<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyaya.naya.dvadasaranayacakra!simhasuri.1.184 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Jain Literature](https://indike.org/pramana/in.jaina) › [The four Anuyogas ("expositions")](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga) › [Ontology, epistemology and logic](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil) › [Logic and epistemology (pramāṇa, naya, syādvāda)](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyaya) › [Standpoints, nikṣepa, saptabhaṅgī](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyaya.naya) › [Dvādaśāranayacakra](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyaya.naya.dvadasaranayacakra) › [Nyayagamanusarini](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyaya.naya.dvadasaranayacakra!simhasuri) › 1.184

# Dvadasharanayacakra 1.184

Nyāyāgamānusāriṇī 1.184

- **Language:** Sanskrit

### [1.184](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyaya.naya.dvadasaranayacakra!simhasuri.1.184)

mā bhūdeṣa doṣa iti tasminneva sāmānye svaviṣaye svārthe pratyakṣaṃ jñānamutpadyata iti cet, tata evaṃ sāmānyameva svaviṣayaḥ, svalakṣaṇaṃ nāsti . ataḥ paribhāṣitāsādhāraṇasvalakṣaṇaviṣayābhāvādevaṃ kalpyamāne lakṣaṇadvayaṃ nāsti, ekameva sāmānyalakṣaṇam, dvayābhāvāt tadviṣayamekamevānumānaṃ pramāṇaṃ syāt . tataśca prameyapramāṇadvitvāvadhāraṇakalpanā vyarthā, mā bhūdavadhāraṇavaiyarthyamiti, svārthe sāmānye ca pratyakṣaṃ pravṛttaṃ tathānumānaṃ ceti pramāṇayorvā viṣayasaṅkaraḥ prāptaḥ . vāśabdādekasya jñānasya dvyarthatā vā . pratyakṣamapi vā paraparikalpitamanumānabheda eva syāt . kasmāddhetoḥ ? anekārthajanitasāmānyagocararūpādiprakāraparigrahāt . mā jñāsīdasiddho'yaṃ heturiti, tvayaivoktaṃ hi— tatrānekārthajanyatvāt svārthe sāmānyagocaram . pra॰ samu॰ 1 . 4 iti . anekena bhinnenārthena abhinnamekaṃ sāmānyaṃ rūpaṃ rasa ityādiprakāraṃ parigṛhyotpadyamānaṃ jñānaṃ tena janitaṃ tat, tasmādanekārthajanitasāmānyagocararūpādiprakāraparigrahāt tasya jñānasya . ko dṛṣṭāntaḥ ? dhūma- janitajñānavat . asvalakṣaṇaviṣayatvaṃ cobhayatra . anekaikatvāpattisāmānyagocarasvalakṣaṇa evāsāvartha iti cet, na, ārātparāntamadhyavarṇapramāṇasaṃsthānaviviktavṛttyavasthapatraviśeṣasvalakṣaṇaviṣayasāmānyānātmasāmānyātmakatvāt . na ca saṅghātaḥ kaścidasti, teṣāmanārabdhalakṣaṇakāryatvāt . evamaṇuṣvapi, balākāliṅgajanitajñānavat, dhūmādatrāgniḥ, balākābhyo'tra jalam iti liṅgajanitayoragnijalajñānayorapi svarūpato'numānatvābhedaḥ, evaṃ rūpādiṣūtpadyamānānāṃ pratyakṣābhimatānāmanumānatvābhedaḥ . etasmādeva hetorasvalakṣaṇaviṣayatvaṃ ca, asvalakṣaṇaviṣayaṃ pratyakṣam, anekārthajanitasāmānyagocararūpādiprakāraparigrahāt, anumānavat . ubhayatretyanena anumāne'pyasvalakṣaṇaviṣayatvam, tata eva hetoḥ, anantarabhāvitapratyakṣavat . athavā ubhayatreti svalakṣaṇe sāmānyalakṣaṇe cāsvalakṣaṇaviṣayatvam . katham ? svalakṣaṇābhimatamasvalakṣaṇam, anekaikībhāvāt, samudāyavat . tatsāmānyamapi na svalakṣaṇam, ata eva, anantaroktasamudāyavat . sāmānyāsvalakṣaṇatvaṃ siddhaṃ sādhyata iti cet, na, svārtha eva sāmānyagocaram iti vacanāt svārthatvenābhyupagatatvāditi . avaśyaṃ caitadevamabhyupagantavyam, yataḥ śamīśākhāpatrasaṅghātāviśeṣadarśanodāharaṇena ca sphuṭameva darśitamapratyakṣatvamananumānatvamapramāṇatvamasvalakṣaṇaviṣayatvaṃ viṣayasaṅkara ityevamādi doṣajātam .

- [Previous: 1.183](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyaya.naya.dvadasaranayacakra!simhasuri.1.183)
- [Next: 1.185](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyaya.naya.dvadasaranayacakra!simhasuri.1.185)
- [Up: 1](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyaya.naya.dvadasaranayacakra!simhasuri.1)

## Linked texts (1)

- [Dvādaśāranayacakra](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyaya.naya.dvadasaranayacakra.101) — Mallavādin, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyaya.naya.dvadasaranayacakra!simhasuri.1.184](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyaya.naya.dvadasaranayacakra!simhasuri.1.184) · Pramāṇa
