<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyaya.naya.dvadasaranayacakra!simhasuri.3.49 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Jain Literature](https://indike.org/pramana/in.jaina) › [The four Anuyogas ("expositions")](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga) › [Ontology, epistemology and logic](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil) › [Logic and epistemology (pramāṇa, naya, syādvāda)](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyaya) › [Standpoints, nikṣepa, saptabhaṅgī](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyaya.naya) › [Dvādaśāranayacakra](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyaya.naya.dvadasaranayacakra) › [Nyayagamanusarini](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyaya.naya.dvadasaranayacakra!simhasuri) › 3.49

# Dvadasharanayacakra 3.49

Nyāyāgamānusāriṇī 3.49

- **Language:** Sanskrit

### [3.49](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyaya.naya.dvadasaranayacakra!simhasuri.3.49)

evaṃ ca pallavavad raja evāpadyate, evaṃ ca kṛtvoktavidhinā pallavasthānīyaṃ pravartyaṃ raja eva na pravartakam, sattvameva ca pravartakaṃ pavanasthānīyaṃ na pravartyamityāpannam . kiṃ kāraṇam ? tathā prakāśasya pravartyatvāt, yasmāt tena prakāreṇa pravartyatvaṃ rajasaḥ prakāśena tasmād rajasaḥ prakāśena pravartyatvādityarthaḥ, uktaṃ hi --rajasaḥ pravṛttirātmarūpam, tadāpādayati prakāśaḥ prakāśāprakāśite rajaso'pravṛtteḥ iti . tasmāt prakāśena tathā pravartyatvād rajasaḥ sādhūktam --tadātmana eva pravṛttatvāditi . evaṃ tāvat sattvarajasorbhedamupagamya hetorasiddhirviparyayata uktā, naiva vā sattvavyatiriktaṃ rajo'bhyupema ityata āha --tathāprakāśānatiriktatattvarūpatvād vā pravṛtteḥ, vyākhyātaprakārasya prakāśasya tattvamatiricya nāsti pravṛtteḥ svarūpam, tata eva hetoḥ kuto'pallavapavanabhedasādharmyaṃ sattvarajasorabhinnatvāt pallavapavanayorbhinnatvāt ? vyatiriktatattvarūpaḥ pavanaḥ pravartayati pallavaṃ na tu tathāprakāśātiriktatattvarūpā pravṛttirasti . na tadrūpatvamatadvṛttitvāditi cet, na, rajaḥsvapravṛttivat tadātmana eva pravṛttatvāt, anyathā hi na prakāśetetyuktatvādanyathā tu pravṛttyabhāvāt . syānmatam--prakarṣeṇa kāśanaṃ prakāśanaṃ... ... ...pravṛttivat . na, sattvasyāpi rajovadaparisamāptarūpatvāt... ...pravartakābhāvasya cāparyāptatvenoktatvāt . evaṃ caikaiva vinidrāvasthāpuruṣatvavat pravṛttiḥ pradhānamiti tanmātrameva tat pravṛttyāpattirūpanirūpyatvāt pravṛttisvātmavadityādi bhaṅgacakrāvartanam, iti dṛṣṭāntadārṣṭāntikayorvaiṣamyaṃ darśayati--yathehāpallavalakṣaṇaḥ pavano loke bhinna iti dṛṣṭaḥ apavanalakṣaṇaśca pallavaḥ, yujyate hi pallavavyatiriktatattvarūpaḥ pavanaḥ pallavamāghnan pravartayati pallavaṃ pallavaśca tenāhataḥ pravartyate tadvyatiriktatattva iti na tu tathāprakāśātiriktatattvarūpā pravṛtirasti ubhayoḥ śabdādyāvirbhāvamātraphalatvāt, ato vaiṣamyamiti .

- [Previous: 3.48](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyaya.naya.dvadasaranayacakra!simhasuri.3.48)
- [Next: 3.50](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyaya.naya.dvadasaranayacakra!simhasuri.3.50)
- [Up: 3](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyaya.naya.dvadasaranayacakra!simhasuri.3)

## Linked texts (1)

- [Dvādaśāranayacakra](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyaya.naya.dvadasaranayacakra.318) — Mallavādin, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyaya.naya.dvadasaranayacakra!simhasuri.3.49](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyaya.naya.dvadasaranayacakra!simhasuri.3.49) · Pramāṇa
