<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyaya.naya.dvadasaranayacakra!simhasuri.3.146 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Jain Literature](https://indike.org/pramana/in.jaina) › [The four Anuyogas ("expositions")](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga) › [Ontology, epistemology and logic](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil) › [Logic and epistemology (pramāṇa, naya, syādvāda)](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyaya) › [Standpoints, nikṣepa, saptabhaṅgī](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyaya.naya) › [Dvādaśāranayacakra](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyaya.naya.dvadasaranayacakra) › [Nyayagamanusarini](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyaya.naya.dvadasaranayacakra!simhasuri) › 3.146

# Dvadasharanayacakra 3.146

Nyāyāgamānusāriṇī 3.146

- **Language:** Sanskrit

### [3.146](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyaya.naya.dvadasaranayacakra!simhasuri.3.146)

anvāha ceti jinamatānusāreṇa . eko'dvitīyaḥ pradhāno vā vaśī jñatvasvātantryābhyām niṣkriyāṇāmajñāsvatantrāṇām, paratantrā jñā api hi niṣkriyā eva . bahūnāmanantānāṃ pradhānāṇvādīnāṃ karmakaraṇasampradānāpādānādhikaraṇapradhānaśaktīnāmanantānāmapi pravartayitṛtvāt svavaśīkartuṃ śaktatvād vaśīti . ekaṃ bījaṃ pradhānaṃ mahadādivipariṇatyā bahudhā brahmādistambāntānantabhedabhinnajagattayā yaḥ karoti sṛjati adhitiṣṭhati ātmābhiprāyānurūpyeṇa tathā tathā vyavasthāpayati . tamīśvaraṃ svato bhinnasya bhāvyabhavanasya pradhānādisaṃjñasya bhāvayitāramātmasthamātmani sthitaṃ kṣityādyaṣṭamūrtisarvagataṃ sarvatra tāsāṃ sadbhāvād ye'nupaśyanti tatprasādādeva tajjñānānusāreṇa yogābhyāsaprasādakrameṇa . ke'nupaśyanti ? dhīrā avicalitayogasamādhayaḥ . ko yogaḥ ? pratyāhārastathā dhyānaṃ prāṇāyāmo'tha dhāraṇā . tarkaḥ samādhirityeṣa ṣaḍaṅgo yoga ucyate .. amṛtanādopa॰ 6 tatrendriyāṇāṃ viṣayebhyo manasaśca pratyāharaṇaṃ pratyāhāraḥ . prāṇāyāmastrividhaḥ--recakaḥ kumbhakaḥ pūraka iti . tatra recaka āntaraṃ vāyuṃ bahirniṣkāśayati nāsikādvāreṇa . pūrakaḥ bāhyamantaḥ praveśya pūrayati . kumbhakaḥ pūrṇakumbhavadaspandaṃ vāyuṃ sāmīpyenāvasthāpayati . dhyānamiṣṭadevatācintanaṃ vā . dhāraṇā yathābhyāsaṃ hṛdayādiṣu pradeśeṣu manaso'vasthāpanam, yathā pūrvaṃ nābhau tato hṛdaye kaṇṭhe nāsikāgre bhruvormadhye lalāṭe mūrddhanīti . tarkaḥ śūnyāgāragirikandarādyekānte śucau deśe śarīramṛju āyasya dantāgrāṇi jihvāgreṇa sandhāya palyaṅka-svastika-vīrāsanādyāsanaṃ samapādādisthānaṃ vā āsthāya dhyāyato me samādhirbhavatīti tarkayet anenetthaṃ kṛtena kriyāviśeṣeṇa āhāra-vihāra-svādhyāyādinā dhyānasamādhirbhavati iti tadupāyavicāra ūhastarkaḥ . dhyānayogābhiratiḥ samādhirityeṣa ṣaḍaṅgo yogaḥ . anena yogena sarvatra kṣityādimūrtimīśvaraṃ dṛṣṭvā paścād bhāvitātmā tamātmasthameva paśyati--yadatra mama śarīre kaṭhinaṃ sā pṛthivī parameśvaramūrtiḥ, yad dravaṃ tajjalam, ūṣmā tejaḥ, calaṃ vāyuḥ, śuṣiramākāśam, yaccaitanyaṃ sa yajamānaḥ, cakṣuḥ sūryaḥ, jihvā somo ayaṃ vidherubhayabhāk . vidhirvyākhyāto lokavadanapavādapravṛttiḥ, tasya utsargāt sa vidhīyate, sarvasarvātmakatvād nirapavādaḥ pravartata eva . niyamaḥ sannidhiprayojyasatorapravṛtteḥ tayorasatsattvāt . sādṛśyasāmānyaṃ ca śabdārthaḥ, sarvasarvātmakatve'pi ca sṛṣṭyarthavattvād nāvikalpaḥ . vākyamapi ca pṛthak sarvapadam, tasmāt sarvasarvātmakatvādeva . dravyārthabhedo'rthaḥ . mano vetyanyeṣvapi avayaveṣu yathāsambhavaṃ ye'nupaśyanti te dhīrāḥ śāśvatīṃ śāntimāpnuvanti tenaiveśvareṇa sāyojyaṃ nirvāṇaṃ mokṣamityarthaḥ . netare pradhāna-puruṣa-niyatyādikāraṇina iti .

- [Previous: 3.145](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyaya.naya.dvadasaranayacakra!simhasuri.3.145)
- [Next: 3.147](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyaya.naya.dvadasaranayacakra!simhasuri.3.147)
- [Up: 3](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyaya.naya.dvadasaranayacakra!simhasuri.3)

## Linked texts (1)

- [Dvādaśāranayacakra](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyaya.naya.dvadasaranayacakra.374) — Mallavādin, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyaya.naya.dvadasaranayacakra!simhasuri.3.146](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyaya.naya.dvadasaranayacakra!simhasuri.3.146) · Pramāṇa
