Pravacanasaraparamagama 7
Pravacanasāraparamāgama 7
- Language
- Sanskrit
7.1
iti śrīmatkundakundācāryakṛta paramāgama śrī pravacanasārajīkī
vṛndāvanaagravāla gohilagotrī kāśīvāsikṛta bhāṣāmeṃ tīsarā
jñānatattva adhikāra saṃpūrṇa bhayā
1saṃvat 1905 kātika śuklā dvādaśī budhavāsare
vṛndāvanane likhī, prathama prati hai, so jayavantī varato | śrīrastu
o namaḥ siddhebhyaḥ
atha caturtha-jñeyatattvādhikāraḥ
tatra iṣṭadeva vandanā
dohā
vandoṃ śrīsarvajña jo, varjita sakalavikāra
vighanaharana magalakarana, manavāchita dātāra
7.2
jñeyatattvake kathanakā, aya adhikāra araṃbha
śrīguru karata dayālacita, tyāgi moha mada daṃbha
7.3
kundakunda gurudevake, caranakamala sira nāya
vṛndāvana bhāṣā likhata, nija parako sukhadāya
7.4
(1) gāthā-93 jñeyatattva padārthakā dravya-guṇa-paryāya
svarūpa varṇana
manaharaṇa
jete jñānagocara padāratha haiṃ te te sarva,
darva nāma nihacaisauṃ pāvai sarvaṃga haiṃ
pheri tina dravyanimeṃ anaṃta anaṃta guṇa,
bhāṣe jinadeva jāke vacana abhaṃga haiṃ
puni so darava aura gunanimeṃ vṛndāvana,
parajāya judī-judī basai sadā saṃga haiṃ
aisī doī bhāṃti parajāyako na jānai joī,
soī mithyāmatī parasamayī kuḍhaṃga haiṃ
7.5
viśeṣavarṇana-dohā
jñeya padāratha haiṃ sakala, guna-parajai saṃjukta
tātai darava kahāvahīṃ, yaha jinavakī ukta
7.6
[ 86 ] kavivara vṛndāvava viracita (Wait, kavivara vṛndāvana viracita [ 86 ])
guna kahiye vistārakoṃ, jo cor̤āīrūpa
saṃga vasata nita daravake, avinābhāvarūpa
7.7
parajayakau āyāta kahaiṃ, jyoṃ lambārḍa hoya
ghaṭai bar̤ha kramasoṃ rahai, bheda tāsuke doya
7.8
eka darava parajāya hai, gunakī paraja ditīya
do do bheda duhūnameṃ, suno samarasī bīya !
7.9
atha paryāyabheda kathana-manaharaṇa
darvekī paraja doya bhāṃti yoṃ kathana karī,
eka hai samāna jāti dūjī asamāna hai
pudgalahu anekakau saṃgha so samānajāti,
jīva pudgala milai asamānavāna hai
gunahūkī doya parajāya eka subhāvika,
ṣaṭgunī hāni-vṛddhi jathā joga ṭhāna hai
dūsaro vibhāva varatādi guna sabaviṣe,
jñānādika pudgalake joga jyoṃ malāna hai
7.10
vastrahīko pāṭa jor̤eṃ hotu hai samānajāti,
tathā pudgalānu milaiṃ khaṃdha parajāya hai
reśamī kapāsī milaiṃ hota asamāna cīra,
tathā deha jīva pudgala mile pāya hai
jathā vaṃśa seta hai subhāva guna parajāya,
tathā ṣaṭgunī hāni-vṛddhi bheda gāya hai
parake prasaṃgase taraṃga jyoṃ vibhāva tyoṃ hī,
jñānādi parake saṃga vibhāva kahāya hai
7.7-2
guna kahiye vistārakoṃ, jo cor̤āīrūpa | (wait, cor̤āīrūpa or caur̤āīrūpa? It looks like cor̤āīrūpa or caur̤āīrūpa... wait, let's zoom in closely).
Wait, look at "cor̤ārḍarūpa" or "cauḍāīrūpa"?
guna kahiye vistārakoṃ, jo cor̤āīrūpa | (Wait, no, it's 'cor̤āīrūpa' or 'cauḍāīrūpa'? It has a single matra on top of co: wait, jo has one: 'jo', then 'co' has one: 'cor̤āīrūpa' or 'caur̤āīrūpa'?) It is "cor̤āīrūpa" or "caur̤āīrūpa"? Actually, let's look at "lambārḍa" or "lambāī": "lambāī hoya |" It has a bindu? "lambāī".
"parajayakau āyāta kahaiṃ, jyoṃ lambāī hoya |"
Wait, 'āyāta' has 'āyāta'? No, 'āyāma'? No, 'āyāta kahaiṃ' or 'āyāma kahaiṃ'? Look at the letter: 'āyāta' or 'āyāma'? It's 'āyāta' (ā yā ta).
Wait, "ghaṭai bar̤ha kramasoṃ rahai, bheda tāsuke doya
7.7-3
" - wait, 'ghaṭai bar̤hai' or 'ghaṭai bar̤ha.'? 'ghaṭai bar̤hai.' or 'ghaṭai bar̤hai,' (there is a matra on ḍha: bar̤hai or bar̤hai).
"ghaṭai bar̤hai. kramasoṃ rahai, bheda tāsuke doya
7.6-2
" - wait, bar̤hai has a dot or matra? bar̤hai.
guna kahiye vistārakoṃ, jo cor̤āīrūpa
saṃga vasata nita daravake, avinābhāvarūpa
7.7-4
Wait, 'lambāī': la mbā ī (lambāī).
"ghaṭai bar̤hai. kramasoṃ rahai, bheda tāsuke doya
7.9-2
" - 'bar̤hai.' or 'bar̤hai,'? It has a dot after bar̤hai.
eka darava parajāya hai, gunakī paraja ditīya
atha paryāyabheda kathana-manaharaṇa
darvekī paraja doya bhāṃti yoṃ kathana karī,
eka hai samāna jāti dūjī asamāna hai
pudgalahu anekakau saṃgha so samānajāti,
jīva pudgala milaiṃ asamānavāna hai
gunahūkī doya parajāya eka subhāvika,
ṣaṭgunī hāni-vṛddhi jathā joga ṭhāna hai
dūsaro vibhāva varatādi guna sabaviṣe,
jñānādika pudgalake joga jyoṃ malāna hai
7.9-3
"darvekī paraja doya bhāṃti yoṃ kathana karī,"
Wait, 'darvekī'? da rve kī - 'darvekī' or 'dravaikī'? It is 'darvekī' (da, then va with e-matra and repha: darvekī).
"eka hai samāna jāti dūjī asamāna hai |"
"jīva pudgala milaiṃ asamānavāna hai ||" (Wait, 'milaiṃ' or 'milai'? Anusvara is visible over 'milaiṃ').
"gunahūkī doya parajāya eka subhāvika,"
"ṣaṭgunī hāni-vṛddhi jathā joga ṭhāna hai |"
"dūsaro vibhāva varatādi guna sabaviṣe," (Wait, varatādi? va ra tā di - varatādi, wait: 'varatādi' or 'varanādi' (varṇādi)? Look at ta vs na: it is 'varatādi' or 'varanādi'? Wait, va ra nā di - it is 'varanādi'! In Hindi/Braj, varṇādi becomes varanādi (varṇa, gaṃdha, rasa, sparśa are pudgala attributes, jīva's are jñāna, darśana etc.). Let's look closely at 'varanādi': va, ra, then na with aa-matra: 'nā', then 'di': 'varanādi'!).
"jñānādika pudgalake joga jyoṃ malāna hai
7.10-2
"
vastrahīko pāṭa jor̤eṃ hotu hai samānajāti,
tathā pudgalānu milaiṃ khaṃdha parajāya hai
reśamī kapāsī milaiṃ hota asamāna cīra,
tathā deha jīva pudgala mile pāya hai
jathā vaṃśa seta hai subhāva guna parajāya,
tathā ṣaṭgunī hāni-vṛddhi bheda gāya hai
parake prasaṃgase taraṃga jyoṃ vibhāva tyoṃ hī,
jñānādi parake saṃga vibhāva kahāya hai
7.10-3
"vastrahīko pāṭa jor̤eṃ hotu hai samānajāti," (vastrahīko or vastrahīkau? vastrahīko. pāṭa jor̤eṃ or jor̤e? jor̤eṃ - has anusvara and dot on r̤a. hotu hai samānajāti,)
"tathā pudgalānu milaiṃ khaṃdha parajāya hai |" (pudgalānu or pudgalānū? pudgalānu. milaiṃ - yes. khaṃdha - yes, kha with anusvara, dha).
"reśamī kapāsī milaiṃ hota asamāna cīra," (reśamī kapāsī milaiṃ hota asamāna cīra, - yes).
