<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.2.202 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Jain Literature](https://indike.org/pramana/in.jaina) › [Post-canonical works (philosophy, yoga, karma theory, narrative, poetry, history)](https://indike.org/pramana/in.jaina.post) › [Dvādaśāranayacakra](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra) › [Nyayagamanusarini](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri) › 2.202

# Dvadasharanayacakra 2.202

Nyāyāgamānusāriṇī 2.202

- **Language:** Sanskrit

### [2.202](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.2.202)

syānmatam--vyavasthitapravṛttiphalasvabhāve bhāve puruṣaprayāsastarhyanarthaka iti cet, satyametat, iti prayāso'narthakaḥ, yathā tvaṃ brūṣe tathaiva svabhāvasāmarthyādeva pravṛtternivṛtteśca phalasiddhyasiddhyoranarthaka eva prayāsa iti tvayā sadoṣābhimato'pyayaṃ pakṣo mayā tattvavādabhraṃśabhayānna tyajyate . itthamanarthako'pyasau prayāsaḥ puruṣasyāstyeva, sanneva svabhāvādeva . yathoktam— svabhāvataḥ pravṛttānāṃ nivṛttānāṃ svabhāvataḥ . nāhaṃ karteti bhāvānāṃ yaḥ paśyati sa paśyati .. iti pravṛttinivṛttyorbhāvānāṃ svabhāvasvātantryameva, sa hi svo bhāva ātmā vastūnāṃ nirvṛttānāmityuktatvāt . pravṛttinivṛttyorānarthakye kiṅkṛtā kimphalā vā pravṛttiḥ ? ataḥ svabhāvānurūpapravṛttipratijñāvyāghāta iti cet, na vyāghātaḥ, tatsvābhāvyādeva yasmāt pravartitavyamityeva pravartante'pratarkato vastūni, prakṛṣṭastarkaḥ pratarkaḥ, anenopāyenārthasya siddhiḥ iti ya ūhaḥ sa tarkaḥ, na pratarko'pratarkaḥ, apratarkata eva vastūni pravartitavyamityeva pravartante svabhāvādeva, tadyathā --akṣinimeṣadhātukaṇṭakādivat, yathā akṣinimeṣonmeṣā evaṃ ca yadi hetuto yadyahetuto ghaṭakaṇṭakādi ubhayathāpi svabhāvānativṛttiḥ . ātmabhavanamanādipravṛttaṃ kāraṇaṃ jagataḥ . evaṃ ca tatrānādipravṛttasvabhāvaviparyayeṇa yadyutpattirvināśo vipariṇāmo vā tato'nādipravṛttakāraṇasvabhāvavyatyāse hitāhitaprāptiparihārārthaśāstravyarthatā puruṣasya kriyāyāḥ phalasya ca tathā'svabhāvatvāt . anyathotpādavināśavipariṇāmebhyo ghaṭārthaṃ pravṛtteṣu tatpaṭa utpadyate tadvināśārthaṃ pravṛtteṣvavināśo vipariṇāmārthaṃ pravṛtteṣvavipariṇāmaśca . ataḥ śāstrārthavattvāya varamidameva kāraṇaṃ sva eva bhāvaḥ vanarthakāvabuddhipūrvau ca puruṣasyāhṛtāhārarasarudhiramāṃsamedosthimajjaśukrāditvena vibhajanaṃ kaṇṭakatīkṣṇabhavanaṃ cetyevamādipravṛttayastathā ghaṭādiphalasvabhāvānurūpāḥ pravṛttayo'pratarkata eveti .

- [Previous: 2.201](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.2.201)
- [Next: 2.203](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.2.203)
- [Up: 2](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.2)

## Linked texts (1)

- [Dvādaśāranayacakra](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra.264) — Mallavādin, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.2.202](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.2.202) · Pramāṇa
