<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.3.82 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Jain Literature](https://indike.org/pramana/in.jaina) › [Post-canonical works (philosophy, yoga, karma theory, narrative, poetry, history)](https://indike.org/pramana/in.jaina.post) › [Dvādaśāranayacakra](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra) › [Nyayagamanusarini](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri) › 3.82

# Dvadasharanayacakra 3.82

Nyāyāgamānusāriṇī 3.82

- **Language:** Sanskrit

### [3.82](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.3.82)

atrocyate --evaṃ tāvad vikalpasamajātitvādanuttarameva, prayatnānantarīyakatve satyeva mūrtāmūrtatvādiviśeṣavad ghaṭaśabdayoranityo nityaśceti viśeṣaḥ syāt iti vacanavat . kiñcānyat, etadapi ca naiva viyato'prakāśakatvaṃ tvanmatenaiva śabdātmanā prakāśamānatvādasti . yadapi ca rūpaviṣayāprakāśanaṃ pṛthivyādiṣvetadapi ca naivāprakāśanaṃ ghaṭate yasmād rūpādītyādi yāvannāprakāśatve prakāśanamiti . yasmāditi heturvakṣyamāṇārthaḥ, nāprakāśanaṃ ghaṭata iti sādhyam, rūpādiriti rūparasagandhāstejombhobhūmiṣu, tebhyaḥ pṛthagbhūtāvākāśānilau śabdasparśātmakau, rūpādipṛthagbhūtābhyāṃ kha-vātābhyāṃ pṛthagbhūtā vipariṇatiryeṣāṃ teṣu rūpādipṛthagbhūtapṛthagvipariṇatiṣu pṛthivyādiṣu pṛthivyabādiṣu tejorahiteṣu vidyamānaḥ prakāśakatvaprakāśaḥ svagato vipari- ṇatastirobhūtaḥ, kintu prakāśyaprakāśo'styāvirbhūtatvāt, atasteṣāṃ prakāśyataiva . kvacidatyantamatirobhūtatvād bodhakamanuṣyaprakāśyaprakāśakatvavat . hetuhetumattve'pi tayornāprakāśatve prakāśanam . viyatpṛthivīviśeṣopapattivacca te eva pravartete na puruṣa ityastu nāma, prakāśātmake tarhi rajastamasī śabdabhāvāya pravṛtteḥ sattvavat, vaidharmyeṇa puruṣavat . asatkāryavāditā cātisphuṭaiva, sattve pravṛttiniyamayorabhūtayoḥ śabdātmavyavasthānavacanādabhyupagamāt, rajastamasoḥ prāgasato jātyantarakāryabhūtasya prakāśanasyā- vajrādiṣu prakāśatā ca dṛśyata eva, tasmāt kharapṛthivyādiṣu prakāśatā svagataprakāśavipariṇāmād vidyamānaprakāśakataiva bodhyabodhakamanuṣyaprakāśyaprakāśakatvavat, jñānasvabhāva eva hi manuṣyaḥ prakāśātmā prakāśyo bodhyo bodhakaśca dṛṣṭaḥ, na kuḍyādiracetanaḥ, tathā pṛthivyādayaḥ . manuṣyagrahaṇamasyaiva rathyāpuruṣasyodāhāryatvāt . syānmatam--bodhakabodhyayorhetuhetumadbhāvānnobhayorubhayadharmateti dṛṣṭāntadārṣṭāntikavaiṣamyamiti . etaccāyuktam, yasmāddhetuhetumattve'pi tayoḥ sūriśiṣyayordvayorapi pratyekaṃ nāprakāśatve prakāśanamiti . tasmād viyatpṛthivyorapi prakāśakatvasāmyād dṛṣṭāntābhāve puruṣasya rajastamasośca viśeṣāpādanāsiddhiḥ . athāpi tvadanuvṛttyā viyatpṛthivīviśeṣopapattimabhyupemaḥ puruṣasyāprakāśakatve sati apravartanādi rajastamasośca pravartanādi tathāpi te viyatpṛthivīviśeṣopapattivacca te eva pravartete rajastamasī na puruṣa ityastu nāma, naivāstītyabhiprāyaḥ . kintvayamanyaste doṣo'niṣṭa āpadyate --prakāśātmake tarhi rajastamasī, sattvavilakṣaṇe na bhavata ityarthaḥ, kutaḥ ? śabdabhāvāya pravṛtteḥ, sattvavat, yacchabdabhāvāya pravartate tat prakāśātmakaṃ dṛṣṭam, yathā sattvam, vaidharmyeṇa puruṣavaditi, yat prakāśātmakaṃ na bhavati na tacchabdātmabhāvāya pravartate yathā tava puruṣa iti .

- [Previous: 3.81](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.3.81)
- [Next: 3.83](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.3.83)
- [Up: 3](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.3)

## Linked texts (1)

- [Dvādaśāranayacakra](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra.334) — Mallavādin, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.3.82](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.3.82) · Pramāṇa
