<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.2.87 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Jain Literature](https://indike.org/pramana/in.jaina) › [Post-canonical works (philosophy, yoga, karma theory, narrative, poetry, history)](https://indike.org/pramana/in.jaina.post) › [Dvādaśāranayacakra](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra) › [Nyayagamanusarini](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri) › 2.87

# Dvadasharanayacakra 2.87

Nyāyāgamānusāriṇī 2.87

- **Language:** Sanskrit

### [2.87](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.2.87)

atha sāmānyaviśeṣopādānabuddhisiddhatvasadbhāvāsadbhāvau kāryakhapuṣpayoriṣyete tvayā viśeṣau, khapuṣpavadabhavadapi tadasadeva . khapuṣpavaditi yena prakāreṇa khapuṣpaṃ na bhavati notpadyate tena prakāreṇābhavadapi anyathā bhavadapi utpadyamānaṃ kadāciddṛśyamānamapītyarthaḥ, upādānabuddhisiddhatvasāmānyaviśeṣavattvaprakāreṇa bhavadapi tat kāryamasadeveṣyate, tataścaivaṃ sati ayamaparo doṣaḥ --nirvṛttamapi tarhyasat kāryam iti vartate, sopādānabuddhisiddhatvasadbhāve'pi . kasmāt ? sāmānyaviśeṣavattvāt kāraṇakālakāryavat, yathā kāraṇakāle kāryamasat tvanmatena sāmānyaviśeṣavadapi sopādānaṃ buddhisiddhamapi tathottara kālakāryavat . kāryavaccābhavadapi khapuṣpamasanna syād niḥsāmānyanirviśeṣatvāt sāmānyaviśeṣavat, kāryāsattvavailakṣaṇyādvā kāraṇavat . atha na kāryopādānādimattvavat khapuṣpasyāpyupādānādimattvamasacca kāryamiti niścitamityādi pūrvavaccakrakadvayapravartanam . upādānādimattvaviśeṣaṇakṛto viśeṣaḥ . kālaṃ nirvṛttamapi tadasadeva syāt kāraṇakālavaditi . kāryavaccābhavadapi khapuṣpamasanna syāt, kāryaprādurbhāvaprakāreṇābhavadapi tasminnabhavanaprakāraviśeṣe satyapi sat prāpnoti khapuṣpaṃ niḥsāmānyanirviśeṣatvāt, taddhi khapuṣpaṃ niḥsāmānyaṃ nirviśeṣaṃ ceti siddham, atastasya niḥsāmānyanirviśeṣatvāt sattvaṃ syāt . ko dṛṣṭāntaḥ ? sāmānyaviśeṣavat . kāryavaditi siddhe vaiśeṣikamatālambanena sāmānyaviśeṣadṛṣṭānto niḥsāmānyanirviśeṣāṇāṃ sāmānyaviśeṣāṇāṃ vastutvaṃ khapuṣpatulyameveti kākvā darśitaṃ bhavati . prakṛtārthopanayastu yathā sāmānyaviśeṣo ghaṭatvādirniḥsāmānyo nirviśeṣaśca saṃśceti siddhastathā khapuṣpamapi sat syāt . kiñcānyat, kāryāsattvavailakṣaṇyādvā kāraṇavat asanna syāt khapuṣpam iti vartate . kāryasya ghaṭāderasattvena khapuṣpasyāprādurbhāvānupādānābuddhisiddhatvaniḥsāmānyaviśeṣatvavailakṣaṇyāt khapuṣpamapi sat syāt kāraṇavat . etaiśca prakāraiḥ siddhameva kāryāsattvavailakṣaṇyamiti siddho hetuḥ . nirvṛttatvādiprakāreṇa ca kāraṇasya tadvailakṣaṇyaṃ siddhamiti sādharmyaṃ kāraṇakhapuṣpayoḥ . kāraṇaṃ vā khapuṣpavat kāryāsattvavailakṣaṇyādasat syāt kāryasyāsattvaṃ vā tyājyamityabhiprāyaḥ .

- [Previous: 2.86](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.2.86)
- [Next: 2.88](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.2.88)
- [Up: 2](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.2)

## Linked texts (1)

- [Dvādaśāranayacakra](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra.189) — Mallavādin, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.2.87](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.2.87) · Pramāṇa
