<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.2.44 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Jain Literature](https://indike.org/pramana/in.jaina) › [Post-canonical works (philosophy, yoga, karma theory, narrative, poetry, history)](https://indike.org/pramana/in.jaina.post) › [Dvādaśāranayacakra](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra) › [Nyayagamanusarini](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri) › 2.44

# Dvadasharanayacakra 2.44

Nyāyāgamānusāriṇī 2.44

- **Language:** Sanskrit

### [2.44](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.2.44)

athāgnihotramityādi . athetyadhikārāntare, athaiteṣu vikalpeṣvagnihotraśabdasya kriyāvācitve sarvathā doṣotpādabhītena pareṇa agnihotram ityasyāpūrvaviśeṣābhidhānārthataiva kalpyeta . na pūrvo'pūrvo'dṛṣṭo dharmaviśeṣaḥ, tadabhidhānamarthaḥ prayojanaṃ vyāpāraḥ, tadbhāvo'pūrvaviśeṣābhidhānārthataiva kalpyeta . viśeṣaśabdāt parasparaviśiṣṭābhiryajñasaṃsthābhiragniṣṭomādibhiriṣṭibhiścābhivyaktavyāpūrvā api viśeṣyante dravya kṛtaḥ syāt, kimūnīkṛtamarthāvidyāyāḥ ? yāvadeva svargakāmo juhuyādityuktaṃ bhavati tāvadeva apūrvaṃ juhuyāt svargakāma ityuktaṃ bhavati, tato bhāvanasya gatārthatvāt . na ca sa pratyakṣo'pūrvo yatastena nirūpaṇamārabhyeta--yena havanenāpūrvo nirvartate tadanuṣṭhātavyam . mantradevatādiviśiṣṭābhiḥ . mā bhūd yajñasaṃjñāyāḥ kriyāyā eva dharmatvaṃ yathā kaiścinmīmāṃsakairevaṃ vyākhyāyate --yajñena yajñamayajanta devāstāni dharmāṇi prathamānyāsan ṛgveda॰ 10 . 90 . 15 iti, kiṃ kāraṇam ? tasminnarthe pratyakṣata evānityāyāḥ kriyāyā anantaraṃ phalasambandhādarśanāt kriyāvaiphalyadoṣaprasaṅgācca agnihotram iti dharmaḥ kriyābhivyaṅgya ucyate kārye kāraṇopacārādagnihotrābhivyaṅgyo'gnihotramiti . tataḥ agnihotraṃ dharmaṃ juhuyād bhāvayet svargakāmaḥ ityeṣa vākyārtho nirdoṣa ityetamarthaṃ spaṣṭīkārayituṃ vidhividhinayaḥ pṛcchati --tathā sati apūrvābhidhāne ko'rthaḥ kṛtaḥ syāt ? arthaśabdasya prayojanābhidheyayordṛṣṭatvāt ko'rthaḥ sādhitaḥ, kiṃ prayojanaṃ kṛtaṃ syāt ? ko'bhidheyaḥ samarthitaḥ syāt ? vidhinayo bravīti --yaḥ svargakāmaḥ sa havanenetikartavyatāviśeṣeṇa svargaṃ bhāvayedityayamarthaḥ kṛtaḥ sādhitaḥ samarthitaḥ syādityarthaḥ . vidhividhinaya āha--vidyāparyāyatattvajñānotpādanārthatvādavidyānirākaraṇārthatvācca śabdaprayogasya kimūnīkṛtamarthāvidyāyā iti, na kiñcidūnīkṛtamityabhiprāyaḥ . tat samarthayati --yāvadevetyādi, yaduktaṃ bhavati yaḥ svargaṃ kāmayate sa juhuyāditi taduktaṃ bhavati apūrvaṃ juhuyāt svargakāma iti, nāpūrvo'rtho'dhiko'gnihotraśabdena labhyate, havanenaiva tasyābhivyaṅgyatvāt juhuyāt svargakāmaḥ ityetāvataiva gatārthatvāt juhuyād dharmaṃ bhāvayet svargakāmaḥ ityetasyāṃ vākyārthavyaktau ko'gniśabdena hotraśabdena cārthaḥ ? ityata āha --tato bhāvanasya gatārthatvāt, bhavantaṃ dharmaṃ bhāvayato hetukartṛsādhanasādhyasya dhātvarthasya bhāvanasya juhuyācchabdaprayogādeva gatārthatvānnārthaḥ kaścidagnihotramityanena .

- [Previous: 2.43](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.2.43)
- [Next: 2.45](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.2.45)
- [Up: 2](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.2)

## Linked texts (1)

- [Dvādaśāranayacakra](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra.160) — Mallavādin, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.2.44](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.2.44) · Pramāṇa
