<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.1.152 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Jain Literature](https://indike.org/pramana/in.jaina) › [Post-canonical works (philosophy, yoga, karma theory, narrative, poetry, history)](https://indike.org/pramana/in.jaina.post) › [Dvādaśāranayacakra](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra) › [Nyayagamanusarini](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri) › 1.152

# Dvadasharanayacakra 1.152

Nyāyāgamānusāriṇī 1.152

- **Language:** Sanskrit

### [1.152](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.1.152)

vijñānagrahaṇamapyata evānarthakamityata āha --vijñānamapi na vijñānaṃ syādityādi yāvat khapuṣpavaditi . viśeṣeṇa jñānaṃ vijñānaṃ tadbhavadabhimataṃ pratyakṣaṃ mukhyaṃ vijñānaṃ na syāt, itarathā kathamācāryaśrīmallavādī 'vijñānaṃ na syāditi svavacanavirodhaṃ māyeya-dinnāviva brūyāt ? kiṃ kāraṇaṃ punarvijñānaṃ tanna syāt ? anyathārthapratipatteḥ, arūpasya sañcayasya rūpatvena pratipatteḥ sañcayatvena vā rūpamātrasya pratipatteḥ . ko dṛṣṭāntaḥ ? alātacakrādijñānavat . yatholmukāgnikaṇamātramārthaṃ cakram iti pratipadyamānaṃ na vijñānamevaṃ tadapi . ādigrahaṇāt sthāṇau puruṣajñānamityādi . evaṃ tāvaccakṣuriti vijñānamiti ca dvayaṃ dūṣitam . cakṣurvijñānasamaṅgī ityatra samaṅgitvamapi dūṣayitukāma āha --na ca cakṣurvijñānaṃ samaṅgatīti, taddvāreṇa puruṣākhyasantānaikagamanaṃ samaṅganaṃ tatastanniṣedhaḥ . kasmānna samaṅgati ? cakṣurvijñānasya rūpādanyatrāsambhavāt, na vā tatsantāno'nyatra sambhavati, uktaṃ hi --sati sambhave vyabhicāre ca viśeṣaṇaviśeṣyabhāvaḥ iti . sañcayāpekṣo vyabhicāro'styato viśeṣyata iti cet, tanna, yasmānna sañcayo rūpam . arūpatvāccakṣurvijñānasaṅgatyabhāvaḥ . syānmatam--nīlarūpāvyabhicārādeva tadekagamanāt samaṅgītyucyate cakṣurvijñānamiti, etaccāyuktam, tasyāpyatīndriyatvāccakṣurvijñānāviṣayatvādarūpatvam . abhyupetyāpi tvanmatena yadapi ca tadrūpam, rūpata iti rūpyamrūpyata iti rūpam, cakṣurvijñānena kila rūpyata iti, tadviṣayaṃ sa viṣayo yasya tat tadviṣayam, kiṃ tat ? ekagamanam, kasya ? cakṣurvijñānasya, tadapi nāsti . kasmāt ? aviṣayatvāt . aviṣayatvamatīndriyatvāt prastutapratyakṣasya . anyendriyaviṣayavat, yathā śabdo'nyendriyaviṣayaścakṣurvijñānena na samaṅgyate tathā tadapi rūpamiti . syānmatam--sañcayaścakṣurvijñānasaṅgatiyogyaḥ syāditi, atra brūmaḥ --sañcayaviṣayamapi cakṣurvijñānasya samaṅganaṃ nāsti iti vartate . kasmādasattvam ? saṃvṛtisattvāt khapuṣpavaditi saṅgamanābhāvasādharmyeṇa dṛṣṭāntaḥ . evaṃ tāvad rūpam, cakṣuḥ, vijñānam, samaṅgī ityetāni dūṣitāni .

- [Previous: 1.151](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.1.151)
- [Next: 1.153](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.1.153)
- [Up: 1](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.1)

## Linked texts (1)

- [Dvādaśāranayacakra](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra.1.34) — Mallavādin, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.1.152](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.1.152) · Pramāṇa
