<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.3.78 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Jain Literature](https://indike.org/pramana/in.jaina) › [Post-canonical works (philosophy, yoga, karma theory, narrative, poetry, history)](https://indike.org/pramana/in.jaina.post) › [Dvādaśāranayacakra](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra) › [Nyayagamanusarini](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri) › 3.78

# Dvadasharanayacakra 3.78

Nyāyāgamānusāriṇī 3.78

- **Language:** Sanskrit

### [3.78](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.3.78)

evaṃ tvanabhyupagama idaṃ nirūpyamityādi . evamekātmakaikakāraṇānabhyupagame sāṅkhyairidaṃ nirūpyam, katamat ? yat tad bhinnātmakatvaṃ parigṛhya prayukte kāryakāraṇavīte'bhihitam --asti pradhānaṃ bhedānāṃ kāryakāraṇabhāvāt, ādhyātmikānāṃ bāhyānāṃ ca bhedānāṃ kāryakāraṇabhāvo dṛṣṭaḥ, ādhyātmikānāṃ kāryātmakānāṃ vakṣyāmaḥ sattvarajastamāṃsi trīṇi śabdādyātmabhirvyavatiṣṭhamānāni parasparārthaṃ kurvantītyevamādi, etat kathaṃ nirūpyate ? vakṣyamāṇeṣu vicāravikalpeṣu yathā yathocyate tathā tathānupapattireveti itiśabdahetvarthatvād nirūpaṇābhāva evetyabhiprāyaḥ . tadvicāroddeśārthaṃ sādhanamāha --anekātmakatvakāraṇakalpanā asadvāda eva sambhāvyavikalpānupapannārthatvāt, anupapannasambhāvyavikalpārthatvādityarthaḥ, ye'tra sambhāvyante vikalpāste'nupapannārthā iti vakṣyati, tasmādayamasadvāda eva . dṛṣṭāntaḥ --taduktasatyatvānupapannārthasarvoktānṛtatvapakṣavat, tenaivoktastaduktaḥ sarvamanṛtam iti pakṣaḥ, sa evoktastadukto vā . asau satyaśced yaducyate sattvarajastamāṃsi trīṇi śabdādyātmabhirvyavatiṣṭhamānāni parasparārthaṃ kurvanti, sattvaṃ śabdakāryaṃ prakhyāya śabdātmanā vyavatiṣṭhamānaṃ rajastamasoḥ śabdātmabhāvāya pravṛttiṃ khyāpayati . atra prakāśātmakena sattvena prakāśātmakayoreva rajastamasoḥ śabdātmanā vyavatiṣṭhamānena śabdātmabhāvāya pravṛttirvyaktiḥ prakhyāpyate, utāprakāśātmakayoḥ ? yadyaprakāśātmake rajastamasī śabdātmabhāvāya prakhyāpyete tataḥ sattvaṃ puruṣasyāpi tarhi śabdātmabhāvāya pravṛttiṃ prakhyāpayiṣyati śabdatvāyainaṃ pravartayiṣyati, aprakāśātmakena tenāpi śabdabhāvāya pravartitavyaṃ prakāśakārakopapatteḥ rajastamobhyāmiva . na tarhi sarvamuktamanṛtam, asya satyatvāt sarvoktāntaḥpātitvācca, athāsatyamidaṃ na tarhi sarvasyoktasyānṛtatvamanenānṛtena pratipādyate'syānṛtasyāpramāṇatvādityubhayathāpyasadvādastṛtīyavikalpābhāvācca tatheyamapi triguṇamekaṃ kāraṇam ityanekātmakaikakāraṇakalpanā asadvāda iti .

- [Previous: 3.77](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.3.77)
- [Next: 3.79](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.3.79)
- [Up: 3](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.3)

## Linked texts (1)

- [Dvādaśāranayacakra](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra.332) — Mallavādin, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.3.78](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.3.78) · Pramāṇa
