<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyaya.naya.dvadasaranayacakra!simhasuri.3.116 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Jain Literature](https://indike.org/pramana/in.jaina) › [The four Anuyogas ("expositions")](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga) › [Ontology, epistemology and logic](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil) › [Logic and epistemology (pramāṇa, naya, syādvāda)](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyaya) › [Standpoints, nikṣepa, saptabhaṅgī](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyaya.naya) › [Dvādaśāranayacakra](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyaya.naya.dvadasaranayacakra) › [Nyayagamanusarini](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyaya.naya.dvadasaranayacakra!simhasuri) › 3.116

# Dvadasharanayacakra 3.116

Nyāyāgamānusāriṇī 3.116

- **Language:** Sanskrit

### [3.116](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyaya.naya.dvadasaranayacakra!simhasuri.3.116)

paradharmeṇāpidukhaṃ sukhādananyat laghutvāt ityetenāpi, na kevalam anātmatve calatvādevetītthaṃ viśiṣṭena pratipādanavidhinā ananyatvahetava iti . apiśabdāt svadharmeṇa sukhaṃ duḥkhādananyallaghutvāt ityādibhiḥ sukarapratipādanamevetyarthaḥ . paradharmeṇa tāvat sukhaṃ duḥkhādananyat calāprakāśakatvāt, calamaprakāśakaṃ pravṛttiśīlaṃ duḥkham iti vacanād duḥkhadharmeṇa sukhaṃ tato'nanyaditi sādhyate . avibhaktāśeṣaguṇātmakaloṣṭavaditi dṛṣṭāntaḥ prāgupavarṇitaḥ, avibhaktāḥ sukhaduḥkhamohātmakasattvarajastamoguṇātmako loṣṭa iti tritvaikyānatikramācca ta evāśeṣaguṇāḥ, tadātmako loṣṭaḥ śakatvāt . tatsaṃyogācca, evaṃ mohādapi . paradharmeṇa calatvādaprakāśakatvāt pravṛttiśīlatvāt tatsaṃyogācca, evaṃ mohādapi . evaṃ gurutvādaprakāśakatvāt tatsaṃyogācca, evaṃ mohādapi . dvābhyāmapyananyat sahitābhyām . eta eva sarva ityanayā diśā abhyūhyāḥ svaparadharmāḥ prasādādayaśca . itaretarasaṃyogena ca bhaṅgavikalpāḥ saṅkalanīyāḥ . evameva caita eva duḥkhamohayorapi . anye'pyacetanatva... ...śarīrādyāpattitvādiprakṛtidharmaiḥ . ityataḥ kutaḥ saṅkalanā pratyekadvitricaturādisaṃyogadharmānantyāt . calāprakāśātmakatvād duḥkhādananya iti sa eva loṣṭo dṛṣṭānto bhāvitasukhādyekātmakatvāt . evaṃ tāvat paradharmeṇa . evaṃ ca sthite'svadharmeṇāpi loṣṭādyarthānāṃ sukhādyekātmakatve sthite'nanyatve laghutvādihetavo'pi sādhakā iti taddarśayati--sukhaṃ duḥkhādananyallaghutvāt loṣṭavaditi vartate . evamapravṛttiśīlatvāt prakāśakatvāt . etāni ca catvāri sādhanāni, pratyekaṃ trīṇi tānyeva samuditānyekamiti . atra dvikasaṃyogenāpi trīṇi--laghvapravṛttiśīlatvāt, laghuprakāśātmakatvāt, apravṛttiprakāśātmakatvāditi . evaṃ mohādapīti, mohāt sukhamananyat ityatrāpi ta eva hetavastāvantaḥ . paradharmeṇa sukhasya duḥkhadharmābhyāṃ pratyekaṃ dve samudāyenaikamiti trīṇi--calatvādaprakāśakatvāccalāprakāśakatvāditi . pravṛttiśīlatvādityapi, tatsaṃyogenetarābhyāmapi sapta sādhanāni . evaṃ mohādapīti mohādananyaccalatvādityādibhyastebhya eva . evaṃ sukhaṃ duḥkhādananyad gurutvādaprakāśakatvāt tatsaṃyogācceti mohadharmebhyastribhyaḥ . evaṃ mohādapīti tebhya eva mohadharmebhyastribhyo mohādapyananyat sukhamiti . dvābhyāmapyananyat sahitābhyāmiti duḥkhamohābhyāmananyat sukhaṃ laghutvādityādibhyastebhya eva hetubhyohetubhyaḥ, dvitricaturādisaṃyogena tat pratyekaṃ cānugantavyamityata āha --eta eva sarva ityanayā diśābhyūhyāḥ, na kevalameta eva laghutvādayaścalatvādayo gurutvādayo vā svaparadharmā hetavaḥ, kiṃ tarhi ? svaparadharmāḥ prasādādayaśca, prasādalāghavādayaḥ śoṣatāpabhedādayo varaṇasadanāpadhvaṃsanādayaśca . itaretaretyādi, dvitricaturādisaṃyogena ca bhaṅgavikalpāḥ saṅkalanīyāḥ . evameva caita eva duḥkhamohayorapīti sukhāt parasparataścānanyatvaṃ yojyaṃ pratijñānāṃ ca pratyekaṃ dvitrisaṃyogena ceti sukhasya duḥkhād mohād dvābhyāṃ cānanyatayā tisraḥ, evaṃ duḥkhasya tisraḥ, mohasya tisraḥ, trayāṇāṃ parasparato'nanyatayaikaiveti daśa pratijñāḥ . etāsu sukhadharmā laghvādayaḥ, duḥkhadharmāścalādayaḥ, mohadharmau gurvaprakāśau, pratyekaṃ dvikādisaṃyogena saptatyadhikaṃ śataṃ sādhanānām . lāghavagaurave tvapanīya prasādādiśoṣādivaraṇādīnāṃ ca hetvagraṃ pañcaṣaṣṭisahasrāṇi pañca śatāni ca ṣaṭtriṃśāni . kiñcānyat, na kevalameta eva hetavaḥ, anye'pyacetanatvetyādi samāsadaṇḍakamadhye yāvaccharīrādyāpattitvādiprakṛtidharmaiḥ sāmānyabhūtai nanvevaṃ svavacanavirodhādi, na, tavātmana evopālambhāt, pradhāna... ... ...abhyupagamāt . hetuviruddhatoktāvapyevameva . iti sphuṭameva sukhaṃ sadā vyaktaśabdasparśarūparasagandhamevetyabhyupagamyatāṃ tebhya eva laghvādihetubhyo viyadādivat . svamatena tu vyaktaśabdasparśarūparasagandhavatpratijñāyāṃ viyadvarjānyudāharaṇāni . raviśeṣitaiśca apuruṣatve sati sattvāt prameyatvāt sarvagatatvādakṛtakatvādityādi vā yāvat kiñcidihāsti sarvaṃ tadananyatve trilakṣaṇatāṃ pratipadyate dharmajātamityataḥ kutaḥ saṅkalanā ? na śakyameva saṅkalayituṃ pratyekadvitricaturādisaṃyogadharmānantyāditi svapakṣasādhanahetusaulabhyaṃ darśayati bhāvitatraiguṇyaikātmakaloṣṭādivastunyāyavyāpitvāditi .

- [Previous: 3.115](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyaya.naya.dvadasaranayacakra!simhasuri.3.115)
- [Next: 3.117](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyaya.naya.dvadasaranayacakra!simhasuri.3.117)
- [Up: 3](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyaya.naya.dvadasaranayacakra!simhasuri.3)

## Linked texts (1)

- [Dvādaśāranayacakra](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyaya.naya.dvadasaranayacakra.359) — Mallavādin, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyaya.naya.dvadasaranayacakra!simhasuri.3.116](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyaya.naya.dvadasaranayacakra!simhasuri.3.116) · Pramāṇa