"tathā deha jīva pudgala mile pāya hai ||" (mile or milai? mile. pāya hai ||)
"tathā ṣaṭgunī hāni-vṛddhi bheda gāya hai |"
"parake prasaṃgase taraṃga jyoṃ vibhāva tyoṃ hī,"
"jñānādi parake saṃga vibhāva kahāya hai
7.10-4
"
"pudgalahu anekakau saṃgha so samānajāti,"
"pudgalahu anekakau saṃgha so samānajāti," - wait, is it 'saṃgha' (sa with bindu, then gha)?
Yes, saṃgha (saṃgraha/saṃgha).
"parajayakau āyāta kahaiṃ, jyoṃ lambāī hoya |"
Wait, āyāta vs āyāma:
la mbā ī (wait, is it ī or ḍa? "lambārḍa" or "lambāī"? It's clearly 'lambāī').
Wait, look at "घटै बढ़ै.":
घटै बढ़ै. - wait, is there a dot after बढ़ै?
Yes, there's a dot: "ghaṭai bar̤hai. kramasoṃ rahai,".
"
7.6-3
"
Left has: 'kavivara vṛndāvana viracita'
Top center/right is: 'kavivara vṛndāvana viracita'
Top center: 'kavivara vṛndāvana viracita'
Wait, is it 'vṛndāvana' or 'vṛndāvava'?
In the image, va, ṛ, ndā, va, na - 'kavivara vṛndāvana viracita'.
[ 86 ] kavivara vṛndāvana viracita
guna kahiye vistārakoṃ, jo cor̤āīrūpa
saṃga vasata nita daravake, avinābhāvarūpa
7.7-5
parajayakau āyāta kahaiṃ, jyoṃ lambāī hoya
ghaṭai bar̤hai. kramasoṃ rahai, bheda tāsuke doya
7.8-2
eka darava parajāya hai, gunakī paraja ditīya
do do bheda duhūnameṃ, suno samarasī dhīya !
7.9-4
atha paryāyabheda kathana-manaharaṇa
darvekī paraja doya bhāṃti yoṃ kathana karī,
eka hai samāna jāti dūjī asamāna hai
pudgalahu anekakau saṃgha so samānajāti,
jīva pudgala milaiṃ asamānavāna hai
gunahūkī doya parajāya eka subhāvika,
ṣaṭgunī hāni-vṛddhi jathā joga ṭhāna hai
dūsaro vibhāva varanādi guna sabaviṣe,
jñānādika pudgalake joga jyoṃ malāna hai
7.10-5
vastrahīko pāṭa jor̤eṃ hotu hai samānajāti,
tathā pudgalānu milaiṃ khaṃdha parajāya hai
reśamī kapāsī milaiṃ hota asamāna cīra,
tathā deha jīva pudgala mile pāya hai
jathā śaṃkha seta hai subhāva guna parajāya,
tathā ṣaṭgunī hāni-vṛddhi bheda gāya hai
parake prasaṃgase taraṃga jyoṃ vibhāva tyoṃ hī,
jñānādi parake saṃga vibhāva kahāya hai
7.11
kavitta | (30 mātrā)
ihi vidhi daravani ke guna parajai, bhanī jināgama meṃ tahakīka
bhedajñānakari bhavika vṛnda diḍha, saradhā rucisoṃ dharai adhīka
mithyāmatī na jānai yākauṃ, eka eka naya gahai aṭhīka
śivahita heta aphala karanī tasu, "pīṭai mūr̤ha sāṃpakī līka"
7.12
(2) gāthā-94 ava ānuṣaṃgika aisī yaha hī svasamayaparasamayakī vyavasthā (bheda) upasaṃhāra
ṣaṭpada
je ajñānī jīva, dehahī meṃ rati rāce
ahaṃkāra mamakāra dhare, mithyāmaṃda māce
tinahīko parasamaya nāma, bhagavaṃta kahā hai
tina ātamajñānī jīvako, svasamayarata jāno sahī
vaha cidvilāsa nijarūpameṃ, ramata vṛnda nija nidhi lahī
7.13
manaharaṇa
anādi avidyātai ācchādita hai sāco jñāna,
asaṃmāna dehahīko jānai rūpa apanā
nānā niṃdyakriyāmāhiṃ ahamamakāra karai,
soī parasemai tākī jhūṭhī hai jalapanā
jinake svarūpajñāna bhayo hai jathāratha au,
miṭī moha rāga doṣa bhāvakī kalapanā
ekarūpa jñānajoti' jagī hai akaṃpa jāke,
soī svasamayako na bhavātāpa tapanā
7.24
kavivara vṛndrāvana viracita
( 3) gāthā-95 dravyakā lakṣaṇa
kāvya
jo svabhāva nahiṃ tajai, sadā astitva guṇai gahai
au utapata vyaya dhrauvya,-sahita saba kāla rahai lahai
puni anataguṇarūpa, tathā jo paraja nahai rahai
tāhīkau gurudeva, darava yaha nāma dahai
7.25
soraṭhā
guna dvai doya prakāra, ika sāmānya viśeṣa ika
suni samujhau niradhāra, saradhā dhari bhavadadhi taro
7.26
manaharaṇa
asti nāsti ekāneka dravyatva parajatva,
sarvvāṃsarvvagata sapradeśī apradeśī lahai
mūrata-amūrata sakriyā au akriyāvāna,
cetana-acetana sakarttā-karttā aisī taisī
bhogātā-abhogātā agurulaghu e samāna,
drarvinake guna vṛnda gurū upadeśī lahai
avagāha gati thiti varttanā mūratavata,
cetanatā guna kahe lacchana viśepī hai
7.27
dohā
daravanike aru gūnanike, paranatike je bheda
so parajāya kahāvaī, samujhau madhi abheda
7.24-2
manaharaṇa
utpāda-vyaya dhruva guna parajāya yahī,
lacchanakau dharai dravya saccha nāma pāvai hai
Line: ( 3) gāthā-95 dravyakā lakṣaṇa
Line: kāvya
Line: jo svabhāva nahiṃ tajai, sadā astitva guṇai gahai
Line: au utapata vyaya dhrauvya,-sahita saba kāla rahai lahai
Line: puni anataguṇarūpa, tathā jo paraja nahai rahai | - looks like paraja nahai rahai | wait: paraja lahai rahai | or paraja nahai rahai | ?
puni anataguṇarūpa, tathā jo paraja nahai rahai | wait, is it nahai or taham̐ or nahai ?
pa-ra-ja ... wait, is it paraja taham̐ rahai ?
Line 3: जो परज नहै रहै । wait, नहै ? It has an anusvara? No, it looks like नहै or लहै ? Wait, upside down:
Wait, let's look at दहै / कहै :
Line 2: au utapata vyaya dhrauvya,-sahita saba kāla rahai lahai
"puni anataguṇarūpa, tathā jo paraja naye rahai |" Wait, does it have rahai ? rahai or lahai ?
Wait, let's look at नये : न (loop, line, stem) + य + matra े ? No, look at गहै , लहै , रहै , कहै :
Line 1: gahai | (ga + ha + ai)
Line 2: lahai || (la + ha + ai)
Wait, look at तथा जो परज : then न ? or ल ? Wait, ल has लहै ?
jo svabhāva nahiṃ tajai, sadā astitva guṇai gahai
au utapata vyaya dhrauvya,-sahita saba kāla rahai lahai
puni anataguṇarūpa, tathā jo paraja naye rahai
Wait, look at line 2: रहै लहै ॥
Look at line 3: tathā jo paraja nahai rahai | or tathā jo paraja lahai rahai | ?
Wait, in line 4: tāhīkau gurudeva, darava yaha nāma kahai
7.24-3
Line 1: गहै ।
Line 2: लहै ॥
Line 4: kahai
7.24-4
Rhyme scheme: गहै, लहै, ... कहै!
Rhyme in Hindi poetry: usually all 4 lines rhyme (गहै, लहै, रहै, कहै) or AABB (गहै, लहै; रहै, कहै).
Wait! In line 2: au utapata vyaya dhrauvya,-sahita saba kāla rahai lahai || - wait, the end is lahai || !
Line 3: puni anataguṇarūpa, tathā jo paraja naye rahai | - wait, does it end in rahai | ?
Yes! ... rahai
Yes, kahai
7.24-5
!
Line 1: guṇai gahai
Line 2: rahai lahai
It is nahai ? Or lahai ? Or gahai ?
Wait, could it be nahai ? Wait, in Braj Bhasha: "paraja nahai rahai" (paryāya rūpa hotā rahatā hai, nhai / hvai / nahai)?
tāhīkau gurudeva, darava yaha nāma kahai
7.25-2
Line: soraṭhā
guna dvai doya prakāra, ika sāmānya viśeṣa ika
suni samujhau niradhāra, saradhā dhari bhavadadhi taro
7.26-2
Line: manaharaṇa
asti nāsti ekāneka dravyatva parajatva,
sarvvāṃsarvvagata sapradeśī apradeśī lahai | - wait, is it lahai | ?
sarvvāṃsarvvagata sapradeśī apradeśī lahai | - yes, lahai
mūrata-amūrata sakriyā au akriyāvāna,
cetana-acetana sakarttā-karttā aisī taisī || - wait, is it aisī taisī || or aisī lahai || ?
