<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyaya.naya.dvadasaranayacakra!simhasuri.4.49 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Jain Literature](https://indike.org/pramana/in.jaina) › [The four Anuyogas ("expositions")](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga) › [Ontology, epistemology and logic](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil) › [Logic and epistemology (pramāṇa, naya, syādvāda)](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyaya) › [Standpoints, nikṣepa, saptabhaṅgī](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyaya.naya) › [Dvādaśāranayacakra](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyaya.naya.dvadasaranayacakra) › [Nyayagamanusarini](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyaya.naya.dvadasaranayacakra!simhasuri) › 4.49

# Dvadasharanayacakra 4.49

Nyāyāgamānusāriṇī 4.49

- **Language:** Sanskrit

### [4.49](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyaya.naya.dvadasaranayacakra!simhasuri.4.49)

karmapravṛttimātratvādityādi yāvat karmaṇa eveti cet . syānmatam--yaducyate śāstranirākaraṇamevaṃ tvadupadeśādinirākaraṇaṃ ca karmaṇo'svatantratve satyalabdhātmavṛttitvādābhūtadevadattavadabhavanam, nirvivādakṛtakatvāt kartureva bhāvastacchakteḥ, vrīherapyāvartakatvāt svarūpabhedāt puruṣa eva bhavati, ityādi sarvaṃ nopapadyate, karmata eva bhavati ityupapadyate karmapravṛttimātratvāt tathā śāstrārthasyāsmadupadeśādikriyāṇāṃ ca pratipattyapratipattyoḥ karmapravṛttimātratvāt prājñapuruṣapratipattivad balīvardādyapratipattivacca . tasmāt sarvāṇyetāni karmaṇa eva hetorbhavanti pūrvoktanyāyavaccintāvyāyāmādiśārīra pattyapratipattyoḥ sarvāṇyetāni karmaṇa eveti cet, atha tadādikarma kutaḥ ? brūyāstvam--oṃ puruṣādeveti . karmata eva na, vrīhivaidharmyeṇākartṛkatvāt, ātmādivat, notkṣepaṇavat . kathamasambaddham ? yasmānna śubhamaśubhaṃ vā rūpādi iṣṭakāraṇamaniṣṭakāraṇaṃ vā ekāntena kiñcidasti . tadeva śubhamaśubhamiṣṭakāraṇamaniṣṭakāraṇaṃ ca . eka eva mānasakleśaphalatvāt tasya, iti cedāśaṅkāyām, evaṃ cenmanyase . tatastvamidamasi tāvat praṣṭavyaḥ --atha tadādikarma kutaḥ ? iti . mama tāvadabhiprāyaḥ--kṛtakatvāt karmaṇaḥ puruṣādeva taditi . tannecchatā tvayā vaktavyam--kutastadādikarma yata etat sarvaṃ pratipattyapratipattikleśādi ? iti tvadabhiprāyākarṣaṇārthaḥ praśnaḥ, kiṃ tadapi karmaṇa eva uta puruṣāt ? iti . brūyāstvam--oṃ puruṣādeveti, evaṃ nāmāstu, ko doṣaḥ gatyantarābhāvāt, karmata eva ityabhiprāyaḥ syādityatra brūmaḥ --na, vrīhivaidharmyeṇākartṛkatvāt, vrīherapyāvartakatvāt kartṛtvamupayāti, nāsāvato vrīhirakṛtakaḥ, akartṛkatvāt, tataścākriyamāṇatvānnopapadyate karmaṇaḥ karmatvaṃ tasyādikarmaṇaḥ . kimiva ? ātmādivat, yathā ātmākāśakāladigādīni na kenacit kriyanta ityakarmāṇi tathā ādikarmāpi syāt . notkṣepaṇavaditi vaidharmyadarśanam, yathā utkṣepaṇaṃ karma tadvyatiriktenotkṣeptrā vinā na bhavati tathedamiti .

- [Previous: 4.48](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyaya.naya.dvadasaranayacakra!simhasuri.4.48)
- [Next: 4.50](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyaya.naya.dvadasaranayacakra!simhasuri.4.50)
- [Up: 4](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyaya.naya.dvadasaranayacakra!simhasuri.4)

## Linked texts (1)

- [Dvādaśāranayacakra](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyaya.naya.dvadasaranayacakra.406) — Mallavādin, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyaya.naya.dvadasaranayacakra!simhasuri.4.49](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyaya.naya.dvadasaranayacakra!simhasuri.4.49) · Pramāṇa
