<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.1.146 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Jain Literature](https://indike.org/pramana/in.jaina) › [Post-canonical works (philosophy, yoga, karma theory, narrative, poetry, history)](https://indike.org/pramana/in.jaina.post) › [Dvādaśāranayacakra](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra) › [Nyayagamanusarini](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri) › 1.146

# Dvadasharanayacakra 1.146

Nyāyāgamānusāriṇī 1.146

- **Language:** Sanskrit

### [1.146](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.1.146)

idānīṃ prāgabhihitakalpanātmakatvādibhirhetubhiranumānāt pāpīyastvaṃ tasya pratyakṣasya pratipādayitukāma āha --taddhi nīlarūpanirūpaṇamityādi . taditi prāgapadiṣṭaṃ vikalpātmakatvam, hiśabdo yasmādarthe, yasmānnīlarūpasya nirūpaṇamuktanyāyena arthavyapadeśena śabdavyapadeśena vā dṛṣṭam, sa ca vikalpa evetyavikalpakatvaṃ nāsti, ataḥ kalpanāpoḍham iti duṣṭaṃ lakṣaṇaṃ jñānārthayoḥ . adhyāropācca nirūpaṇaṃ tasya, tat kathamiti cet, ucyate --pratiparamāṇu paramāṇuṃ paramāṇuṃ prati pratiparamāṇu parasparataḥ pratibhinnāni svāni tattvāni . yo yasya bhāvaḥ sa tasya tattvam, na so'nyatra bhavati, bhavanameva hi tattvam, ato vibhinnāni pratiparamāṇu tattvāni, ekaikasya paramāṇoḥ paramāṇvantarebhyo'tyantabhinnaṃ svaṃ tattvam, bhāvāntaramanapekṣya rūpaikatattvaikarūpādhyāropād rūpāntarasāmānyarūpaviṣayatvāt tadatadviṣayavṛttatvādatadanapohād nāgnyanumānavat tatsāmānyātmakataiva, prajñaptiparamārthasthitasañcayaparamāṇuparigrahābhedātmakatvāt sarvathā sādhāraṇārthatā, kalpanātmakatvānna pratyakṣam, apratyayapratyayātmakatvāt, śabdāśrāvaṇatvapratyayavat . saṃvṛtyatīndriyatvābhyāṃ hi svarasenaiva bhavanād bhāvānāmekavacadasādhāraṇabhavanatvāt paramāṇūnāṃ svāni tattvāni bhinnāni . tathā teṣāṃ paramāṇūnāṃ nīlādirūpāṇyapyanekarūpāṇyeva . teṣāṃ ca svatattvānāṃ teṣāṃ ca nīlādisvarūpāṇāmanekarūpāṇāmekadvitriguṇādibhinnānāṃ yathāsaṅkhyam ekatattvaikarūpādhyāropāt sarvaparamāṇutattvānāmekasvatattvādhyāropāt sarvaparamāṇurūpāṇāmekanīlarūpādhyāropādarthāntaranirūpaṇam . sa cāpyadhyāropo rūpāntarasāmānya- rūpaviṣayatvāt, rūpādanyad rūpaṃ rūpāntaram, paramāṇurūpāt paramāṇvantararūpaṃ rūpāntaram, evaṃ sarvāṇi paramāṇvantararūpāṇi, teṣāṃ rūpaṃ nīlamityabhedena yat sāmānyaṃ buddhyā gṛhyate so'dhyāropastadviṣayaḥ . tadapi sāmānyaṃ tadatadviṣayavṛttatvāt sāmānyamityucyate, sa cānyaścārtho viṣayo'syeti kṛtvā . tataścātra pratyakṣe'nyasyānapohaḥ, anumāne tvanagneragneranyasyāpohaḥ . tasmādatadanapohāt pratyakṣamaviviktaviṣayaṃ svaviṣayābhimate'nyatra cāparityāgena abhedena ca vṛtteḥ, nānumānaṃ svaviṣaye sāmānyamātra eva vṛtteḥ . ato'numānāt paraparikalpitaṃ pratyakṣaṃ pāpīyaḥ saṅkīrṇataraviṣayatvāditi . tasmād nāgnyanumānavaditi tat agnyanumānatulyamapi tanna bhavati, apohyārthāpohaśaktiśūnyatvāt . tasmāt tatsāmānyātmakataiva gnyanuagnyanumānasya, na pratyakṣasyeti tasya nīlāderarthasya pratyakṣaviṣayasya tajjñānasya ca tadavasthā saṅkīrṇarūpatā .

- [Previous: 1.145](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.1.145)
- [Next: 1.147](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.1.147)
- [Up: 1](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.1)

## Linked texts (1)

- [Dvādaśāranayacakra](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra.77) — Mallavādin, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.1.146](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.1.146) · Pramāṇa