First word: ऐसी (ऐ, स, ी)
Line 2: लहै ।
cetana-acetana sakarttā-karttā aisī lahai || ?
Line 2: apradeśī lahai
drarvinake guna vṛnda gurū upadeśī lahai | - yes, ends in lahai | !
cetanatā guna kahe lacchana viśepī hai
7.26-3
- wait, is it hai || or lahai || ?
cetanatā guna kahe lacchana viśepī (or viśeṣī ) hai
7.26-4
viśepī lahai
7.26-5
or viśeṣī lahai
7.26-6
?
Line 2: apradeśī lahai
Line 4: ... aisī lahai
Line 6: ... upadeśī lahai
Line 8: ... viśepī lahai
7.27-2
Line 2: अप्रदेशी then space, then लहै ।
Line 4: ऐसी then space, then लहै ॥
Line 6: उपदेशी then space, then लहै ।
bhogātā-abhogātā agurulaghu e samāna, - wait, bhogātā or bhogatā ?
bha + o = bho
ga + ā = gā
ta + ā = tā
Yes, bhogātā-abhogātā !
drarvinake guna vṛnda gurū upadeśī lahai
Wait, is it drarvinake or dravinake or dravyinake ?
Yes! It has rvi ! So drarvinake !
daravanike aru gūnanike, paranatike je bheda
avagāha gati thiti vartanā mūratavata,
Wait, is it vartanā or varttanā ?
It has double त: वर्त्तना .
And mūratavata - wait, mūratavata or mūratavaṃta ?
dohā
daravanike aru gūnanike, paranatike je bheda | - wait, gūnanike or gunanike ?
so parajāya kahāvaī, samujhau madhi abheda
7.24-6
utpāda-vyaya dhruva guna parajāya yahī,
Wait, yahī or yahai or yahī, ?
It is यही, .
lacchanakau dharai dravya svaccha nāma pāvai hai | - wait!
Is it svaccha ?
It's sa + t ? sacca ?
It has sa + t + tva ? sattva ?
Then ca + cha = ccha ?
In Jain philosophy, "dravya sat nāma pāvai hai" or "sacca nāma pāvai hai"?
Wait, सच्च name? Or सच्छ ?
1. sa
Wait, compare to लच्छनकौ :
In lacchanakau : la then ccha ( ca + cha ) then na then kau .
lacchanakau dharai dravya saccha nāma pāvai hai
[ 88 ] kavivara vṛndrāvana viracita
Wait! Is it vṛndrāvana or vṛndāvana ?
Look at vṛndrāvana :
So it is vṛndāvana viracita .
Right: kavivara vṛndāvana viracita
Top-center or top-right: कविवर वृन्दावन विरचित
[ 88 ] on left, kavivara vṛndāvana viracita on right (or center).
Wait, what about ( 3) gāthā-95 dravyakā lakṣaṇa | ?
( 3) gāthā-95 dravyakā lakṣaṇa
kāvya
jo svabhāva nahiṃ tajai, sadā astitva guṇai gahai
au utapata vyaya dhrauvya,-sahita saba kāla rahai lahai
puni anataguṇarūpa, tathā jo paraja naye rahai
Look at ह in गहै (line 1), लहै (line 2), कहै (line 4):
Wait, what about लच्छनकौ vs लच्छनकौ :
tāhīkau gurudeva, darava yaha nāma kahai
7.25-3
ta + ā = tā
ha + ī = hī
ka + au = kau
Yes, tāhīkau .
soraṭhā
guna dvai doya prakāra, ika sāmānya viśeṣa ika
suni samujhau niradhāra, saradhā dhari bhavadadhi taro
7.26-7
manaharaṇa
asti nāsti ekāneka dravyatva parajatva,
sarvvāṃsarvvagata sapradeśī apradeśī lahai
Wait, look at sarvvāṃsarvvagata :
sa, r + va + va + ā + ṃ = rvā / rvāṃ?
Yes, sarvvāṃsarvvagata .
mūrata-amūrata sakriyā au akriyāvāna,
cetana-acetana sakarttā-karttā aisī lahai
Wait, is it sakarttā-karttā or sakarttā-akarttā ?
Look at sakarttā- :
sa, ka, r + ta + ta + ā = sakarttāThen: akarttā ?
Look: a-ka-rttā !
sakarttā-akarttā aisī lahai
Yes, akarttā ! In contrast with sakarttā , just like mūrata-amūrata , cetana-acetana , sakarttā-akarttā !
bhogātā-abhogātā agurulaghu e samāna,
Wait, is it bhogātā-abhogātā or bhogatā-abhogatā ?
bho - ga - tā !
Then -अभोगता : अ then भो then ग then ता .
Yes, bhogatā-abhogatā ! Not bhogātā !
drarvinake guna vṛnda gurū upadeśī lahai
Wait, look at द्रर्विनके :
Is it drarvinake or dravyinake ?
Let's look at द्रर्विनके :
cetanatā guna kahe lacchana viśeṣī lahai
7.27-3
Wait, kahe or kahrai ?
kahe (ka + ha + e).
And viśeṣī : yes, viśeṣī .
dohā
daravanike aru gunanike, paranatike je bheda
so parajāya kahāvaī, samujhau madhi abheda
7.24-7
Wait, kahāvaī or kahāvai or kahāvai ?
Look at कहावई :
ma - dha - i = madhi .
manaharaṇa
utpāda-vyaya dhruva guna parajāya yahī,
lacchanakau dharai dravya saccha nāma pāvai hai
kavivara vṛndāvana viracita
( 3) gāthā-95 dravyakā lakṣaṇa
kāvya
jo svabhāva nahiṃ tajai, sadā astitva guṇai gahai
au utapata vyaya dhrauvya,-sahita saba kāla rahai lahai
puni anataguṇarūpa, tathā jo paraja nahai rahai
tāhīkau gurudeva, darava yaha nāma kahai
7.25-4
soraṭhā
guna dvai doya prakāra, ika sāmānya viśeṣa ika
suni samujhau niradhāra, saradhā dhari bhavadadhi taro
7.26-8
manaharaṇa
asti nāsti ekāneka dravyatva parajatva,
sarvvāṃsarvvagata sapradeśī apradeśī lahai
mūrata-amūrata sakriyā au akriyāvāna,
cetana-acetana sakarttā-akarttā aisī lahai
bhogatā-abhogatā agurulaghu e samāna,
drarvinake guna vṛnda guru upadeśī lahai
avagāha gati thiti varttanā mūratavata,
cetanatā guna kahe lacchana viśeṣī lahai
7.27-4
dohā
daravanike aru gunanike, paranatike je bheda
so parajāya kahāvaī, samujhau madhi abheda
7.18
manaharaṇa
utpāda-vyaya dhruva guna parajāya yahī,
lacchanakau dharai dravya saccha nāma pāvai hai
tāhi utapādādi au guna parajāyahītaiṃ,
1karatāra 2sādhana 3adhāra darva inako hai,
ina vinā dravyahū na siddhitā lahāvai hai
4laccha aura lacchanameṃ jadyapi vivikṣāmeda,
tathāpi svarūpatai abheda ṭhaharāvai hai
7.19
darvakā saravakālamāhiṃ asatitva soī,
nihacaisoṃ mūlabhūta sahaja subhāva hai
soī nija guṇa au svakīya nānā parjaṃkari,
au utapāda-vyaya-dhrauvatā lahāva hai
karatāra sādhana adhāra darva inako hai,
ina vinā dravyahū na siddhitākoṃ pāva hai
dravya-kṣetra-kāla-bhāvakari sadā eka hī hai,
sādhiveke heta laccha-lacchana janāva hai
7.20
jaise dravya-kṣetra-kāla-bhāvakari kaṃcanatai,
pītatādi guna 5parja kuṇḍala na judai haiṃ
karatāra sādhana adhāra yāko 6hema hī hai,
jātaiṃ hemasattā vinā inako na udai hai
kuṇḍalako nāśa utapāda hota kaṃkanako,
hemadravya dhrauvya guna pītādi samudai hai
90 ] kavibara vṛndrāvana viracita
taise sarva darva nija guna parajāya tathā,
utpāda vyaya dhruva sahita pramudai haiṃ
7.21
dohā
darva svagunaparajāyakari, utapata-vya-dhruva-jutta
rahata anāhatarūpa nita, yahī svarūpastitva
7.22
para daravani ke guna paraja, tinasoṃ milato nāhiṃ
nija svabhāvasattāviṣai, pranamana sadā karāhiṃ
7.23
(5) gāthā-97 sādṛśya-astitvakā kathana
manaharaṇa
nānā parakāra yahā lacchanake bheda rāje,
tāmeṃ eka sata sarva darvamāhiṃ vyāpai hai
aise sarvajña vastuko svabhāva dharma kahyo,
jaise vṛkṣa jātikī sadṛśa aura sattā ora,
lacchana viśeśakari judī judī tāpai hai
mukhya mauna dvārateṃ vadoya bunda sarva sadhaim̐,
sāmānya viśeśa dharmadhārī darva āpai hai
7.24-8
dohā
sadṛśasvarūpastitvakari, jude-jude saba darva
