<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.3.60 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Jain Literature](https://indike.org/pramana/in.jaina) › [Post-canonical works (philosophy, yoga, karma theory, narrative, poetry, history)](https://indike.org/pramana/in.jaina.post) › [Dvādaśāranayacakra](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra) › [Nyayagamanusarini](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri) › 3.60

# Dvadasharanayacakra 3.60

Nyāyāgamānusāriṇī 3.60

- **Language:** Sanskrit

### [3.60](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.3.60)

kiñcānyat, yadyapi tvaduktairhetubhiḥ saṅghātapārārthyādibhiḥ prakṛteranyaḥ puruṣaḥ sidhyati saṅghātaparārthatvāt triguṇādiviparyayādadhiṣṭhānāt . puruṣo'sti bhoktṛbhāvāt kaivalyārthapravṛtteśca .. sāṅghyakā॰ 17 iti, tathāpi ca tasya kāraṇasya cetanādanyatve satyevaitāni svarūpāṇi sthitāni, cetanasya parasyārthe pravṛtteracetanasya bhoktṛtvād rūpādipariṇāmino'cetanatvācca tenaivācetanatvenaikatvaṃ sthitam, na hyācaitanyasya bhedo'sti, pariṇāmitvaṃ cāsya tata eva sthitam, āpattibhavanasya rūpādirūpasya pariṇāmākhyatvāt tasya ca sannidhibhavanādbhinnatvāt, yathoktaṃ tecceva te poggalā subbhigaṃdhattā+e pariṇamaṃti te ceva te poggalā dubbhigaṃdha svatattvapravṛttitvāt kimiti na gamyate mayā vā kimiti nocyate sukhādananyadeva duḥkham, anātmatve'varaṇādyātmakatvāt, avadhāraṇena ca vakṣyamāṇasādhanāntarāpakṣiptānyatvo vipakṣābhāvaḥ sūcyate, sukhasvātmavat, anyasyābhāvāt . mohe'nyatvamiti cet, tannivartayiṣyate . avaraṇādyātmakatvāt kuto'nyatva- ttāe pariṇamaṃti jñātādharma॰ tti . tatastasya saṅghātapārārthyādibhiścetanādanyatve sthitācaitanyaikatvapariṇāmitvāni vṛttayo'sya tadidaṃ kāraṇaṃ sthitācetanatvaikatvapariṇāmitvavṛtti, tacca sukhamiti vā duḥkhamiti vā moha iti vā paramāṇava iti vā kāraṇamityeva vā . uktavat, uktena tulyamuktavat, yathoktaṃ bhinnātmakatāyāṃ tu sattvaṃ na prakāśeta apravṛttatvādityataḥ prabhṛti yāvadeṣo'vadhiḥ, tadvaduktavadeva sthāpitātmasvatattvapravṛttitvāt, ātmasvatattvena sthāpitā'sya pravṛttirityataḥ kimiti na gamyate tvayā vakṣyamāṇasādhanavat ananye sukhaduḥkhe iti, kiṃ svapakṣarāgād mohādvā ? mayā vā kimiti nocyate ? tattvakathāyāṃ prastutāyāṃ kimanuvṛttyā āyatilopāyaśobhayādito vā ? iti . kiṃ punastat sādhanamiti cet, sukhādananyadeva duḥkham, anātmatve'varaṇādyātmakatvāt, varaṇa-sadanā-'padhvaṃsana-baibhatsyadainya-gauravāṇi varaṇādīni, varaṇādīnyasyātmā kāryaṃ tad varaṇādyātmakaṃ tamaḥ, na varaṇādyātmakamavaraṇādyātmakam, kiṃ tat ? duḥkham, tasyānātmatve sati avaraṇādyātmakatvāt sukhādananyatvameva . kimarthaṃ punaḥ ananyadeva ityavadhāryate ? ucyate --avadhāraṇena ca sukhādananyadeva ityanena vakṣyamāṇasādhanāntarāpakṣiptānyatvo vipakṣābhāvaḥ sūcyate, vakṣyamāṇaṃ sādhanaṃ sukhādananya eva moha iti, tenāpakṣiptamanyatvaṃ tamaso'pīti vipakṣābhāvaḥ so'nenāvadhāraṇena sūcyate . puruṣastu syāt sukhādanyatvād vipakṣaḥ, tato vyāvartanārtham anātmatve sati iti viśeṣaṇam . sukhasvātmavaditi dṛṣṭāntaḥ . yathā'varaṇādyātmakatvāt sukhasvātmā sukhādananya evaṃ duḥkhamapyavaraṇādyātmakatvāt sukhādananyaditi . anyasyābhāvāditi hetoravyabhicāravyākhyānam, sukhādananyatvena duḥkhe sādhye'nātmatvaviśeṣaṇena ātmani niraste sādhanāntaraniraste tamaso'nyatve na kiñcit sukhādanyadasti, tasmādanyasya kasyacidabhāvād vipakṣa eva nāsti . vipakṣābhāvādevāvṛttirasapakṣe'sya hetorityavyabhicārī hetuḥ .

- [Previous: 3.59](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.3.59)
- [Next: 3.61](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.3.61)
- [Up: 3](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.3)

## Linked texts (1)

- [Dvādaśāranayacakra](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra.321) — Mallavādin, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.3.60](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.3.60) · Pramāṇa
