<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyaya.naya.dvadasaranayacakra!simhasuri.1.222 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Jain Literature](https://indike.org/pramana/in.jaina) › [The four Anuyogas ("expositions")](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga) › [Ontology, epistemology and logic](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil) › [Logic and epistemology (pramāṇa, naya, syādvāda)](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyaya) › [Standpoints, nikṣepa, saptabhaṅgī](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyaya.naya) › [Dvādaśāranayacakra](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyaya.naya.dvadasaranayacakra) › [Nyayagamanusarini](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyaya.naya.dvadasaranayacakra!simhasuri) › 1.222

# Dvadasharanayacakra 1.222

Nyāyāgamānusāriṇī 1.222

- **Language:** Sanskrit

### [1.222](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyaya.naya.dvadasaranayacakra!simhasuri.1.222)

nānātvaikāntavāde'pi sāmānyaviśeṣayoḥayuktaṃ pratyakṣam iti vartate . kīdṛśaṃ vā tat pratyakṣaṃ kathamayuktaṃ vā ? iti, ātmendriyamanorthasannikarṣād yanniṣpadyate tadanyat, ātmā manasā mana indriyeṇa indriyamartheneti catuṣṭayatrayadvayasannikarṣādutpadyamānaṃ pratyakṣamityetadapi nānātvaikāntavādimataṃ dravyādinirmūlatvāt kimātmādi ? iti na pratyakṣam, dravyamādiryeṣāṃ ta ime dravyādayo dravyaguṇakarmasāmānyaviśeṣasamavāyā adravyatvāt dravyebhyo'nye khapuṣpavanna syuḥ, evaṃ guṇebhyo'nye na syuraguṇatvāt, akarmatvāt karmaṇo'nye, asāmānyatvāt sāmānyato'nye, aviśeṣatvād viśeṣebhyo'nye, asamavāyatvāt samavāyādanye, nirmūlatvācca khapuṣpavat sarve . tasya nirmūlatvaṃ cāpariṇāmitvād vandhyāputravat . ato'sattvādātmādīnāmātmamano'kṣārthābhāve kimātmādi, yatsannikarṣājjñānamutpadyeta ? kasya tat, ātmadravyābhāvāt ? kiṃ tat, guṇābhāvāt ? itiśabdo hetvarthe, rājapuruṣo'smīti na bibhemi iti yathā tathā iti na pratyakṣam, ātmādidravyāṇāṃ jñānādiguṇānāṃ cābhāvānnāsti pratyakṣamityarthaḥ . teṣāṃ cātmādīnāmanyathā paramārthato vidyamānānāmanekāntātmakānāmekāntātmatayā kalpanādanyathādhyāropāt kalpanātmakatvādibhyo hetubhyo bhrāntyādivanna pratyakṣamiti pūrvoktaṃ tadeva vyācaṣṭe --dravyarūpādītyādi yāvatkalpanāt . kāryatadatatpadārthānekāntasvatattvānyatamaikāntakalpanāt kalpanātmakatvādibhyo bhrāntyādivat . ataḥ sarvapramāṇāvirodhitattvavyavahārasamavasthalokaparigrahavadeva sāmānyaviśeṣau ghaṭādiviṣayāviti vidhiḥ . eṣa ca vedavādibhirapi lokapramāṇaka ājñānikavāda upajīvyate yasyāya- dravyagrahaṇena pṛthivyādīnāṃ tatkalpitānāṃ sarvaguṇānāṃ guṇagrahaṇena bhavanagrahaṇena sattāyāḥ viśeṣagrahaṇena gotvādīnāṃ yāvadantyaviśeṣasya kāraṇagrahaṇenāvayavādidravyāṇāṃ saṃyogādiguṇānāṃ karmaṇāṃ ca grahaṇam . kāryagrahaṇena dvyaṇukādyavayavidravyāṇāṃ citrādiguṇānāṃ ca grahaṇam . tatra paramārthataḥ sa ca asaśca padārtho'nantarokto dravyādiḥ, tasyānekāntaḥ svatattvaṃ dravyamapi rūpādyapi bhavanamapi viśeṣo'pi kāraṇamapi kāryamapīti . tasya tasyānyatamaikāntakalpanādatattvaṃ dravyameva guṇa eva karmaiva bhavanameva viśeṣa eva netarasvatattvamapīti . tasmāt kalpanātmakatvaṃ siddham . tataḥ kalpanātmakatvādibhyo bhrāntyādivadapratyakṣam . kalpanātmakatvādayaḥ prāguktādhyāropātmakālambanaviparītapratyayatvādayaḥ .

- [Previous: 1.221](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyaya.naya.dvadasaranayacakra!simhasuri.1.221)
- [Next: 1.223](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyaya.naya.dvadasaranayacakra!simhasuri.1.223)
- [Up: 1](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyaya.naya.dvadasaranayacakra!simhasuri.1)

## Linked texts (1)

- [Dvādaśāranayacakra](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyaya.naya.dvadasaranayacakra.124) — Mallavādin, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyaya.naya.dvadasaranayacakra!simhasuri.1.222](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyaya.naya.dvadasaranayacakra!simhasuri.1.222) · Pramāṇa