nija-nija guna lacchana dharai, hai vividha gati parva
7.25-5
aru sādṛśyāstitvakari, saba thira apana abhāva
sata lacchanake gahanate, yahī eka nirūpāva
7.20-2
taise sarva darva nija guna parajāya tathā,
utpāda vyaya dhruva sahita pramudai haiṃ
7.21-2
dohā
darva svagunaparajāyakari, utapata-vya,-dhruva-jutta
rahata anāhatarūpa nita, yahī 1svarūpāstitva
7.22-2
para daravani ke guna 2paraja, tinasoṃ milato nāhiṃ
nija svabhāvasattāviṣai, pranamana sadā karāhiṃ
7.23-2
nānā parakāra yahā lacchanake bheda rāje,
tāmeṃ eka sata sarva darvamāhiṃ vyāpai hai
aise sarvajña vastuko svabhāva dharma kahyo,
jaise vṛkṣa jātikī sadṛśa aura sattā ora,
lacchana viśeśakari judī judī tāpai hai
mukhya gauna dvārateṃ badoya bunda sarva sadhaim̐,
sāmānya viśeśa dharmadhārī darva āpai hai
7.24-9
dohā
sadṛśasvarūpastitvakari, jude-jude saba darva
nija-nija guna lacchana dharai, hai vicitra gati parva
7.25-6
aru sādṛśyāstitvakari, saba thira apana abhāva
sata lacchanake gahanateṃ, yahī eka nirūpāva
7.26-9
tihūm̐kālameṃ jāsako, bādhā lagai na koya
soī satalacchana prabala, saba daravanimeṃ hoya
7.27-5
(6) gāthā-98 kisī dravyase anya dravyakī utpatti
manaharaṇa
apane subhāvahīsoṃ svayaṃsiddha dravya nita,
nijādhāra nijaguṇaparajako mūla hai
soī hai sattāsvarūpa aise jinabhūpa kahyau,
tattvabhūta vastuko svabhāva anukūrū hai
dravyako samārūpa sattā guna 'vṛndāvana',
pradeśatai bheda nāhiṃ doū samatula hai
āgama pramāna jo na karai saradhāna yāko,
soī parasamayī mithyātī tākī bhūla hai
7.28
dohā
jadyapi jīva pudgala mile, upajahiṃ bahu parajāya
tadapi na nūtana daravakī, utapati varanī jāya
7.29
manaharaṇa
dravya gunakhāna tāmeṃ sattā guna hai pradhāna,
gunī-gunako yahām̐ pradeśabheda nāhīṃ hai
saṃjñā saṃkhyā lacchana prayojanataiṃ dravyamāhiṃ,
kathaṃcita bheda pai na sarvathā kahāhī hai
Running header: kavivara vṛndāvana viracita
dravyake dharaihaiṃ jaise dvaṃdvi taise yahāṃ nāhiṃ,
yahāṃ to svarūpateṃ abheda ṭhaharāhīṃ haiṃ
dravyako subhāva hai anaṃta gunaparyyavaṃta,
tāko sāco jñāna bhedajñānī bṛndapāhīṃ hai
7.30
jaba parajāyadvāra daraba vilokiye tau,
gunī guna bhedaunikī uṭhata taraṃga hai
aura jaba darbadṛṣṭa dekhiye tau gunīguna,
bhedabhāva ḍūbai rahai eka rasa raṃga hai
jaise sindhumāhiṃ meda jadapi kallolinihaiṃ,
nihacai nihārai vāri siṃdhuhīko aṃga hai
taise donoṃ nainake samāna donoṃ nayananivai,
vastuko na dekhai soī mithyātī kuḍhaṃga hai
7.31
(7) gāthā-99 utpāda-vyaya-dhrauvyātmaka hone para
apane subhāvaparanativiṣai sadākāla,
tiṣṭhatu hai sattārūpa vastu soī darba hai
dravyako jo gunaparajāyaviṣai parīnāma,
niścekari tāhīko subhāva nāma sarva hai
soī dhuva-utapāda-vaya ina mayabhitaiṃ,
sadā sanabaṃdhajuta rājata suparva hai
aisī ekatāī kundakundajūnī batāī vṛnda,
vandatu hauṃ tinheṃ sadā tyāgi ura garva hai
7.29-2
dravyake dharaihaiṃ jaise dvaṃdvi taise yahāṃ nāhiṃ,
yahāṃ to svarūpateṃ abheda ṭhaharāhīṃ haiṃ
dravyako subhāva hai anaṃta gunaparyyavaṃta,
tāko sāco jñāna bhedajñānī bṛndapāhīṃ hai
7.30-2
jaba parajāyadvāra daraba vilokiye tau,
gunī guna bhedaunikī uṭhata taraṃga hai
aura jaba darbadṛṣṭa dekhiye tau gunīguna,
bhedabhāva ḍūbai rahai eka rasa raṃga hai
jaise sindhumāhiṃ meda jadapi kallolinihaiṃ,
nihacai nihārai vāri siṃdhuhīko aṃga hai
taise donoṃ nainake samāna donoṃ nayananivai,
vastuko na dekhai soī mithyātī kuḍhaṃga hai
7.31-2
(7) gāthā-99 utpāda-vyaya-dhrauvyātmaka hone para
apane subhāvaparanativiṣai sadākāla,
tiṣṭhatu hai sattārūpa vastu soī darba hai
dravyako jo gunaparajāyaviṣai parīnāma,
niścekari tāhīko subhāva nāma sarva hai
soī dhuva-utapāda-vaya ina mayabhitaiṃ,
sadā sanabaṃdhajuta rājata suparva hai
aisī ekatāī kundakundajūnī batāī vṛnda,
vandatu hauṃ tinheṃ sadā tyāgi ura garva hai
7.32
viśeṣa varṇana| caupāī
daravani ko gunaparajayarūpa| jo parināma hota tadrūpa
tāko nāma subhāva bhananta| so dhruva-utapata-vyayuta tata
7.33
eka daravake jathā kahesa| caur̤e sūkṣma aneka pradeśa
tyoṃ pranavanarūpī paravāha| laṃbāī kramasahita athāha
7.34
manaharaṇa
darnivake paradeśa caur̤āī samāna kahe,
jātai ye pradeśa sadākāla sthāyīrūpa haiṃ
parnata pravāha tākī kramahītai hota tātai,
lambāī samāna yāko suguru prarūpa haiṃ
jete haiṃ pradeśa te te nija-nija thānahīmeṃ,
pubbakī apecchā utapannamāna bhūpa haiṃ
āgekī apecchā vyayarūpa au darava eka,
sarvamāhi yātai dhruva acala anūpa hai
7.35
dohā
yā prakāra paradeśako, utapata-vyaya-dhruva jāna
jathājoga saradhā dharo, aba suna aura bakhāna
7.36
manaharaṇa
jaise paradeśaniko tridhārūpa siddha karī,
taise parināmahūko aise bheda kahā hai
pahile samaike parināma utapādarūpa,
pīchekī apecchā soī vyayabhāva gahā hai
Center: kavivara vṛndrāvana viracita
kavivara vṛndāvana viracita
[ 94 ] kavivara vṛndāvana viracita
sadā eka darvake adhāra paravāha bahai,
tāte dravya dvārataiṃ so dhrauvya sarabadā hai
aise utapāda-vyaya-dhruvarūpa pariṇāma,
darvako subhāva nirabādha siddha lahā hai
7.37
jaise muktāphalakī mālā sūtamāṃhi poye,
tejapuṃja maju nānā motinikī dānā hai
punva-punva dānekī apecchā āge āgevāle,
utapāda pāchevāle vyayakari mānā hai
ekai sūta sabaimāhiṃ tāsakī apecchā dhruva,
taise darvamāhi tīnauṃ sāghata samānā hai
aise nityānitya laccha lacchana abādha sadhaim̐,
dhanya jainabaina syādavāda jāko bānā hai
7.39
(8) gāthā-100 utpāda-vyaya-dhrauvyakā paraspara
avinābhāva dṛr̤ha karate haiṃ
mattagayanda
1bhaṃga binā na bane kahum̐ 2saṃbhava, saṃbhava hū bina bhaṃga na ho yahai
au nihacai binu dhrauva padāratha, hyai utapāda kabhūm̐ nahiṃ sohai
jyoṃ mṛtapiṃḍanai kuṃbha banai, dhruva darva doumaham̐ ekahi ho hai
caupāī
vyaya binu nāhiṃ hota utapādaṃ | utapata binā na vyaya marajāda
utapata vyaya binu dhrauvya na hoī | dhruva bina utapata vyayahu na joī
7.36-2
1 vyaya ( nāśa ) | 2. utpāda
kavivara vṛndāvana viracita [ 94 ]
sadā eka darvake adhāra paravāha bahai,
tāte dravya dvārataiṃ so dhrauvya sarabadā hai
aise utapāda-vyaya-dhruvarūpa pariṇāma,
darvako subhāva nirabādha siddha lahā hai
7.37-2
jaise muktāphalakī mālā sūtamāṃhi poye,
tejapuṃja maju nānā motinikī dānā hai
(Wait, tejapuṃja maju or maṃju? It has no dot: "tejapuṃja maju nānā motinikī dānā hai |")
punva-punva dānekī apecchā āge āgevāle,
(Wait, "punva-punva" or "punya-punya"? It is "punva-punva" or "punva-punva dānekī"? It's punva-punva or punya-punya or punva-punva? It is 'punva-punva': pa, u, n, va.)
