Pramāṇa · Search · About · API

Dvadasharanayacakra 3

Dravyasvabhāvaprakāśananayacakra 3

Language
Sanskrit

3.75

4 gati, 4 kapāya, 3 tīna liṃga, 1 mithyādarśana, 1 ajñāna, 1 asaṃyama, 1 asiddhatva, 6 leśyā | gatināma jñānāvaraṇa karmakā udaya rahatā hai ataḥ ajñāna audayika bhāva hai| cāritra mohanīya karmake sarvaghātī sparddhakoṃ
heyopādeyatvaṃ svabhāvānāṃ darśayati-

3.76

śuddhajīvatva nāmaka pāriṇāmika bhāva śuddha dravyārthikanayake āśrita honese nirāvaraṇa hai ataḥ use śuddhapāriṇā-
jīvapudgalayorvibhāvahetutvaṃ darśayati—

3.77

vibhāvasvabhāvasya svarūpaṃ saṃbandhaprakāraṃ phalaṃ ca gadati—

3.79

prakaraṇavalātprakṛtīnāṃ bhedaṃ bandhahetūṃśca sūcayati-

3.82

mūlaprakṛti rūpa aura uttaraprakṛti rūpa| ina bhedoṃko granthakāra āge svayaṃ batalāyeṃge| tathā bandhake cāra kāraṇoṃko bhī kaheṃge|
likhā hai| yathā - 'mithyātvāviratipramādakaṣāyayogāḥ karmabhūtāḥ, bhāvapratyayadravyapratyayarūpeṇa saṃjñāyaṃjñāścetanācetanāḥ |
jīvake bhāvoṃkā nimitta pākara pudgala mithyātva ādi karmarūpa pariṇamana karate haiṃ ve mithyātva ādi ajīva ataḥ usake mithyādarśana ādi rūpa vaibhāvika pariṇāma hote haiṃ| una pariṇāmoṃkā nimitta milanepara pudgala-

3.84

etāḥ sāmānyena śubhāśubhabhedamitvā jīvānāṃ sukhaduḥkhaphaladā bhavantītyāha-

3.85

asaṃkhyātaloka bheda batalāye haiṃ |
antarāya | jñānāvaraṇa karma ātmāke jñānaguṇako ghātatā hai isīke kāraṇa saṃsārī jīvoṃmeṃ jñānaguṇakī mandatā devagati devagatyānupūrvī śubha haiṃ| pāṃca jātiyoṃmeṃse pañcendriya jātināmakarma śubha haiṃ śeṣa cāra aśubha haiṃ| pām̐coṃ vihāyogati śubha hai apraśasta vihāyogati aśubha hai| trasa, bādara, paryāpta, pratyeka śarīra, sthira, śubha, subhaga, susvara, ādeya, yaśaḥkīrti nāmakarma śubha haiṃ | inake viparīta sthāvara, sūkṣma, aparyāpta, sādhāraṇa, asthira, usake rahate hue saṃsārase chuṭakārā nahīṃ ho sakatā |

3.86

caturgatijīvānāṃ jaghanyamadhyamotkṛṣṭāyuḥpramāṇaṃ kathayati | tatra tāvanmanuṣyāṇām—

3.87

tiraścām—

3.89

bāraha hajāra varṣa hai | khara pṛthivīkāyikoṃkī utkṛṣṭa sthiti bāīsa hajāra varṣa hai | vanaspatikāyikoṃkī utkṛṣṭa sthiti dasa hajāra varṣa hai | jalakāyikoṃkī utkṛṣṭa sthiti sāta hajāra varṣa hai | vāyukāyikoṃkī utkṛṣṭa sthiti tīna hajāra varṣa hai | tejaskāyikoṃkī utkṛṣṭa sthiti tīna rāta-dina hai | vikalendriyoṃmeṃ do indriyoṃkī utkṛṣṭa sthiti bāraha varṣa, teindriyoṃkī 49 rāta dina, cauindriyoṃkī chaha māha hai | paṃcendriyatiryaṃcoṃke pāṃca prakāra hai | parisarpa godhā nevale ādikī utkṛṣṭa sthiti nau pūrvāṃga hai | uragoṃkī utkṛṣṭa sthiti bayālīsa hajāra varṣa
sāgarakī hai| dūsare narakameṃ tīna sāgara, tīsaremeṃ sāta sāgara, cauthe narakameṃ dasa sāgara, pāṃcaveṃmeṃ sataraha unameṃse asurakumāroṃkī utkṛṣṭa āyu eka sāgara, nāgakumāroṃkī tīna palya, suparṇakumāroṃkī ar̤hāī palya, svargameṃ sāta sāgarase adhika, pāṃcaveṃ aura chaṭheṃ svargameṃ dasa sāgarase adhika, sātaveṃ aura āṭhaveṃ svargameṃ caudaha sāgarase adhika, nauveṃ aura dasaveṃ svargameṃ solaha sāgarase adhika, gyārahaveṃ aura bārahaveṃ svargameṃ aṭhāraha sāgarase adhika, terahaveṃ aura caudahaveṃ svargameṃ bīsa sāgara tathā pandrahaveṃ aura solahaveṃ svargameṃ bāīsa sāgarakī bhī jānanā |
teṣu paryāyeṣu jīvāḥ pañcāvasthāsu caturvidhaduḥkhena duḥkhitā bhavantītyāha—

3.90

tāḥ pañcāvasthā āha—

3.92

vibhāvasvabhāvaphalamāha—

3.93

vibhāva hai | gatināma karmake udayase honevālā nāraka ādi rūpa bhāva vibhāva hai, kapāyake udayase honevālā mithyātvake udayase honevālā mithyātvabhāva vibhāva hai, jñānāvaraṇa karmake udayase honevālā ajñānabhāva vibhāva sthānameṃ bandhake pāṃcoṃ kāraṇa rahate haiṃ ataḥ una-una kāraṇoṃse bam̐dhanevāle karmoṃkā bandha mithyādṛṣṭi jīvake cāra prakṛtiyāṃ pratyākhyānāvaraṇa kapāyakī udayakī pradhānatāmeṃ baṃdhatī haiṃ ataḥ pāṃcaveṃ guṇasthānase āge unakā vyavahāranaya aśuddha dravyakā nirūpaṇa karatā hai | jaise rāgapariṇāma hī ātmākā karma hai vahī puṇya pāpa mārgake ārādhakako unakā jñāna honā āvaśyaka hai | evamanekāntaṃ samarthya tatphalaṃ ca darśayati-

3.94

idānīṃ viśeṣaguṇānāṃ svāmitvasamarthanārthamāha | tatra gāthābhyāmadhikārapātanikā--

3.96

gaganadravyasya tāvadviśeṣalakṣaṇaṃ bhedaṃ cāha--

3.99

tasyaiva arthasamarthanārthamāha (ślokadvayaṃ)—