Pramāṇa · Search · About · API

Dvadasharanayacakra 2.95

Nyāyāgamānusāriṇī 2.95

Language
Sanskrit

2.95

ata evetyādi yāvat khedaḥ kartavyo bhavati . yat tvayā vyākhyānamanuṣṭhitam itikartavyataiva kartavyatā iti yatnena mahatā pūrvottaracodyaparihārapakṣāvyavacchedavatā pratipādanārthaṃ na kriyāyāṃ kriyāvyākhyānārthaḥ khedaḥ kartavyaḥ . kiṃ kāraṇam ? sāmānyādivastuvicārakhedasyāvyavasthitaparamārthatvāt sarvasya kriyāyā evopadeśo nyāyya ityasyābhyupagamasyoparodhāt . evaṃ tāvajjñānapūrvakakriyopadeśapakṣe svavacanavirodha uktaḥ . yasminnapi agnihotraṃ juhuyāt ityādikriyopadeśopajīvanaṃ nāsti ajñānapratibaddhameva sarvam ityekāntastasminnajñānapratibaddhaikānte'pi cājñānapratibaddhatve svavacanasya virodhaḥ, asat kāryam iti jñātvoktaṃ cenna tarhi sarvamajñānapratibaddhamevāsya jñānaprasiddhatvāt . athājñātvā kathaṃ pratipādakaṃ sādhakaṃ ca ? iti svavacanavirodhaḥ . tvayāpi etadevam iti niścityābhyupagamyoktatvādajñānapratibaddhābhyupagamasya ca tena virodhāt evam ityavagamādabhyupagamavirodhaḥ kṛtaḥ . loke jñānavyavahārāt tadvirodhaḥ, jñānapūrvako hi lokavyavahāraḥ, tatastasyājñānapratibandhābhyupagamāpratīterlokarūḍhivirodhaḥ . pramāṇavirodhastu prastuta eveti, pratyakṣavirodhastāvat tathā loke dṛṣṭatvāt, kriyayābhivyajyamānasya ghaṭādeḥ kāryasya dīpeneva sata upalabdheranumānavirodhaḥ . jñāpakatvād viśeṣavirodha iti, asya asat kāryam iti jñāpakavākyasya jñāpakatvaviśeṣeṣṭeḥ pratyakṣasvavacanādivirodheṣu dharmaviśeṣaviparyayasiddherviśeṣavirodhaḥ . teṣvevāprayogaprasaṅgād dharmasvarūpasya pratipipādayiṣitasya nirākaraṇād dharmasvarūpavirodhaḥ . evaṃ dharmisvarūpavirodhastadubhayasvarūpavirodhaśca yathāyogamāpādya ityalamatiprasaṅginyā kathayā . tasmādayukto'satkāryavādaḥ agnihotraṃ juhuyāt, itikartavyataiva kartavyatā, kuryāt iti cābhyupagataḥ pareṇeti .

Linked texts (1)