Wait, "āge āgevāle" or "āge āgevāle,"?
"utapāda pāchevāle vyayakari mānā hai ||"
ekai sūta sabaimāhiṃ tāsakī apecchā dhruva,
taise darvamāhi tīnauṃ sāghata samānā hai
aise nityānitya laccha lacchana abādha sadhaim̐,
dhanya jainabaina syādavāda jāko bānā hai
7.39-2
(8) gāthā-100 utpāda-vyaya-dhrauvyakā paraspara
avinābhāva dṛr̤ha karate haiṃ
mattagayanda
1bhaṃga binā na bane kahum̐ 2saṃbhava, saṃbhava hū bina bhaṃga na ho yahai
au nihacai binu dhrauva padāratha, hyai utapāda kabhūm̐ nahiṃ sohai
jyoṃ mṛtapiṃḍanai kuṃbha banai, dhruva darva doumaham̐ ekahi ho hai
caupāī
vyaya binu nāhiṃ hota utapādaṃ | utapata binā na vyaya marajāda
utapata vyaya binu dhrauvya na hoī | dhruva bina utapata vyayahu na joī
7.36-3
1 vyaya ( nāśa ) | 2. utpāda
1. "sadā eka darvake adhāra paravāha bahai," - "sadā eka darvake adhāra paravāha bahai,"
2. "tāte dravya dvārataiṃ so dhrauvya sarabadā hai |" - "tāte dravya dvārataiṃ so dhrauvya sarabadā hai |"
3. "aise utapāda-vyaya-dhruvarūpa pariṇāma," - "aise utapāda-vyaya-dhruvarūpa pariṇāma,"
4. "darvako subhāva nirabādha siddha lahā hai ||36||"
5. "jaise muktāphalakī mālā sūtamāṃhi poye,"
8. "utapāda pāchevāle vyayakari mānā hai ||"
9. "ekai sūta sabaimāhiṃ tāsakī apecchā dhruva,"
11. "aise nityānitya laccha lacchana abādha sadhaim̐," - wait, is it 'sadhaim̐' or 'sadhai,'? It has two matras: 'sadhaim̐,' or 'sadhaiṃ,'? Looks like 'sadhaim̐,'.
12. "dhanya jainabaina syādavāda jāko bānā hai ||37||"
13. "(8) gāthā-100 utpāda-vyaya-dhrauvyakā paraspara"
"avinābhāva dṛr̤ha karate haiṃ |"
14. "mattagayanda |"
15. "1bhaṃga binā na bane kahum̐ 2saṃbhava, saṃbhava hū bina bhaṃga na ho yahai |"
16. "au nihacai binu dhrauva padāratha, hyai utapāda kabhūm̐ nahiṃ sohai ||"
17. "jyoṃ mṛtapiṃḍanai kuṃbha banai, dhruva darva doumaham̐ ekahi ho hai |" (ho hai with space).
19. "caupāī |"
20. "vyaya binu nāhiṃ hota utapādaṃ | utapata binā na vyaya marajāda |" (utapādaṃ has dot? Yes, dot over da: utapādaṃ).
21. "utapata vyaya binu dhrauvya na hoī | dhruva bina utapata vyayahu na joī ||39||"
1 vyaya ( nāśa ) | 2. utpāda
sadā eka darvake adhāra paravāha bahai,
tāte dravya dvārataiṃ so dhrauvya sarabadā hai
aise utapāda-vyaya-dhruvarūpa pariṇāma,
darvako subhāva nirabādha siddha lahā hai
7.37-3
jaise muktāphalakī mālā sūtamāṃhi poye,
tejapuṃja maju nānā motinikī dānā hai
punva-punva dānekī apecchā āge āgevāle,
utapāda pāchevāle vyayakari mānā hai
ekai sūta sabaimāhiṃ tāsakī apecchā dhruva,
taise darvamāhi tīnauṃ sādhata samānā hai
aise nityānitya laccha lacchana abādha sadhaim̐,
dhanya jainabaina syādavāda jāko bānā hai
7.39-3
mattagayanda
1bhaṃga binā na bane kahum̐ 2saṃbhava, saṃbhava hū bina bhaṃga na ho yahai
au nihacai binu dhrauva padāratha, hyai utapāda kabhūm̐ nahiṃ sohai
jyoṃ mṛtapiṃḍanai kuṃbha banai, dhruva darva doumaham̐ ekahi ho hai
caupāī
vyaya binu nāhiṃ hota utapādaṃ | utapata binā na vyaya marajāda
utapata vyaya binu dhrauvya na hoī | dhruva bina utapata vyayahu na joī
7.41
manaharaṇa
jaise 2mṛtapiṃḍako vināśa 3kuṃbha utapāta,
donoṃ parajāya dhare darva dhruva dekhiye
vinā parajāya kahūm̐ darva nāhiṃ saravathā,
dravya vinā parajāya hū na kahūm̐ pekhiye
tātaiṃ utapādādi svarūpa darva āpahī hai,
svayaṃsiddha bhalībhāṃti siddha hota lekhiye
yāmeṃ eka paccha gahaiṃ laccha laccha doṣa lagaiṃ,
vṛndāvana tātaiṃ tridhā lacchana parekhiye
7.42
ṣaṭpada
kevala hī utapāda kahaiṃ, do dūṣana gājai
upādāna kārana-vihīna, ghaṭa karma na chājai
dhrauvya vastu vinu jo mūrakha, utapāda batāvai
so akāśake phūla, bāṃjhasuta maura banāvai
jo kevala hī vaya māniye, tau unapati vinu nāsa kimi
puni dhrauvyavastuke nāsatai, jñānādika guna nāsa timi
7.46
jo kevala dhruva hī pramāna, ika paccha māniye
to do dūṣana tāsamāhiṃ, parataccha jāniye
prathama tāsa parajāya,-dharamako nāśa hota hai
vinu parajāya na darava, kahūṃ nihacai udota hai
vartatu hūm̐ kramahī karike
Wait, does वर्ततु have त or न ?
Look at vartu or vartatu :
It is va r ta u !
Wait, is it vartu or vartatu ?
Line 1: parajāyabibadha utapādaka then what?
hvai ?
