<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.2.74 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Jain Literature](https://indike.org/pramana/in.jaina) › [Post-canonical works (philosophy, yoga, karma theory, narrative, poetry, history)](https://indike.org/pramana/in.jaina.post) › [Dvādaśāranayacakra](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra) › [Nyayagamanusarini](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri) › 2.74

# Dvadasharanayacakra 2.74

Nyāyāgamānusāriṇī 2.74

- **Language:** Sanskrit

### [2.74](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.2.74)

kiñcānyat, tvadvacanāttu apramāṇaniyamāgamo'nupadeśakaśca vivekturapīti sambhāvyeta . yo'pyajñaprayuktaśabdārthonnayanasamartho vivektā puruṣaḥ padavākyapramāṇajñastaṃ pratyapyayaṃ vākyaprayogo'pramāṇaniyamāgamo'nupadeśakaśca . apramāṇaniyamāgamaḥ pratyakṣānumānagamyārthāsaṃvādāt . anupadeśakastvagamakatvāt . tat punaḥ sambhāvayāmi bhavedevam, mā maṃsthā niṣṭhuram apramāṇaniyamāgamo'nupadeśakaśca ityavadhāryaivocyata iti . kutaḥ ? apratyavekṣitārthatvāt paurvāparyayogāpratisambaddhārthatvād ghaṭitānumatavidhvaṃsanāt . apra- tyavekṣitārthatā juhotibāhulyaprayoganirviṣayatvādibhiḥ . pūrvāparasambandharahitatā pṛthagarthābhimatānāṃ vidhyādiśeṣābhāvāt . ghaṭitavidhvaṃsanam itikartavyataiva kartavyatā iti ghaṭitasya ādivākyagatajuhotyanuvādābhyupagamād ghaṭitānumatavidhvaṃsanam . ityetebhyo hetubhyo'pramāṇaniyamāgamo'nupadeśakaśca vākyaprayogaḥ . dṛṣṭānta unmattapralāpavat, yadvākyamunmattādipralapitaṃ puruṣoccāritaśabdasāmānyāt sadvākyavadābhāsamānamapramāṇaniyamamagamakaṃ ca, yathā— śaṅkhaḥ kadalyāṃ kadalī ca bheryāṃ tasyāṃ ca bheryāṃ sumahad vimānam . tacchaṅkhabherīkadalīvimānamunmattagaṅgāpratimaṃ babhūva .. pralāpavat, pratyavekṣāprāmāṇyayorjñānaviṣayatvāt, tvanmatāttu vedo na jñānaṃ tato'pramāṇaniyamo'nupadeśakaśca, acetanatvāt, ākāśavat . yadapi ca prasahya kāraṇeṣu phalasya khapuṣpavadasattvamucyate evaṃvidheṣvekāntena tadapi cānyāyyameva . yadetadasattvaṃ nāma tvayā kvacinmanyate tato'nyat kāryam, iti, tathedamapi vivekturapyarthapratipādanasamarthaṃ na bhavatīti . evaṃ vicāryamāṇamidaṃ vākyaṃ doṣebhyo na mucyate . athavā naivāyaṃ doṣo na ca vicārayogyo'yamudvrāhaḥ pratyavekṣāprāmāṇyayorjñānaviṣayatvāt, jñānaṃ hi pramāṇamapramāṇaṃ veti vicāryate pratyavekṣyate ca tatra prāmāṇyasya mukhyatvāt, na hyatra kudupādiprāmāṇyavat prāmāṇyamaṅgīkriyate . tasmāt pratyavekṣāyāḥ prāmāṇyasya ca jñānaviṣayatvāt tvanmatādeva vedasyājñānābhimatatvānna vicāro na pramāṇabhāvo vāsti ajñānatvādvedasya . tvayā hi prāgevotpatatoktam--na hi kiñcijjñānaṃ niścitaṃ viśuddhaṃ cāsti sarvasya saṃśayādyajñānānuviddhatvāditi . taddarśayannāha --tvanmatāttu vedo na jñānaṃ na jñānata iti, na yathā jñānakāryatvājjñānātmātmaprayuktaśabdacaitanyamapi kārye kāraṇopacārādannakāryaprāṇānnatvavaditi vā . tataḥ kimiti cet, apramāṇaniyamo'nupadeśakaśca vedaḥ, acetanatvāt, ākāśavat . yathā ākāśamacetanatvādapramāṇaṃ kūṭasthanityatvācca na jñānavadvacanamevaṃ vedo'pīti prāmāṇyopadeśābhāvaḥ .

- [Previous: 2.73](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.2.73)
- [Next: 2.75](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.2.75)
- [Up: 2](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.2)

## Linked texts (1)

- [Dvādaśāranayacakra](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra.180) — Mallavādin, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.2.74](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.2.74) · Pramāṇa
