<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.3.6 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Jain Literature](https://indike.org/pramana/in.jaina) › [Post-canonical works (philosophy, yoga, karma theory, narrative, poetry, history)](https://indike.org/pramana/in.jaina.post) › [Dvādaśāranayacakra](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra) › [Nyayagamanusarini](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri) › 3.6

# Dvadasharanayacakra 3.6

Nyāyāgamānusāriṇī 3.6

- **Language:** Sanskrit

### [3.6](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.3.6)

atrocyate --nanvayamityādi . nanu tvayāyaṃ puruṣo'vasthātmakatvamanatikrāmannekāvasthāmātrasvatattva eva vyavasthāpitaścaturavasthāsvarūpopavarṇanadvāreṇaiva tannirūpaṇādavasthāsvātmaka evāsāviti, tatrāpi ca viśeṣeṇa ekāvasthāmātrasvatattvasturīyāvasthātattva ityarthaḥ . tat kuta iti cet, caitanyānativṛttivarṇanāt, sarvatra jñānamayo'sau puruṣaḥ iti pratijñāya tadvyāptipradarśanārthaṃ caitanyameva vṛkṣatṛṇakuḍyapuruṣādi, suptatvāt suṣuptatvājjāgaritṛtvāt, suptādipuruṣavat iti vārṇitaṃ caitanyameva . tacca vinidrāvasthāto'nanyat, tacca caitanyaṃ vinidrāvasthaiva, yathoktam— puruṣasya na kevalodayaḥ paśavaścāpyanivṛttakevalāḥ . na ca satyapi kevale prabhustava cintyeyamacintyavad gatiḥ .. siddha॰ dvā॰ 4 . 22 iti . itiśabdo hetvarthe, asmāddhetorvinidrāvasthālakṣaṇa eva puruṣaḥ, etadevāsya lakṣaṇam, upayogo lakṣaṇam tattvārtha॰ 2 . 8 iti vacanāt . etat pratijñāmātram . atra heturucyate --ātyantikanidrāvigamarūpanirūpyatvāt, sarvatra sarvadā vāntamatīto'tyantaḥ, tatra bhava ātyantiko nidrāvigamaḥ, sa eva rūpaṃ tattvam, tena tattvena nirūpyatvāt, yathā nirūpitaṃ puruṣavādinaiva sarvaṃ sarvatra sadā sarvathā cetanātmakameveti siddho hetuḥ . ko dṛṣṭāntaḥ ? vinidrāvasthāsvātmavat, yathā vinidrāvasthāṃ caturthīṃ śuddhacaitanyātmānaṃ nātivartate proktarūpeṇa nirūpyatvāt puruṣastathā śeṣāvasthāsvapi taddharmatānativṛttyaiveti evameṣā vinidrāvasthaiva sarvatrāpāditā . na hyasāvitarātmikā, yathā suptādyavasthāsturīyāvasthaiva na tathā sā tadātmikā . kasmāt ? svavṛttityāgāpatteḥ, yadi sā vinidrāvasthā suptādyavasthāpi syāt tatastayā viśuddhāvasthā svavṛttistyaktā syāt, na tvasti svavṛttityāgo'vasthāsaṅkarasvarūpanirṇayābhāvādidoṣāt . ataḥ sā tanmātraiva, tasyāśca tanmātratve tu puruṣasyāpi tadavasthāmātratvamato vinidrāvasthāmātratvam, tadvajjāgradādyavasthānātmaka atha vinidrāvasthālakṣaṇo'pi puruṣaḥ sarvatvānna vinidrāvasthāmātra eva, vinidrāvasthāpi vinidrāvasthātmikā satī sarvatvānna vinidrāvasthāmātraiva syād vinidrāvasthālakṣaṇatvāt puruṣasvātmavat . tataśca pratyavasthaṃ tasyā eva sarvātmakatvāt tṛṇādyapi sarvagatamiti kiṃ puruṣaikatvaprakalpanayā ? atallakṣaṇatvādvā vinidrāvasthāyā abhāvaḥ, tataśca tattattvacaturavasthasarvātmakapuruṣābhāvaḥ . atha vinidrālakṣaṇaviparīto'pi puruṣaḥ puruṣa evāvadhāraṇabhedāt, vinidrāvasthā- tvam, tasmājjāgradādyavasthānātmakatvād vinidrāvasthāmātratvāt suptādidṛṣṭaśeṣāvasthāsu avṛtterasarvagatatvamiti cāvyāpitvadoṣaḥ puruṣakāraṇavādasya .

- [Previous: 3.5](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.3.5)
- [Next: 3.7](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.3.7)
- [Up: 3](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.3)

## Linked texts (1)

- [Dvādaśāranayacakra](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra.287) — Mallavādin, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.3.6](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.3.6) · Pramāṇa
