<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyayaviniscaya.10.8-2 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Jain Literature](https://indike.org/pramana/in.jaina) › [The four Anuyogas ("expositions")](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga) › [Ontology, epistemology and logic](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil) › [Nyayavinishcaya](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyayaviniscaya) › 10.8-2

# Nyayavinishcaya 10.8-2

Nyāyaviniścaya 10.8-2

- **Language:** Sanskrit

### [10.8-2](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyayaviniscaya.10.8-2)

iti  
vyavasthāyo niveditatvāt | tato nāsmādupāyādindriyavyāpārasya kṣaṇaniyamapratipattiḥ | tadvyāpārajanitasya pratyakṣasya kṣaṇaniyamāt tadvyāpārasyāpi tanniyamapratipattiriti cet ; tatpratyakṣasya  
kutastanniyamaḥ ? tadvyāpārasya tanniyamāditi cet ; na; parasparāśrayāt-indriyavṛtteḥ kṣaṇaniyatatve  
tatpratyakṣaṃ kṣaṇaniyataṃ syāt , tasmiṃśca sati tanniyamapratipattiḥ kṣaṇaniyatā syāditi | svata  
5 evandriyavṛttestanniyamaḥ pratīyata iti cet ; na; tadvṛtteracetanatvāt | cetaneva tadvṛttiḥ tadvṛttitvāt svapnopalabdhatadvṛttivaditi cet ; na ; taccetanatvasya “viplutākṣa” ityādau nirākaraṇāt | tanna kutaścidapi tadvyāpārasya tanniyamasya siddhiḥ  
siddhasyāpi na gamakāṅgatvaṃ vyabhicārāt | dṛśyate hi samayaparyavasitādapi tadvyāpārād  
alātakṣaṇeṣvanvayadarśanam anyathā cakrabhrānterabhāvaprasaṅgāt tasyāstadanvayajñānarūpatvāt, tajjñānasya  
10 cendriyajatvāt | upaghātavaśādalapasamayādapi tadvyāpārāccakrajñānamaviruddhamiti cet ; na ;  
stambhakṣaṇeṣvapi tata evānvayajñānasyāvirodhaprasaṅgāt | kutastatropaghāta iti cet ? alātakṣaṇeṣu  
kutaḥ ? teṣāmeva śīghravṛttinirodhinimantraṇamiti cet ; na; stambhakṣaṇānāmapi śīghravṛttitvāviśeṣāt, anyathā vilambya pratipattiprasaṅgāt | upaghātajatve alātacakrajñānavan tadanvayajñānasyāpi vibhramaḥ syāditi cet ; na; tathāpi vyabhicārasyāparihārāt | api ca, yadi  
15 tadvibhrameṇa prayojanaṃ mā bhūdupaghātanibandhanaṃ tadanvayajñānam , anugrahanibandhanaṃ tu syāt,  
viṣayakṣaṇānvayena vastubhūtenaiva tannimittasadbhāvāt | viṣayasyākāraṇatvāt kathaṃ tadanvayasyānugrāhakatvamiti cet ; upaghātakatvaṃ katham ? saugate mate viṣayasya kāraṇatvāditi cet;  
anugrāhakatvamapi tata evāstu taṃ pratyeva tadanvayasya vastubhāvopapādanāt , tadvastubhāvasyāpariskhalitāttajjñānādeva pratipatteḥ | na caivam alātacakrākārasyāpi vastubhāvaḥ; karavyāpārakṛtaśī20 ghraparivarttanābhāve'pi tatpratipattiprasaṅgāt , vastupratipattau tatparivarttanasyākiñcitkaratvāt  
tadeva tatra sāmagrīti cet ; gatamidānīṃ vibhramavārttayā, kācāderapi rajanīkare dvyākārapratipattau  
sāmagrīrūpatvopapatteḥ , tadvyākārasyāpi vastutvaprasaṅgāt | bādhakapratyayopanipātasya cakrākāre'pi  
bhāvāt | tannāparimanthinapratyayavaśena tadākārasya yato vastubhāvaḥ syāt | stambhādyanvayajñānamapi pariskhalitameva manovikalpatvān marīcikātoyavikalpavat | kṣaṇakṣīgāni hi stambhasvala25 kṣaṇāni pratyakṣato vedyante, tadanantarakālabhāvī tu manovikalpaḥ tadanvayamavidyamānamevopadarśayatīti  
cet ; na; tasyendriyavyāpārānvayavyatirekānuvidhāyino manovikalpatvānupapatteḥ alātacakravibhramasyāpi tadvikalpatvaprasaṅgāt | tathā ca vyāhatametatātmanā'nekarūpeṇa bahirarthasya tādṛśaḥ  
vicitraṃ grahaṇaṃ vyaktaṃ viśeṣaṇaviśeṣyabhāk

- [Previous: 10.8](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyayaviniscaya.10.8)
- [Next: 10.451](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyayaviniscaya.10.451)
- [Up: 10](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyayaviniscaya.10)

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyayaviniscaya.10.8-2](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyayaviniscaya.10.8-2) · Pramāṇa