kāvya
darava tāsutai ekameka hī, hoya rahā hai
puni so ekahi samaya, trividha paranavani abheda
tāteṃ trividhasarūpa, darava nihacai niravedaṃ
7.47
dohā
yahām̐ praśna koī karata, utapādādika tīna
jude-jude samayaniviṣe, kyoṃ nahiṃ kahata pravīna
7.48
tīna kāja ekai samai, kaise ho hai siddha
samādhāna yāko karo, he ācāraja vṛddha
7.49
utapādikake pṛthaka, pṛthaka darava jo hoya
taba to tīnoṃ samayameṃ, tīna saṃbhavai soya
7.50
jahā eka hī darava hai, taham̐ ika samayamaॅjhāra
tīnoṃ hote saṃbhavata, darakhadiṣṭike dvāra
7.52
manaharaṇa
darvahīkī nija parajāya au su parnatitai,
utapāda-dhruva-vyaya daśā hota varanī
darva donoṃ rūpa parinavai āpa āpahīmeṃ,
tāhīkī apekṣā ekai samai tīnoṃ karanī
mṛttikātaiṃ kuṃbha jathā māṭī dhruva donoṃmāhiṃ,
dravya dvāra ekai samai aise ura dharanī
kāvya
dravaniṃkā parajāya, eka pragaṭata udyota haiṃ
bahuri anya parajāya, daśā jahūm̐ nāśa hota haiṃ
tadapi darava nahiṃ nasai, nahīṃ upajai tahūm̐ jāno
sadā dhrauvya hī āpu rahai, nihacai paramāno
7.53
chappaya
sajogika parajāya, doya parakāra kahā hūm̐
ika samāna jātīya, dvitiya asamāna gahā hūm̐
puggalanu mili saṃgha, hota soī samāna hūm̐
biya pudgala mili deha, su to asamāna māna hūm̐
ina parajaike upajata nasata, darava na upajata nahiṃ nasata
nita dhrauva daśā nija dhārike, sadā eka rasa hī lasata
7.51
manaharaṇa
drava svayameva hī sarava kāla āpahīsoṃ,
gunasoṃ gunatara pranavata rahata hūm̐
sattai abhinna tāta gunanikau parajāya,
dravai hī hai niścai aise suguru kahata hūm̐ ||@H
kavivara vṛndrāvana viracita
syādvādavānīkī apecchāsoṃtī ekai samai,
aise tīnoṃ sāthī haiṃ mithyātakī kataranī
7.52-2
kāvya
dravaniṃkā parajāya, eka pragaṭata udyota haiṃ
bahuri anya parajāya, daśā jahūm̐ nāśa hota haiṃ
tadapi darava nahiṃ nasai, nahīṃ upajai tahūm̐ jāno
sadā dhrauvya hī āpu rahai, nihacai paramāno
7.53-2
chappaya
sajogika parajāya, doya parakāra kahā hūm̐
ika samāna jātīya, dvitiya asamāna gahā hūm̐
puggalanu mili saṃgha, hota soī samāna hūm̐
biya pudgala mili deha, su to asamāna māna hūm̐
ina parajaike upajata nasata, darava na upajata nahiṃ nasata
nita dhrauva daśā nija dhārike, sadā eka rasa hī lasata
7.54
manaharaṇa
drava svayameva hī sarava kāla āpahīsoṃ,
gunasoṃ gunatara pranavata rahata hūm̐
sattai abhinna tāta gunanikau parajāya,
dravai hī hai niścai aise suguru kahata hūm̐
jaise āma harita varana guṇa tyāga soī,
pīta guṇa āpa hī subhāvasoṃ lahata hai
dhrauvarūpa āma dou daśāmāha vṛndāvana,
taise darva sadā tridhā lacchana lahata hai
7.55
chappaya
tau tāmeṃ dhruvabhāva, kahā āvai thitikāraka
jo dhruvatā nahiṃ dharai, kaho taba darava hoya kimi
tātai sattārūpa darava, svayameva āpu imi
hai darava gunī sattā suguna, sadā ekatā bhāva dhari
paradeśa bheda inameṃ nahī, yoṃ bhavi vṛnda pratīta kari
7.56
manaharaṇa
jahām̐ paradeśakī judāgīrūpa bheda so tau,
pravibhakta jānau jathā daṃḍī daṃḍavāna hai
saṃjñā lacchanāditaiṃ darava sattāmāhiṃ bheda,
vīrasvāmī tāko nāma anyatva bakhāna hai
dravyake adhāra to anaṃta guna tāmeṃ eka,
sattāhū vasata su viśeṣana pramāna hai
sattāmāhiṃ nāhiṃ aura gunako nivāsa vṛnda,
aise dravya sattāmeṃ vibheda ṭhaharāna hai
7.57
jaise vastra dravya seta gunako dhare hai bāpu,
jadyapi pradeśa eka tadapi vibheda hai
vastrako to bodha parasādi indrīhum̐ne hota,
pai supeda guna naina dṛgahīte veda hai
vastrataiṃ supeda guna judo jo na māne tau,
parasa ādi iṃdrī kyoṃ na jānata supeda haiṃ
aise darva gunameṃ hai bheda saṃgrahallachanataiṃ,
nānā bhām̐ti sāṃdha svādavādī hī abheda haiṃ
7.58
dohā
sattā daravaviṣai suguru, jyoṃ pradeśa nahiṃ bheda
tyoṃ svarūpahūm̐ke biṣai, kīje bheda nikheda
7.56-2
chappaya
sattā daravaviṣai vibheda, kahu kyoṃ na māniye
daravaviṣai gunagana anata, thiti pṛthaka jāniye
nijādhāra hai dakva, vividha parajāyavata hai
gunaparajai saba jude-jude, jāneṃ basaṃta hai
au sattā darabādhīna hai, tāsumāhiṃ nahiṃ apara guna
hai eka viśeṣana darabako, tātaiṃ bheda avaśya suna
7.60
(15) gāthā-107 atadbhāvako udāharaṇa dvārā samajhāte haiṃ
sattā tīna prakāra sahita, vistāra kahā hai
daravasatta gunasata, satta parajāya gahā hai
jo tīnauke māhi, paraspara bheda birājai
soī hai anyatva bheda, imi jina dhuni gājai
hai daravasatta guna-paraja gata, gunasata eka sudharama-rata
parajāyasatta kramako dharai, yātai bheda pramāniyata
7.61
manaharaṇa
jaise eka motīmāla tāmaiṃ tīna bhāta seta,
1seta hāra seta sūta setarūpa 2maniyā
taise eka darvamāhiṃ sattā tīna bhāta sohai,
darvasattā gunasattā parjasattā bhaniyā
darvakī sattā hai anaṃta dharma sarvagata,
gunakī hai eka hī dharmarūpa ganiyā
parajakī sattā kramadhārī aisī bhedābheda,
sādhī muni vṛnda śrutasidhuke 3mathaniyā
7.62
(16) gāthā-108 sarvathā abhāva atadbhāvakā lakṣaṇa
so na guna hota yoṃ vicāra ura rakhiye
soū darva nāhīṃ hota nihacai nirakhiye
aise guna-gunīmeṃ vibheda hai surūpa kari,
sarvathā judāgī na abhāva hī karakhiye
dravya aura gunameṃ vibheda trivahāra taso,
anekānta pacchasoṃ vilacchake harakhiye
7.63
kavivara vṛndābana viracita
dohā
jude dou nahiṃ saravathā, śrīguru karī niṣed
7.64
manaharaṇa
guna-gunīmāhiṃ saravathā hī abhāvarūpa,
bheda māne donohīko nāma saravathā hai
jāte jete guna tete jude-jude darva hoī,
soū bāta saca nāhiṃ kahibo vikathā hai
gunīke abhāva bhayeṃ gunako abhāva hota,
sonemāhiṃ sādhi dekho sādhī sādha yathā hai
tātaiṃ vyavahārataiṃ kathaṃcita viseṣa māno,
vastusiddhiheta śrutimāhiṃ jathā mathā hai
7.65
(27) gāthā-109 sattā aura dravyakā guṇa-guṇītva
siddha karate haiṃ
dravyako subhāva parināma ju hai niścaikari,
astita svarūpa soī sattā nāma guna hai
sarva gunameṃ pradhāna phaharai niśāna jāko,
utapādavyayadhruvasaṃyukta suguna hai
tāhī astīsvarūpa sattāmeṃ virājai darva,
yātaiṃ sata nāma dravya pāvata apuna hai
aise sattā guna au darava gunī ekatāī,
sādhī kundakunda vṛnda vandata nipuna hai
7.63-2
@H
kavivara vṛndābana viracita
dohā
jude dou nahiṃ saravathā, śrīguru karī niṣed
7.64-2
manaharaṇa
guna-gunīmāhiṃ saravathā hī abhāvarūpa,
bheda māne donohīko nāma saravathā hai
jāte jete guna tete jude-jude darva hoī,
soū bāta saca nāhiṃ kahibo vikathā hai
gunīke abhāva bhayeṃ gunako abhāva hota,
sonemāhiṃ sādhi dekho sādhī sādha yathā hai
tātaiṃ vyavahārataiṃ kathaṃcita viseṣa māno,
vastusiddhiheta śrutimāhiṃ jathā mathā hai
7.65-2
dravyako subhāva parināma ju hai niścaikari,
astita svarūpa soī sattā nāma guna hai
sarva gunameṃ pradhāna phaharai niśāna jāko,
utapādavyayadhruvasaṃyukta suguna hai
tāhī astīsvarūpa sattāmeṃ virājai darva,
yātaiṃ sata nāma dravya pāvata apuna hai
aise sattā guna au darava gunī ekatāī,
sādhī kundakunda vṛnda vandata nipuna hai
7.66
(18) gāthā-110 guṇa-guṇīke anekatvakā khaṃḍana karate haiṃ
kuṇḍaliyā
aiso guna koū nahī, darava binā jo hoya
vinā darava parajāya hū, jagameṃ lakha na koya
jagameṃ lakhai na koya, bahuri diḍhatara aise suna
daravahikā astitvabhāva, soī sattā guna
tisa kārana svayameva, darava sattā hī hai so
anekātatai sadhata, vṛnda niradūṣana aiso
7.67
(19) gāthā-111 dravyake sat utpāda, asat utpāda
honemeṃ avirodha siddha karate haiṃ
chappaya
yā vidhi sahajasubhāvaviṣaiṃ, jo darava virājai
so daravau parajāya, dou nayamaya chabi chājai
daravārthikarnaya dvāra, sadā sadabhāvarūpa hai
parajadvāratai asadabhāva, soī prarūpa hai
ina do bhāvaniṃsajukta nita, utapata hota bakhāniye
nayadvāra vivicchābheda hai, vastu abheda pramāniye
7.68
dohā
do prakāra utapādajuna, darava rahata saba kāla
sada utapāda prathama kahyo, dutiya asatakī cāla
7.69
darava anādi anaṃta jo, nija parajaikemāhi
upajata haiṃ so daravahaga, sada utapāda kahāhiṃ
7.70
[ 104 ] kavivara bṛndāvana viracita
so parajaya-nayadṛrataiṃ, asadabhāva niravāda
7.71
(20) gāthā-112 sat utpādako ananyatvake dvārā niṣidha karate haiṃ
manaharaṇa
jīva durva āpane subhāva pranavata saṃga,
mānuṣa amara vā apara parja dhāraigo
tina parajāyanisoṃ nānārūpa hoya' taru,
kahā tahām̐ āpanī duravaśaktika chām̐r̤aigo
jo na kaṃhūṃ āpanī dṛkha śakti chāṃr̤ai taba,
kaise aura rūpa bhayo nihacai vicāraigo
aise durva śakti nānārūpa parajāya vyakta,
jathāratha jāne bunda soī āpa tāraigo
7.72
(21) gāthā-113 aba asat utpādako anyatvake
dvārā niṣidha karate haiṃ
eka parajāya tihikāla pariṇave jīva,
mānuṣa paraja pariṇayo taba deva tathā,
siddhaparajāya tahām̐ kahāṃ ṭhaharāhī hai
deva parajāyameṃ manuṣyasiddha paja kahām̐,
aise parajāya dvāra bheda vilagāhī hai
yā prakāra ekatā na āī taba kaise nāhiṃ,
pajadvāra nānā nāma darakhalahāhī haiṃ
7.70-2
so parajaya-nayadṛśtaiṃ, asadabhāva niravāda
7.71-2
Note: "parajaya-nayadṛśtaiṃ" or "parajaya-nayadṛrataiṃ"?
