<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyayaviniscaya.10.574 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Jain Literature](https://indike.org/pramana/in.jaina) › [The four Anuyogas ("expositions")](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga) › [Ontology, epistemology and logic](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil) › [Nyayavinishcaya](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyayaviniscaya) › 10.574

# Nyayavinishcaya 10.574

Nyāyaviniścaya 10.574

- **Language:** Sanskrit

### [10.574](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyayaviniscaya.10.574)

tam̐tsvabhāvamapi saṃvedanamarthavyavasāyamupanayati vyavasāyasvabhāvāt kathañcidanarthāntaratvāditi cet ;  
svaivvyavasāyaṃ kimevaṃ nopanayati tadviśeṣāt ? āhamavyavasāyaṃ prati taddnarthāntaratvamanaṅgamiti  
cet ; arthavyavasāyaṃ prati kathamaṅkamiti na kiñcidetat ? tannāvyavasāyasvabhāvaṃ tatsvasaṃvedanam  
bhavatu vyavasāyasvabhāvameva taditi cet ; na ; abhijalpasaṃsargābhāvāt | abhijalpasaṃsarge hi vyavasāyo'vakalpyate | na ca svarūpe tatsaṃsargo'sti bahirvyavasāyābhāvaprasaṅgāt- 15  
bahirvyavasāyo'pi satyeva tsaṃsarge bhavati, sāmprataṃ yadi svarūpe saṃsargaḥ na bahiḥ syāt,  
yugapadbhijalpadvayasambandhasyāprativedanādanabhyupagamācca | krameṇaikatra jñāne taddvayasaṃsarga iti  
cet ; na ; ekasya kramābhāvāt kṣaṇabhaṅgavādvyāpatteḥ | nābhijalpasambandhād vyavasāyānāṃ  
tādṛśyām̐ yenāyaṃ prasaṅgaḥ, kintu saṃśayādivyavacchedasvabhāvatvāt | tadapi nābhijalpasambandhāt ,  
api tu svahetuviśeṣāt tacchaktitvena teṣāmutpatteḥ | tasmāt svaśaktita eva svarūpādhiṣṭhāna- 20  
saṃśayādivyavacchedasvabhāvatvāt vyavasāyasvabhāvameva vyavasāyānāṃ svasaṃvedanamiti cet ; upapannamevaitat evameva vyavasāyānāṃ tattvavyavasthiteḥ, anyathā tadasambhavāt | tathā hi-nābhijalpasyānanusmṛtasya yojanam, na cādṛṣṭe tadviṣaye 15tadanusmaraṇam atiprasaṅgāt | dṛṣṭe'pi na  
cāniścite ; kṣaṇabhaṅgādyabhijalpasyāpyanusmaraṇapatteḥ, tathā ca tam̐ddarśanānantarameva tadabhijalpānuviddhasya tadvyavasāyasyotpatternāśādivat, na patrānumānasya sāphalyamutpaśyāmaḥ, vyavasāte 25  
viparītāropasyānutpatteḥ tadvyavacchedasyāpyasambhavān | niścita eva tarhi tadviṣaye tadabhijalpā"ātmānubhūtaṃ pratyakṣaṃ nānubhūtaṃ parairyadi  
ātmānubhūtiḥ sā siddhā kuto yenaivamucyate  
vyaktihetvaprasiddhiḥ syānna vyaktervyaktamicchataḥ  
vyaktyasiddhāvapi vyaktaṃ yadi vyaktamidaṃ jagat ||" \[pra0vā0 2|540-41\]  
ātmaniścitameva syānniścitaṃ nānyaniścitam  
yadyātmaniścayaḥ siddhaḥ kuto yenaivamucyate

- [Previous: 10.10-2](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyayaviniscaya.10.10-2)
- [Next: 10.575](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyayaviniscaya.10.575)
- [Up: 10](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyayaviniscaya.10)

## Commentaries (1)

- [Nyāyaviniścayavivaraṇa](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyayaviniscaya!vadiraja.v1.p267) — Vādirāja, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyayaviniscaya.10.574](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyayaviniscaya.10.574) · Pramāṇa
