<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.1.43 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Jain Literature](https://indike.org/pramana/in.jaina) › [Post-canonical works (philosophy, yoga, karma theory, narrative, poetry, history)](https://indike.org/pramana/in.jaina.post) › [Dvādaśāranayacakra](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra) › [Nyayagamanusarini](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri) › 1.43

# Dvadasharanayacakra 1.43

Nyāyāgamānusāriṇī 1.43

- **Language:** Sanskrit

### [1.43](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.1.43)

kathaṃ punardravyādikāraṇatāvadhāryate na veti ? ucyate--dravyaṃ tāvat tatra dravyamapi bhavanalakṣaṇaṃ vyāpītyabhisambhantsyate . apiśabdāt kṣetramapi . sarvatantrasiddhānte vyākaraṇe dravyaṃ ca bhavye pā॰ 5 . 3 . 104 ityuktatvād bhavatīti bhavyaṃ bhavanayogyaṃ vā dravyam . dravati droṣyati dudrāveti druḥ, drorvikāro'vayavo vā dravyam, du dru gatau pā॰ dhā॰ 944--945, sadaiva gatyātmakatvād vipariṇāmātmakaṃ hi tat . na tu yathā guṇasandrāvo dravyam pātañjalama॰ 5 . 1 . 119 kriyāvad guṇavat samavāyikāraṇamiti dravyalakṣaṇam vai॰ sū॰ 1 . 1 . 15 iti vā . kathaṃ bhavatīti cet, bhidyate iti bhedaḥ, bhedena bhavituṃ śīlā tasyā dharmo vā sādhu bhavatīti vā bhedabhāvinī mṛt, tasyā bhavanaṃ bhedabhāvimṛdbhavanam, tadeva paramo'rthaḥ, ko'sau ? rūpādayaḥ śivakādayaśca . te punaryathāsaṅkhyaṃ yugapadayugapacca bhedabhāvimṛdbhavanaparamārtharūpādiśivakādayaḥ, samānādhikaraṇasamāsaḥ . punarapi te vṛttirasya teṣu vā vṛttirasya tadidaṃ yugapadayugapadbhedabhāvimṛdbhavanaparamārtharūpādiśivakādivṛtti . kiṃ tat ? dravyam . vyāpnotīti vyāpi, kṣetramapi sarvagatinivāsavṛttisvatattvamekaikabhāvārthasaṅghātasamavasthānātmā rūpādi-grīvādyekagamanasamavasthānavyavasthāpitapṛthivyādi-ghaṭādi vyāpi viśvasya saddravyayugapadayugapadbhāvirūpādiśivakādibhāvavispanditasya . na kvacidapi na pravartate . yathā rūpādiśivakādayo mṛdo bhavanamātraṃ tathā yugapadbhūtaṃ pṛthivyādi paramārthaḥ pṛthivyaptejovāyvākāśādi dravyabhavanamātram . pṛthivyāścāśmaloṣṭādi, tathā'pāṃ himakarakādi, tejaso'pyarcirādisvabhedā ityādi . ayugapadbhūtaṃ vrīhi-bījā-ṅkura-patra-nāla-kāṇḍa-puṣpa-phala-śūka-kaṇa-tuṣādi paramārtha iti sarvaṃ dravyabhavanamātram, ekapuruṣapitṛputratvādivasāttāṃvattāṃstān bhāvān bhavatīti dravyam .

- [Previous: 1.42](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.1.42)
- [Next: 1.44](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.1.44)
- [Up: 1](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.1)

## Linked texts (1)

- [Dvādaśāranayacakra](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra.18) — Mallavādin, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.1.43](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.1.43) · Pramāṇa
