<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyaya.naya.dvadasaranayacakra!simhasuri.1.160 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Jain Literature](https://indike.org/pramana/in.jaina) › [The four Anuyogas ("expositions")](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga) › [Ontology, epistemology and logic](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil) › [Logic and epistemology (pramāṇa, naya, syādvāda)](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyaya) › [Standpoints, nikṣepa, saptabhaṅgī](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyaya.naya) › [Dvādaśāranayacakra](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyaya.naya.dvadasaranayacakra) › [Nyayagamanusarini](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyaya.naya.dvadasaranayacakra!simhasuri) › 1.160

# Dvadasharanayacakra 1.160

Nyāyāgamānusāriṇī 1.160

- **Language:** Sanskrit

### [1.160](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyaya.naya.dvadasaranayacakra!simhasuri.1.160)

bhāvanā tvasyetyādi . uktopapattibalādeva tvaduktā bhāvanā na ghaṭate --arthe'rthasaṃjñī, na tvarthe dharmasaṃjñī abhi॰ pi॰ iti . kathaṃ tarhi ghaṭate ? ityatrāha --bhāvanā tvasya anarthe'rthasaṃjñī, na ca kadācit kaścidapyarthe dharmasaṃjñīti . tadvyācaṣṭe --anarthe saṃvṛtisati samudāye . anartho hi saṃvṛtisattvāt samudāyaḥ, tadagrahe tadbuddhyabhāvāt, yathoktaṃ yasmin bhinne na tadbuddhiḥ abhi॰ ko॰ 6 . 4 iti ślokaḥ, paṅktyādivat . iti tvanmatenaiva tasminnasallakṣaṇe samudāye dravyasannīlasaṃjñī paramārthasatparamāṇunīlasaṃjñī, teṣāmevārthatvāt . anarthe'rthasaṃjñī ityetasmādbhāvanāvākyādarthākṣiptametallabhyate --na tvarthe'rthasaṃjñīti . tadvyācaṣṭe --na tvartha eva dravyasati paramāṇunīle eva arthasaṃjñī bhavati . kasmāt ? tasyārthasyātīndriyatvādityetat kāraṇaṃ puṣkalamastyasminnasmatkalpitabhāvanāvākya iti darśayati . yadyevamarthe dharmasaṃjñī bhavatu, netyucyate, na ca kadācit kaścidapyarthe dharmasaṃjñī . kadāciditi samudāyasyaivendriyaviṣayatvāt tadgrahaṇakāle itarakāle vā na dharmasaṃjñyapyarthe bhavitumarhati . athavā pratyakṣakāle'numānakāle vā . kiṃ kāraṇam ? atīndriyatvāt, atyantaṃ sarvakālaṃ kadācit ityasya vyākhyānam, agrāhyatvāt . kasya ? paramāṇunīlādeḥ . tato'rthādetadapyāpannam --anartha eva dharmasaṃjñīti . tadvyācaṣṭe --anartha evāsati nāmādidharmasaṃjñyapi . kiṃ kāraṇam ? sañcayasya nāmādīnāṃ ca kalpanātmakatvādanarthe'narthasaṃjñīti yāvat, kalpanātmake sañcaye'narthe'narthakalpanātmakaśabdādidharmasaṃjñī . kasmāt ? kalpanāpohāsambhavāt samudāye samudāyāśrayanāmādiṣu vā, nāmajātyādiyojanā ca kalpanā, tadapohastasya jñānasya kalpitasamudāyatannāmādiviṣayasya na sambhavatyeva . tasmādasmaduktaiṣā bhāvanā ghaṭate . athavā tvadīyairevākṣaraireṣo'rtho bhāvyate --arthe'rthasaṃjñī na, arthe nīlādau paramārthasatyarthasaṃjñī na bhavatyatīndriyatvāt tasya . tuśabdo viśeṣaṇe, arthe dharmasaṃjñī na iti vartate, yastāvadartha evārthasaṃjñī na bhavatīti sa kuto'rthe dharmasaṃjñī bhavati ? iti viśeṣastuśabdāt . arthāpattyā pūrvavadanarthe'rthasaṃjñī tasminneva ca dharmasaṃjñīti .

- [Previous: 1.159](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyaya.naya.dvadasaranayacakra!simhasuri.1.159)
- [Next: 1.161](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyaya.naya.dvadasaranayacakra!simhasuri.1.161)
- [Up: 1](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyaya.naya.dvadasaranayacakra!simhasuri.1)

## Linked texts (1)

- [Dvādaśāranayacakra](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyaya.naya.dvadasaranayacakra.86) — Mallavādin, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyaya.naya.dvadasaranayacakra!simhasuri.1.160](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyaya.naya.dvadasaranayacakra!simhasuri.1.160) · Pramāṇa