so parajaya-nayadṛśtaiṃ or nayadṛṣṭitaiṃ/nayadṛśtaiṃ/nayadṛrataiṃ?
Wait, dṛṣṭataiṃ / dṛśtaiṃ / dṛṣṭitaiṃ ?
so parajaya-nayadṛrataiṃ or nayadṛśtaiṃ?
dṛ-ṣṭi-taiṁ? The glyph has:
Wait, let's look at असदभाव : अ , स , द , भ , ा , व .
In nayadṛrataiṃ : naya + dṛ + ra ? Wait, is it nayadṛsataiṃ ?
Wait! Look at: so parajaya-nayadṛśtaiṃ vs nayadṛrataiṃ vs nayadṛṣṭitaiṃ .
Let's look at the word: "parajaya-nayadṛśtaiṃ" - "paryāya-naya dṛṣṭi se". In Brajbhasha, "dṛṣṭitaiṃ" or "dṛsataiṃ" or "dṛśtaiṃ".
"so parajaya-nayadṛṣṭitaiṃ, asadabhāva niravāda" or "nayadṛśataiṃ"?
so parajaya-nayadṛṣṭitaiṃ (16 or 13 mātrās):
so (2) para (2) jaya (2) - na (1) ya (1) dṛ (1) ṣṭi (1) taiṃ (2) = 2+2+2+1+1+1+1+2 = 12?
a (1) sada (2) bhāva (3) ni (1) ra (1) vāda (3) = 11.
so (2) para (2) jaya (2) na (1) ya (1) dṛ (1) ṣṭi (2?) taiṃ (2) = 13!
If it's नयदृश्तैं , दृ (2 by conjunct) श् तैं (2) = 13 mātrās!
so parajaya-nayadṛrataiṃ, or so parajaya-nayadṛśtaiṃ,
na ya dṛ [glyph] taiṃ ,
Wait, look at nayadṛśtaiṃ : could it be nayadṛṣṭataiṃ or nayadṛsataiṃ ?
Wait, so the word is nayadṛśtaiṃ ! (From dṛṣṭi - diṣṭi - diṣṭa / dṛśta / dṛṣṭa).
(20) gāthā-112 sat utpādako ananyatvake dvārā
niṣidha karate haiṃ
manaharaṇa
jīva durva āpane subhāva pranavata saṃga,
Wait, is it durva or dravya ?
mānuṣa amara vā apara parja dhāraigo
Wait, parja - pa , r on ja - parja !
tina parajāyanisoṃ nānārūpa hoya' taru,
kahā tahām̐ āpanī duravaśaktika chām̐r̤aigo
kahā tahām̐ āpanī duravaśaktika chām̐r̤aigo
Wait: duravaśaktika or duravaśakti ?
Let's look at दुरवशक्तिक :
da , u , ra , va , śa , ka , , ta , i , ka - wait, is it duravaśaktika or duravaśaktikau or duravaśakti kūṃ ?
Wait, look at: duravaśaktika chām̐r̤aigo
Let's look at: da u ra va śa ka ta i ... wait, is it dravyaśakti ?
Wait: da with u , ra , va = durava . Then śa , ka , , ta , i = śakti .
Could it be duravaśakti na chām̐r̤aigo ? No, not na .
Wait, is it duravaśaktika ?
kahā tahām̐ āpanī duravaśakti ka - wait, could it be duravaśakti ko ?
Line 1: jīva durva āpane subhāva pranavata saṃga, (16: jīva(2) durva(2) āpa(2)ne(1) su(1)bhāva(2) pra(1)na(1)va(1)ta(1) saṃga(2) - syllables: jī-va du-rva ā-pa-ne su-bhā-va pra-na-va-ta saṃ-ga = 2 + 2 + 3 + 3 + 4 + 2 = 16)
Line 2: mānuṣa amara vā apara parja dhāraigo (mā-nu-ṣa a-ma-ra vā a-pa-ra pa-rja dhā-rai-go = 3 + 3 + 1 + 3 + 2 + 3 = 15. 16+15 = 31!)
Line 3: tina parajāyanisoṃ nānārūpa hoya taru (ti-na pa-ra-jā-ya-ni-soṃ nā-nā-rū-pa ho-ya ta-ru = 2 + 6 + 4 + 2 + 2 = 16!)
Line 4: kahā tahām̐ āpanī duravaśakti chām̐r̤aigo (ka-hā ta-hām̐ ā-pa-nī du-ra-va-śa-ktti chām̐-r̤ai-go)
ka-hā (2)
ta-hām̐ (2)
ā-pa-nī (3)
du-ra-va-śa-kti (5)
chām̐-r̤ai-go (3)
da u ra va śa ka ta i !
Yes, exactly 15 syllables: kahā tahām̐ āpanī duravaśakti chām̐r̤aigo
jo na kaṃhūṃ āpanī dṛkha śakti chāṃr̤ai taba,
Is it dṛkha or dṛba or dukha or drava ?
Wait, look at dravya - durva , durava , dṛba (dravya - dabva - dibba / dubba / dṛba).
aise durva śakti nānārūpa parajāya vyakta,
kaise aura rūpa bhayo nihacai vicāraigo
kai-se (2) au-ra (2) rū-pa (2) bha-yo (2) ni-ha-cai (3) vi-cā-rai-go (4) = 15!
jo (1) na (1) ka-hūṃ (2) ā-pa-nī (3) dṛ-ba (2) śa-kti (2) chāṃ-r̤ai (2) ta-ba (2) = 1 + 1 + 2 + 3 + 2 + 2 + 2 + 2 = 15 or 16.
aise durva śakti nānārūpa parajāya vyakta,
व्यक्त, with comma.
jathāratha jāne bunda soī āpa tāraigo
7.72-2
At the top of the page: kavivara bṛndāvana viracita
jathāratha jāne bunda soī āpa tāraigo - "bunda" is a short form of vṛndāvana (bṛnda / bunda)!
Yes! bunda !
(21) gāthā-113 aba asat utpādako anyatvake
dvārā niṣidha karate haiṃ
eka parajāya tihikāla pariṇave jīva,
mānuṣa paraja pariṇayo taba deva tathā,
siddhaparajāya tahām̐ kahāṃ ṭhaharāhī hai
deva parajāyameṃ manuṣyasiddha paja kahām̐,
Wait, पज or पर्ज ?
Look at पज : it has no repha: पज कहाँ, !
aise parajāya dvāra bheda vilagāhī hai
yā prakāra ekatā na āī taba kaise nāhiṃ,
pajadvāra nānā nāma darakhalahāhī haiṃ
7.72-3
pajadvāra - pa , ja , d , va , ā , ra - pajadvāra
nānā nāma
da , ra , kha , la , ha , ā , ha , ī
Wait, is it दरसलहाही ?
Let's look at दरस : in Braj, दरस = दर्श/दृश्य.
Look at the spacing: दरखलहाही / दरसलहाही ?
Wait, could it be दरस कहाही ?
Line 20: vilagāhī hai
Line 22: ...hāhī haiṃ
line 18: ṭhaharāhī hai
line 20: vilagāhī hai
line 22: ...hāhī haiṃ
pajadvāra nānā nāma darakhalahāhī haiṃ
7.72-4
Wait, is it darakhalahāhī or darasa kahāhī or darasalahāhī or darasa lahāhī ?
Wait! daraba = dravya!
"pajadvāra nānā nāma darabalahāhī haiṃ" or "daraba kahāhī haiṃ"?
1: da
2: ra
Wait! In daraba kahāhī :
da ra ba space ka ha ā ha ī !
