<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyayaviniscaya.10.146-2 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Jain Literature](https://indike.org/pramana/in.jaina) › [The four Anuyogas ("expositions")](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga) › [Ontology, epistemology and logic](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil) › [Nyayavinishcaya](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyayaviniscaya) › 10.146-2

# Nyayavinishcaya 10.146-2

Nyāyaviniścaya 10.146-2

- **Language:** Sanskrit

### [10.146-2](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyayaviniscaya.10.146-2)

iti ? yojanābhāve tatpūrvakasya  
grahaṇasyāsambhavāt | tadayaṃ yojanamanicchanneva tatpūrvakaṃ grahaṇamicchatīti kathaṃ svasthaḥ ? saṃvṛtyā  
tadiṣṭeradoṣa iti cet; na ; 'saṃvṛtyathauparijñānān | asatyapi yojane tadābhāsaṃ jñānaṃ tadartha iti  
cet ; nanvidamapi jñānaṃ nendriyajam , tatra yojanapratibhāsasyānabhyupagamān | kalpanaiveti cet ; 5  
na; yojanābhāve tadasambhavāt | tatsambhavena yojanamiti cet ; na; anyonyāśrayasya suvyaktatvāt | na yojanaṃ purodhāya kalpanā yenaivaṃ prasaṅgaḥ kintu tam̐dātmikaiva sopajāyata iti cet ;  
na; 'saṃyojya grahaṇaṃ hi kalpanā' ityatra yojanasya grahaṇapūrvakatvasyābhidhānavirodhāt | na  
virodha ekakālatve'pi 'vyādāya svapiti' ityādivat aupasaṃkhyānikasya ktvāpratyayasya  
bhāvāditi cet ; na; bhedapratibhāsabhojanayorapyevamekakālatvaprasaṅgāt | tathā ca taduktaṃ pareṇa- 10  
““yojanāpūrvaṃ pratyekadarśanapūrvikā kalpanā” \[pra0 vārtikāla0 2|146\] iti ; tatprativihitam  
api ca, kiṃviṣayaṃ tadyojanaṃ yadātmikā kalpanotpadyate ? na tāvadbahirviṣayam ; kalpanāyā nirviṣayatvāt | antarviṣayamiti cet; na; tatrāpi bhedapratibhāsābhāve tadasambhavāt “abhinnapratibhāsasya” ityādi vacanāt | tatpratibhāse'pi nitarāṃ tadanupapatteḥ “vibhinnapratibhāsasya” 15  
ityādyabhidhānāt | na cānupadarśitaviṣayaṃ yojanaṃ nāma ; ayojanameva tatsyāt | satyamayojanameva tat , saṃvṛtyā tu tasya yojanatvamiṣyate iti cet ; na ; 'saṃvṛtyathām̐parijñānāt' ityādikasya 'ayojanameva tatsyāditi' paryantasyāvartanāt, punarapi 'satyam' ityādivacane tasyaivāvarttanāt cakrakasthānavasthāvāhinaḥ prasaṅgāt | tanna paramārthata iva saṃvṛtyāpi parasya yojanamiti  
na kaॅlpanā nāma | mā bhūditi cet ; kutastadabhāve yojanābhāvasyāvagatiḥ ? 'abhinnapratibhā- 20  
sasya' ityādikādvacanāditi cet ; na ; mam̐ndagaṅgumātnāt , kasyacidavagamavirodhān , jñānakalpanāpariśramavaiphalyāpatteḥ | nanupajanitaśaḥ nādeveti cet ; na tato'pi tucchābhāvasyāvagatiḥ  
asambandhāt | nāpi bhāvāntarasvabhāvasya ; viśeṣātmanaḥ śābdajñānāviṣayatvāt | sāmānyātmano'pi kvacidayojitasyāpratibhāsanāt | yojitapratibhāsane tu kathaṃ sarvātmanā kalpanābhāvaḥ ?  
tatpratibhāsasyaiva kalpanātvāt | “saṃyojya” ityādivacanātpāramārthikī ceyam, saṃvṛtivāde 25  
anavasthādoṣasyoktatvāt | tato duruktametat “na pāramārthikī yojanā” \[ pra0 vārtikāla0  
2

- [Previous: 10.146](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyayaviniscaya.10.146)
- [Next: 10.508](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyayaviniscaya.10.508)
- [Up: 10](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyayaviniscaya.10)

## Commentaries (1)

- [Nyāyaviniścayavivaraṇa](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyayaviniscaya!vadiraja.v1.p229) — Vādirāja, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyayaviniscaya.10.146-2](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyayaviniscaya.10.146-2) · Pramāṇa
