakrakasyānuṣa. ṅgāditi cet ; na;"tasmāttadbhedasyābhāvāntaranibandhanatvānabhyupagamāt , tata evābhāvāttadupapatteḥ | sa eva hyabhāvaḥ prācyasya "svato "bhedanibandhanam , na tadantaraṃ tadapratipatteḥ tatkathamayaṃ prasaṅgaḥ ?  
-pattiri-ā0, ba0, pa.| 2-vādevaika-ā0, ba0, 50| 3 tasvabheda-ā0, ba0, 50| 4 parabhedakhabhāvatvāt | 5 tatsvabhāvābhāvapra-ā0, ba0, pa0| 6 uttare| . abhāvaḥ| 8 uttarādhikaraṇatayā| 9 uttararūpatayā | 1. pūrva eva ā0, ba0, pa0| 11 uttarādhikaraṇakaḥ pūrvābhāvaḥ | 12 yadi uttarakāle pūrvābhāvaḥ nāsti kintu pūrvameva tarhi pūrvasya sadbhāva eva prāptaḥ| 13 naṣṭam | tathā ca kāryakāraṇayorekakālatve kathaṃ santānavyavasthā syāditi bhāvaḥ | 14 pūrvakṣaṇasya | 15 pūrvakṣaṇasya | 16 uttarakṣaṇataḥ| 17 kinna syāta bhā0,0, 50| 18 kaścidartha-ā0, ba0, 50| 19 bhavatyeva-ā0, ba0, pa0| 20 pūrvabhāvasya pūrvakṣaṇavṛttitvakalpane | 21 ityāderana-ā0,10,50| 22 pūrvasya | 23 tasya pa-ā0, ba0,10|24 paścādabhāva evā-bhā0, ba0, pa0| 25 pūrvābhāvaḥ| 26 pūrvābhāvādapi | 27 pūrvasya | 28 pūrvābhāvāda pūrvabhedasya | 29 pūrvakṣaṇasvabhāvatvam | 3. pūrvamuktasya pūrvābhāvasyāpi | 3. pūrvabhedasyāpi | 32 pūrvakṣaṇasvabhāvatvam | 33 pūrvābhāvāt pūrvabhedasya | 34 bhedopapattaḥ | 35 svasmāt | 36 bhede niva-tā|

- [Previous: v1.p368](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyayaviniscaya!vadiraja.v1.p368)
- [Next: v1.p370](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyayaviniscaya!vadiraja.v1.p370)
- [Up: v1](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyayaviniscaya!vadiraja.v1)

## Linked texts (1)

- [Nyāyaviniścaya](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyayaviniscaya.10.277-739) — Akalaṅka, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyayaviniscaya!vadiraja.v1.p369](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyayaviniscaya!vadiraja.v1.p369) · Pramāṇa
