<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.1.62 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Jain Literature](https://indike.org/pramana/in.jaina) › [Post-canonical works (philosophy, yoga, karma theory, narrative, poetry, history)](https://indike.org/pramana/in.jaina.post) › [Dvādaśāranayacakra](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra) › [Nyayagamanusarini](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri) › 1.62

# Dvadasharanayacakra 1.62

Nyāyāgamānusāriṇī 1.62

- **Language:** Sanskrit

### [1.62](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.1.62)

atha vā pārthivatvādapekṣā, asti ghaṭasya paṭādyapekṣetyāha . kā sā ? samānā jātiḥ . samānajātitvādapekṣyate ghaṭena paṭaḥ . kā samānajātiḥ ? pārthivatvam . viśeṣaḥ kathamiti cet, ghaṭātmatvādviśeṣaḥ paṭāderiti . atrocyate --vijātīyāt tarhi viśeṣābhāva udakādeḥ . yadi samānajātyapekṣayā viśeṣa iṣyate evaṃ tarhyasamānajātīyādudakāderghaṭasya viśeṣābhāvaḥ prāpnoti . aniṣṭaṃ caitat . dravyatvāpekṣā tatrāpīti cet, dravyatvasāmānyāpekṣayā ghaṭasya udakāderviśeṣo bhaviṣyatīti cet . vijātīyābhyāṃ guṇakarmabhyāmaviśeṣaḥ, na hi vijātīyayorguṇakarmaṇordravyatvāpekṣāsti, tābhyāmapi ca ghaṭasya viśeṣa iṣyate . tatrāpi sattāpekṣeti cet, vijātīyāt tarhi atyantāsataḥ aviśeṣaḥ iti vartate . evamapi kharaviṣāṇāderatyantāsato viśeṣābhāvaḥ syāt, apekṣyābhāvāt . kimiva ? jāteriva ajāteḥ . pārthivatvajāteśca bhavatsiddhāntena apagatajāterjātyantarāpekṣā nāsti, tasyāḥ kathaṃ jātyantarādudakādervā vyaktyantarād viśeṣo bhavati, apekṣābhāvāt ? kāryādvā kathaṃ viśeṣaḥ iti vartate . kāryaṃ hi bhavatsiddhānte prāgavidyamānaṃ samavāyyasamavāyikāraṇasānnidhye paścādutpadyate, kriyāguṇavyapadeśābhāvādasat kāryam iti siddhāntābhyupagamāt, kāraṇāvasthāyāṃ kāraṇānāṃ kāryasyāsattvādeva apekṣā nāstīti pārthivatvāditulyatvācca tadvat tadātmatvaṃ, tattattvena apekṣyatvāditi viveka- viśeṣābhāvaḥ prāptaḥ . niṣpanne coparatavyāpārāvasthāyāṃ siddhatvāt kāryasya kāraṇānāṃ kāraṇatvābhāvāt kāryakāraṇaviśeṣābhāvaḥ . itiśabdo hetūpasaṃhārārthaḥ, ityuktahetupāramparyād bhāvābhāvayoraviśeṣaḥ, yathā pūrvoktavidhinā sato'sadapekṣā'bhāvād viśeṣābhāvaḥ, evamasato'pi sadapekṣā'bhāvādaviśeṣaḥ . asato vā kāpekṣā ? evamanayoraviśiṣṭatvāt sattvameva vā abhāvasya bhāvavat, asattvameva vā bhāvasya abhāvavat . tathāpi cobhayābhāvaḥ, bhāvābhāvayorabhāvaḥ sāmānyaviśeṣayorātmaviśeṣayorvā ghaṭāderiti .

- [Previous: 1.61](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.1.61)
- [Next: 1.63](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.1.63)
- [Up: 1](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.1)

## Linked texts (1)

- [Dvādaśāranayacakra](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra.29) — Mallavādin, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.1.62](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.1.62) · Pramāṇa
