<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.1.143 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Jain Literature](https://indike.org/pramana/in.jaina) › [Post-canonical works (philosophy, yoga, karma theory, narrative, poetry, history)](https://indike.org/pramana/in.jaina.post) › [Dvādaśāranayacakra](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra) › [Nyayagamanusarini](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri) › 1.143

# Dvadasharanayacakra 1.143

Nyāyāgamānusāriṇī 1.143

- **Language:** Sanskrit

### [1.143](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.1.143)

abhyupetyāpi sañcayasya sattvaṃ doṣaṃ brūmaḥ --lokavattu sañcayasattve, yathā lokasya avyutpannasyāpi samudāyivyatirekeṇa sanneva avayavī pariṇāmāntaraṃ tatsamudāyo vā yo'stu so'stu parairvyutpāditaḥ sannevāsau tantupaṭādiṣu buddhi-śakti-kāryā-'bhidhāna-saṅkhyādibhedadarśanādiṣṭaḥ, tatrākṣarārthānusāreṇa vyapadeśo'styeveti gṛhyatām . tataśca avyapadeśyo viṣayaḥ pratyakṣasya, pratyakṣaṃ cāvyapadeśyam ityubhayamanṛtam . tat kathamiti cet, viśiṣṭo'padeśo vyapadeśa iti viśabdasya viśiṣṭārthatām apadeśaśabdasya hetvarthatāṃ ca darśayati . viśiṣṭo'nya ityarthaḥ . kuto'nya iti cet, ucyate --grāhyādanyaḥ, grāhyo nīlādiḥ, tasmādanyaḥ sañcayastadvyapadeśaḥ . tena sañcayena vyapadeśena hetunā vyapadeśyam, kiṃ tat ? prameyaṃ nīlādi tvadabhimatapratyakṣapramāṇagamyam . kiṃ bhavati tannīlādirūpam ? anumeyaṃ prāpnoti, vyapadeśavyapadeśyatvāt, na pratyakṣam . tasya jñeyasyāsmādeva hetoḥ pratyakṣatvābhāvo'numeyabhāvaśca sādhyate, tadvajjñānasya apratyakṣatā anumānatā ca sādhyate . ko dṛṣṭāntaḥ ? dhūmānumitāgnivat . yathā dhūmena vyapadeśena sādhito'gni kārakatāyāmakārakatāyāṃ vā vastunaḥ pitṛdhūmādivat . abhidhānāvyapadeśyataikātmakatve api ca naiva, anumitāgnivad bahuviṣayatvād nīlasya . taddhi nīlarūpanirūpaṇaṃ vikalpaḥ, pratiparamāṇuparasparapratibhinnasvatattvāneka- ranumeyo'pratyakṣaśca tathā nīlarūpam . yathā ca dhūmālambanotpāditāgnijñānamanumānamapratyakṣaṃ ca tathā nīlajñānaṃ saṃyogotpāditamiti .

- [Previous: 1.142](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.1.142)
- [Next: 1.144](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.1.144)
- [Up: 1](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.1)

## Linked texts (1)

- [Dvādaśāranayacakra](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra.76) — Mallavādin, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.1.143](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.1.143) · Pramāṇa