Wait, what about darabalahāhī vs daraba kahāhī vs darakhalahāhī ?
Wait, look at: daravalahāhī or darabalahāhī ?
पजद्वार (3 syllables)
nānā (2)
nāma (2)
daravalahāhī - daraba lahāhī (5)
haiṃ (1)
Line 2: mānuṣa paraja pariṇayo taba deva tathā, siddhaparajāya tahām̐ kahāṃ ṭhaharāhī hai
Line 3: deva parajāyameṃ manuṣyasiddha paja kahām̐, aise parajāya dvāra bheda vilagāhī hai
Line 4: yā prakāra ekatā na āī taba kaise nāhiṃ, pajadvāra nānā nāma darakhalahāhī haiṃ
7.70-3
yā prakāra ekatā na āī taba kaise nāhiṃ,
pajadvāra nānā nāma dara...
Wait, could it be दरब लहाही हैं ?
Wait, could it be दरव (द्रव्य)?
In line 11: durva śakti !
In line 5: jīva durva āpane !
Here: दरव ! Dravya = दरव / दरब!
Is it lahāhī ?
Wait, could it be daravalahāhī or darava lahāhī ?
da
ra
va
la
haiṃ
Wait, look at दरवलहाही : could it be दरब लहाही ?
So it is daravalahāhī haiṃ !
so parajaya-nayadṛśtaiṃ, asadabhāva niravāda
7.71-3
manaharaṇa
jīva durva āpane subhāva pranavata saṃga,
7.72-5
eka parajāya tihikāla pariṇave jīva,
7.70-4
so parajaya-nayadṛśtaiṃ, asadabhāva niravāda
7.71-4
(20) gāthā-112 sat utpādako ananyatvake dvārā
niṣidha karate haiṃ
manaharaṇa
jīva durva āpane subhāva pranavata saṃga,
mānuṣa amara vā apara parja dhāraigo
tina parajāyanisoṃ nānārūpa hoya' taru,
kahā tahām̐ āpanī duravaśakti chām̐r̤aigo
jo na kaṃhūṃ āpanī dṛba śakti chāṃr̤ai taba,
kaise aura rūpa bhayo nihacai vicāraigo
aise durva śakti nānārūpa parajāya vyakta,
jathāratha jāne bunda soī āpa tāraigo
7.72-6
(21) gāthā-113 aba asat utpādako anyatvake
dvārā niṣidha karate haiṃ
eka parajāya tihikāla pariṇave jīva,
mānuṣa paraja pariṇayo taba deva tathā,
siddhaparajāya tahām̐ kahāṃ ṭhaharāhī hai
deva parajāyameṃ manuṣyasiddha paja kahām̐,
aise parajāya dvāra bheda vilagāhī hai
yā prakāra ekatā na āī taba kaise nāhiṃ,
pajadvāra nānā nāma daravalahāhī haiṃ
7.70-5
kavivara bṛndāvana viracita
so parajaya-nayadṛśtaiṃ, asadabhāva niravāda
7.71-5
manaharaṇa
jīva durva āpane subhāva pranavata saṃga,
mānuṣa amara vā apara parja dhāraigo
tina parajāyanisoṃ nānārūpa hoya' taru,
kahā tahām̐ āpanī duravaśakti chām̐r̤aigo
jo na kaṃhūṃ āpanī dṛba śakti chāṃr̤ai taba,
kaise aura rūpa bhayo nihacai vicāraigo
aise durva śakti nānārūpa parajāya vyakta,
jathāratha jāne bunda soī āpa tāraigo
7.72-7
eka parajāya tihikāla pariṇave jīva,
mānuṣa paraja pariṇayo taba deva tathā,
siddhaparajāya tahām̐ kahāṃ ṭhaharāhī hai
deva parajāyameṃ manuṣyasiddha paja kahām̐,
aise parajāya dvāra bheda vilagāhī hai
yā prakāra ekatā na āī taba kaise nāhiṃ,
pajadvāra nānā nāma daravalahāhī haiṃ
7.73
(22) gāthā-114 usameṃ avirodha hī hai
darvārthikanaya naina kholakara dekhiye to,
soī darva aura rūpa bhayo nāhi kabahī
phera parajāyanaya naina taiṃ nihāriye to,
soī nānārūpa bhayo jaiso pajai jaba hī
jātaiṃ nara nārakādi kāya jihi kāla lahai,
tāsoṃ tanamaī hoya rahai taiso tabahī
jaise āgi eka pai praveśa nānā īdhanameṃ,
īṃdhana akārataiṃ bhayau hai bheda saba hī
7.74
(23) gāthā-115 saptabhaṃgīse hī sarva vivāda-śāṃti
chappaya
darava kathaṃcita astirūpa, rājai imi jāno
bahura kathaṃcita nāstirūpa, soī paramāno
hota soī puni avaktavya, aise ura dharanī
phira kāhū parakāra soi, ubhayātama varanī
puni aura subhaṃganikeviṣai, jathājoga soī darava
nirabādha vasata nijarūpajuta, śrīguru bheda bhane sarava
7.75
manaharaṇa
āpanī catuṣṭai darva-kṣetra-kāla-bhāvakari,
tihūm̐kālamāhiṃ darava asti-sarūpa hai
soī paradravya ke catuṣṭai kari nāsti sadā,
phera soī ekai kāla ubhairūpa bhūpa hai
ekai kāla nāhiṃ jāta kathyo tātaiṃ akatha hai,
phera soī asti avaktavya su anūpa hūm̐
phera nāsti akatha au asti nāsti akatha hūm̐,
kathaṃcitvānī so sudhārasako kūpa hūm̐
7.9-5
tathā coktaṃ devāgamakārikāyā —
sarvekānte padārthānāmabhāvānāmapahnuvāt
sarvātmakamanādyantamasvarūpamabhāvakam
7.10-6
kāryadravyamanādi syātprāgabhāvasya ninhave
pradhvaṃsasya ca dharmasya pracyave'nantatā vrajeta
7.11-2
sarvātmakaṃ tadekaṃ syādanyāpohavyatikrame
anyatra samavāyena vyapadiśyeta sarvathā
7.12-2
abhāvaikāntapakṣe'pi bhāvāpahnavavādinām
bodhavākyaṃ pramāṇaṃ na kena sādhanadūṣaṇam
7.76
dohā
eka arathavācaka śabada, bhāvaasti ye jāna
kahu abhāva kai nāsti kahu, donoṃ aratha samāna
7.77
jo padārtha saba sarvathā, gahiye bhāvarirūpa
aru abhāva saba lopiye, to tina dūṣanarūpa
7.78
eka daraba saravātamaka, taba niścayai hai jāya
ādi aṃta puni nahiṃ bana, kīje koṭi upāya
7.79
prāgabhāva yāko kahata, tāko hai hvai lopa
7.80
jo pradhvaṃsābhāvako, lopa karai taba yeha
kuṃbhakarmako nāśa nahiṃ, au anaṃtatā leha
7.81
tāhi lopate saba daraba, eka rūpa hai jāhiṃ
7.82
daraba na kaisa hu sadhi sakai, dūṣana lagai adhīka
7.83
tātai darabahikeviṣai, basai abhāva sudharma
vahā sahaja sattāvidhai, thāpai thira taji bharma
7.85
dharama abhāva ju vastumaiṃ, basata soi suna mīta
jo abhāva hī saravathā, māne samasta
bhāva dharamako lopike, jo sabamai paraśasta
7.86
tau tāke matake viṣai, jñāna tathā saba vaina
apramāna saba hī bhaye, sādhai bādhai kena
7.87
ityādika dūṣana lagaiṃ, tātai he bhavi vṛnda
vastu anata dharamamaī, bhāṣī śrījinacanda
7.88
so saba sātauṃ bhaṃgatai, sādho bhramatama tyāgi
anekāta rasameṃ pago, nija-sarūpa anurāgi
7.89
(24) gāthā-116 ve paryāyeṃ badalatī rahatī haiṃ
manaharaṇa
rāgādi vibhāva vinā bhaī utapana hai
108 ] kavivara bṛndāvana viracita
rāgādi vibhāva kriyā aphala na hoya kadbhū,
yāko phala cāroṃ gatimāhiṃ bharamana hai
jaise paramānū rūcha cīkana subhāvahīsoṃ,
baṃdha baṃdhamāhiṃ taise jāno jagajana hai
jāṃtai vītarāga ātamaki parya dharma so to,
baṃdhaphalasoṃ rahita tihūṃkāla dhana hai
7.90
(25) gā.-117 manuṣyādi paryāyeṃ jīvakī kriyāke phala
nāma karma āpane subhāvasoṃ cidātamāke,
sahaja subhāvako ācchāda kari leta hai
nara tirajaca 1narakora devagatimāhiṃ,
nānā parakāra kāya soī 2nirameta hai
jaise dīpa bhaganisubhāvakari telako su-,
bhāva dūra karike prakāśita dharata hai
jñānāvaranādikarma jīvako subhāva ghāti,
manuṣyādi parajāya taise hī 3kareta hai