<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyayaviniscaya.9.2 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Jain Literature](https://indike.org/pramana/in.jaina) › [The four Anuyogas ("expositions")](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga) › [Ontology, epistemology and logic](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil) › [Nyayavinishcaya](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyayaviniscaya) › 9.2

# Nyayavinishcaya 9.2

Nyāyaviniścaya 9.2

- **Language:** Sanskrit

### [9.2](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyayaviniscaya.9.2)

prasaṅgāt | api ca, avastuto'pi sāmānyasyaiva saṃvittiviṣayatvaṃ sambhinananyāyavidām  
vakṣyate caitat"pramāṇamarthasambandhātprameyamasradityāpi  
kevalaṃ dhyānadhyeyamaivaitatkinna santaṃ samīkṣyate ||" \[nyāyavi0 kā0 289\] iti  
tannāsvarūpasya grahaṇam | tato na bahirantarvā sāmānyaṃ vastubhūtamivāvastubhūtamapi sambha- 5  
vati yalliṅgaṃ bhavat śabdavācyaṃ bhavet  
tadanena liṅgasādhyasambandhasya tadvācyatvaṃ pratyuktam ; liṅgābhāve tatsādhyasambandhaisyāyogāt | tato yaduktam-“liṅgasya tatsādhyasambandhasya vā pratipādakaṃ vacanaṃ  
parārthamanumānam” \[ \] iti ; tatprativihitam | na liṅge'pi vacanamavyabhicāritayā pratyayakaraṃ satyapi tasmin prākpravṛttapratibandhaviṣayapraimāṇaparāmarśocanādeva liṅgapratipatteḥ 10  
vacanamātrāttadabhāvāt | vacanaṃ tu kevalaṃ tatpramāṇānusmaraṇamevopasthāpayatīti taitraiva tatpramāṇaṃ na  
bahirarthe | taduktam-“arthe hi vacanamapramāṇaṃ pramāṇe tu pramāṇamiti na kiñcitkṣīyate”  
\[ \] iti cet ; na; pramāṇe'pi tam̐sya svayogyatayaiva pramāṇatve tṛtīyaṃ tatpramāṇaṃ  
bhavet | śābdajñānasya vikalpatvena pratyakṣānantarbhāvāt liṅganirapekṣatvena cānumānatvāt | tataḥ  
pramāṇasaṃkhyāniyama eva kṣīyata iti kathamuktam-‘na kiñcitkṣīyate' iti ? bhavatu tarhi vacana- 15  
manumānameva pramāṇe tasya tatra pratibaddhatvena liṅgatvopapatteriti cet; kasya tatpramāṇaṃ yat vacanādanumātavyam ? pratipādakasyeti cet; upapannametat ; vacanasya tatraiva bhāvāt | liṅgaṃ hi yatra  
svayamavasthitaṃ tadgatameva sādhyaṃ gamayati nānyagatam, parvatadhūmāt mahodadhau pāvakasyānanumānāt,  
kintu tenānumitenāpi pratipādyasya kiṃ phalamiti vaktavyam ? sambandhagrahaṇamiti cet ; na;  
anyapramāṇenastep-ānyasya tadgrahaṇādyogāt pratipuruṣaṃ pramāṇabhedakalpanāvaiyarthyāpatteḥ ekīyapramāṇenaiva 20  
sarvasya tadviṣayaparicchedasambhavāt | tanna pratipādakasya tatpramāṇam  
pratipādyasyeti cet ; na ; vacanasya tatrābhāvāt pratipādakavacanācca na 12tadanumānam ; pratibandhābhāvāt | na hi pratipādyapramāṇodbhavaṃ pratipādakavacanam ; santānāntarāsiddhiprasaṅgāt 13, santānāntarabhāvino 14vyāhārādeḥ svabodhādevotpattiprasaṅgāt | tajjātīyādutpannaṃ tato'pyutpannameveti cet ; syānmatam - pratipādyapramāṇasajātīyaṃ hi pratipādaka- 25  
pramāṇam , tadudbhavaṃ15 vacanaṃ pratipādyapramāṇādapyutpannameva tatastadanumānam | na cātrāpakṣadharmatvam , tatsajātīyapakṣadharmatvenaiva tatpakṣadharmatvasyāpi lābhāditi; tadasrāram ; svasambandhino vyāhārādermṛtābhimataśarīre naintyānumānaprasaṅgāt , tasyāpi tatsajātīyakāryatvātenāyaṃ na paropakāra iti niścintā'pi 1cetaściraṃ  
sūktābhyāsavivarddhitavyasanamityatrānubaddhaspṛham ||” \[ pra0 vā0 1

- [Previous: 8.1993](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyayaviniscaya.8.1993)
- [Next: 9.1](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyayaviniscaya.9.1)
- [Up: 9](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyayaviniscaya.9)

## Commentaries (1)

- [Nyāyaviniścayavivaraṇa](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyayaviniscaya!vadiraja.v1.p117) — Vādirāja, Sanskrit

## Linked texts (1)

- [Pramāṇavārttika (ed. Rāhula Sāṅkṛtyāyana)](https://indike.org/pramana/in.bauddha.sanskrit.darsana.pramana.pramanavarttika*sankrtyayana.1.2) — Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyayaviniscaya.9.2](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyayaviniscaya.9.2) · Pramāṇa
