<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyaya.naya.dvadasaranayacakra!simhasuri.2.21 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Jain Literature](https://indike.org/pramana/in.jaina) › [The four Anuyogas ("expositions")](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga) › [Ontology, epistemology and logic](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil) › [Logic and epistemology (pramāṇa, naya, syādvāda)](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyaya) › [Standpoints, nikṣepa, saptabhaṅgī](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyaya.naya) › [Dvādaśāranayacakra](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyaya.naya.dvadasaranayacakra) › [Nyayagamanusarini](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyaya.naya.dvadasaranayacakra!simhasuri) › 2.21

# Dvadasharanayacakra 2.21

Nyāyāgamānusāriṇī 2.21

- **Language:** Sanskrit

### [2.21](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyaya.naya.dvadasaranayacakra!simhasuri.2.21)

tyaktajuhotikartrarthagrahe tu niṣkriyakartṛtvāt kuryādarthābhāvaḥ . athācakṣīthāḥ--etaddoṣabhayāt tyaktvā juhotyarthaṃ niṣkriyaṃ kartrarthamātrameva gṛhyate kuryāt iti kartavyatāmātracodanārthaḥ . evaṃ ca sati tyaktajuhotikartrarthagrahe tu, tuśabdo viśeṣaṇe, atyantamarthābhāvenaiva viśeṣayati, karoti, kuryāt ityevamādiśabdānāṃ kṛñprakṛtīnāṃ ghaṭādikarmāpekṣāmantareṇa kiṃ karotu, kiṃ kuryāt ityanirṇītārthatvāt ko'rthaḥ syāt ? kṛñarthābhāVe kartrarthasya niḥsādhyasya vā'kartṛtvaṃ syāt . ataḥ kuryācchabdo nirarthakaḥ, tyaktasvaprakṛtyarthatvāt tādṛgvidhasya kṛbhvādiprakṛtirahitasya yādādipratyayāntasya prayogasyādarśanāt . abhyupetyāpi prayogaṃ juhotiprayogāsattvaṃ brūmaḥ, asattvamapraśastatvam, kutaḥ ? tyājyatvāt, tyājyatvaṃ tvayā tyaktatvādasmanmatenā'rthābhāvāt . arthābhāvaścoktavidhinā siddha eva . tasmāt tyājyatvādasattvaṃ juhuyāt ityasya prayogasya . dṛṣṭānto vyādhivat, yathā vyādhistyājyatvādapraśastastathā juhotiśabdo'pi sārtha iti . kiñcānyat, kriyānāmasvavṛttītyādi . ākhyātasya kriyārthatvarūḍhasya svārthaṃ viprakīrṇāvayavakalāpaṃ tyaktvā piṇḍitahotrasattvārthopādānam, na ca tamapyupādāya tatraivāvatiṣṭhate, kiṃ tarhi ? punarapi sattvārthaṃ tyaktvā kriyārthopādānam . evaṃ nāmaśabdasyāpi sattvavṛttiṃ svāṃ tyaktvā kriyārthopādānaṃ kriyārthaṃ tyaktvā sattvārthopādānamiti . tābhyāmeva ca tyāgopādānābhyāṃ kuryāt, juhuyāt ityetayorapi śabdayoḥ sāmānyaviśeṣārthayoritaretarārthavṛttyā bhedaḥ svaprakṛtibalena piṇḍanaviprakiraṇāt tadbhedavat tadbalenā'syāpi . tathā tadvācinyoḥ prakṛtyorapi bhedastābhyāṃ tyāgopādānābhyām . kayoḥ prakṛtyoriti cet, dhātuprātipadikayoḥ, ata āha --dhātuprātipadikaprakṛtibhedo'pi, na padabheda eva, sa kutaḥ padabheda iti cet, padāntaraviṣayatvāt, padāntarasya viṣayo'syeti padāntaraviṣayaṃ tat padamākhyātaṃ nāma vā, tadbhāvāt padāntaraviṣayatvāt kuryājjahuyāditi . athavā vākyārthavicārapradhānasya mīmāṃsakasya yaduktaṃ prāk vākyabhedo vidhyanuvādatvāpatteḥ iti, sa tu na kevalo vākyabhedaḥ padabheda eva vā, kiṃ tarhi ? dhātuprātipadikabhedo'pītyabhisambadhyate, na ityanuvartanāt . tatra ko heturiti cet, ajñātasyāgnihotrasya kriyāviśeṣaṇatvenānuvādāt, ajñātārtho evaṃ ca śruteryāsau pratipattistasya abhāvaḥ . svapratyavekṣānuvādanyāyena ca tattyāgāt kartrādyarthapratipattivaśena śabdārthasthāpanād nṛjñānameva pramāṇīkṛtam . evaṃ tarhi yathāśruti agnihotravaddhavanamapi grahīṣyate . nanvarthadvayavidhānamaśakyamekena vākyena . vidhiḥ, jñātārtho'nuvādaḥ, agnihotramajñātatvād vidhīyate, tat kuryāt, juhuyāt, havanaṃ kuryāt iti juhotikriyayā viśeṣya prasiddhasya vihitasyaivānuvadanāditi prāguditamarthamupapattitvenopadarśayati .

- [Previous: 2.20](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyaya.naya.dvadasaranayacakra!simhasuri.2.20)
- [Next: 2.22](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyaya.naya.dvadasaranayacakra!simhasuri.2.22)
- [Up: 2](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyaya.naya.dvadasaranayacakra!simhasuri.2)

## Linked texts (1)

- [Dvādaśāranayacakra](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyaya.naya.dvadasaranayacakra.146) — Mallavādin, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyaya.naya.dvadasaranayacakra!simhasuri.2.21](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyaya.naya.dvadasaranayacakra!simhasuri.2.21) · Pramāṇa
