<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.2.20 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Jain Literature](https://indike.org/pramana/in.jaina) › [Post-canonical works (philosophy, yoga, karma theory, narrative, poetry, history)](https://indike.org/pramana/in.jaina.post) › [Dvādaśāranayacakra](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra) › [Nyayagamanusarini](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri) › 2.20

# Dvadasharanayacakra 2.20

Nyāyāgamānusāriṇī 2.20

- **Language:** Sanskrit

### [2.20](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.2.20)

abhyupetyāpi padāntarārthābhidhānaṃ doṣa ucyate --parapadārthavidhāne'pi ca padāntarapariśrutahotramātravṛttatvājjuhuyādarthamātrameveti kuryādarthopādānamabhedakam . padāntare'gnihotrapade pariśrutaṃ parigataṃ jñātam, kiṃ tat ? hotramātram, na tadvyatiriktamarthāntaraṃ gamyate, ato juhuyādityetasya śabdasya yo'rthastanmātra eva vṛttaḥ kuryācchabdaḥ, itiśabdo hetvarthe, asmāddhetorjuhuyācchabdārthamātratvāddhotraṃ kuryādityasyārtha kuryādarthopādānamabhedakaṃ tiṅpratyayārthaikībhūtaprakṛtyarthatvādagnisamāsāsattvāt, apaśabdaścāyamasminnarthe . syopādānamabhedakam, nāsti bhedo'syetyabhedakamabhinnārtham . kuto bhinnārthaṃ na bhavatīti cet, havanaṃ kuryāt ityasmādvākyārthāt . tasmāt ta eva doṣāḥ . syānmatam--mātragrahaṇāsiddhiragnipadaviśiṣṭasamāsatvāt . na hi hotramātrameva śrūyate, kiṃ tarhi ? agneragnāvagnaye vā hotramagnihotram, tat kuryāditi bhinno'rtha iti . etaccāyuktam, tiṅpratyayārthaikībhūtaprakṛtyarthatvād hotramātravṛttatvaṃ siddhamevetyarthaḥ . yatra tiṅpratyayārthenaikībhūtaḥ prakṛtyarthastatra prakṛtyarthamātravṛttirdṛṣṭā, yathā pralambate'dhyāgacchatīti . vaidharmyeṇa kumbhakāravat kāṇḍalāvavat samāsatvāt . kumbhakāravadeva viśiṣṭārthatvamiti cet, tadapi nopapadyate, agnisamāsāsattvāt, na hyasti agniśabdasya hotraśabdena tiṅpratyayārthasākāṅkṣeṇa samāsaḥ, sup supā samarthena saha samasyate pā॰ ma॰ bhā॰ 2 . 1 . 4 iti vacanāt . tiṅantena astikṣīrāśnītapibatādiṣu samāsadarśanādadoṣa iti cet, na, parigaṇitebhyo'nyatrābhāvāt tiṅantapratirūpakanipātasubantatvācca teṣām, asti nāsti diṣṭaṃ matiḥ pā॰ 4 . 4 . 60 iti prātipadikavat . anyathā devadattaḥ pacati ityatrāpi samāsaḥ syāt, na tu bhavati . sāmarthyābhāvācca samāsānupapattiḥ, samarthaḥ padavidhiḥ pā॰ 2 . 1 . 1 ityadhikārāt . asāmarthyaṃ ca sāpekṣatvāt, yathā śaṅkulākhaṇḍaprātipakṣyeṇa paśya śaṅkulayā khaṇḍaḥ iti samāsānupapattistadvat . na ca prādhānyābhāvāt devadattasya gurukulam ityanena tulyam, tatra tu pradhānatvādbhavati samāsaḥ . uktaṃ tu --bhavati hi pradhānaśabdasya sāpekṣasyāpi samāsaḥ pā॰ ma॰ bhā॰ 2 . 1 . 1 iti . na cātrāgniśabdasya hotraśabdasya vā prādhānyamasti, kuryājjuhuyāditi tiṅantasya kriyāvācinaḥ prādhānyāt sādhanānāṃ sādhyasiddhyarthapravṛttitvāt . apaśabdo hi nāma arthaviśeṣavivakṣāyāṃ tadabhidhāyitvarūpātikramāt . yathā goṇīśabdo hi sāsnādimatyarthe'paśabdaḥ, sa tu āvapane śabda eva . tathā gāvīśabdo'pi gavyavaseye'śaktiḥ gāvī ityasminnarthe śabda eva . tathā coktam— yastu prayuṅkte kuśalo viśeṣe śabdān yathāvadvyavahārayukte . so'nantamāpnoti jayaṃ paratra vāgyogavidduṣyati cāpaśabdaiḥ .. pā॰ ma॰ bhā॰ 1 . 1 . 1 tasmādapaśabdaścāyamasminnarthe kuryādarthopādānaṃ cābhedakamiti sādhūktam .

- [Previous: 2.19](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.2.19)
- [Next: 2.21](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.2.21)
- [Up: 2](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.2)

## Linked texts (1)

- [Dvādaśāranayacakra](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra.143) — Mallavādin, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.2.20](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.2.20) · Pramāṇa
