<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyaya.naya.dvadasaranayacakra!simhasuri.4.61 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Jain Literature](https://indike.org/pramana/in.jaina) › [The four Anuyogas ("expositions")](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga) › [Ontology, epistemology and logic](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil) › [Logic and epistemology (pramāṇa, naya, syādvāda)](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyaya) › [Standpoints, nikṣepa, saptabhaṅgī](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyaya.naya) › [Dvādaśāranayacakra](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyaya.naya.dvadasaranayacakra) › [Nyayagamanusarini](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyaya.naya.dvadasaranayacakra!simhasuri) › 4.61

# Dvadasharanayacakra 4.61

Nyāyāgamānusāriṇī 4.61

- **Language:** Sanskrit

### [4.61](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyaya.naya.dvadasaranayacakra!simhasuri.4.61)

tathānatirekātirekāt karmāpi pravartayitṛ, yathā puruṣaḥ pudgalātmakarmadharmaprabhedabhinno'pyavyatiriktaḥ pravartayitā tathā karmāpi tadanatiriktātiriktakāraṇatvāt pravartayitṛ . kiñca, cetanācetana- paramārthatvācca puruṣasyaiveṣṭāniṣṭavidhiṃ prati vyāpāraḥ, sa eva hi puruṣaścetano'cetanaśca, kutaḥ ? iṣṭā evaṃ ca avibhaktadvyātmakatāyāṃ dvividhaḥ karmākhyapuruṣakārasya pravṛttiprabandhaḥ sādhyo'sādhyaśca tīvramandādihetūpasevanasañcitatvāt sādhyāsādhyavyādhivat, calanīyo'vicālyaśca baddhābaddhamūlatvād vṛkṣa-haṭavat, nikācitānikācitāvayavatvādayaḥśalākākalāpavat . niṣṭavidhivyāpriyamāṇatvāt . utkarṣāpakarṣāviṣṭāniṣṭau, tayorvidhiḥ tatprāptyupāyaḥ pramādāpramādau, tau ca dṛśyete . tasmādayaṃ puruṣaścetano'cetanaśca pramādāpramādayoriṣṭāniṣṭavidhyorvyāpriyamāṇatvāt . ato'cetanakarmānubhāvopalambhāccetanapuruṣānubhāvopalambhāccāsau taddvayaparamārthaḥ . tasmācca karmāpi pravartayitṛ . athaivaṃ neṣyate tvayā, yadi ca puruṣaścetanaśaktireveṣyate tato'sau bhavet paśuvad manuṣyatvenāpi gamyāgamyabhakṣyābhakṣyādyaviśeṣajño yathā paśurbhavatyalpacetanastathā manuṣyatve'pi bhavet . vyaktavarṇapadavākyādarthapratyāyanasamarthaśabdoccāraṇādiśaktiśca manuṣyastadvat paśurapi bhavet . kṛmyādivad manuṣyo'pi jaḍaḥ syāt, manuṣyavat kṛmirapi paṇḍitaḥ syādityādi . tasmāt karmāpi cetanaṃ puruṣo'pyacetanaḥ, taccobhayamavibhaktamiti grāhyam .

- [Previous: 4.60](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyaya.naya.dvadasaranayacakra!simhasuri.4.60)
- [Next: 4.62](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyaya.naya.dvadasaranayacakra!simhasuri.4.62)
- [Up: 4](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyaya.naya.dvadasaranayacakra!simhasuri.4)

## Linked texts (1)

- [Dvādaśāranayacakra](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyaya.naya.dvadasaranayacakra.414) — Mallavādin, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyaya.naya.dvadasaranayacakra!simhasuri.4.61](https://indike.org/pramana/in.jaina.anuyoga.phil.nyaya.naya.dvadasaranayacakra!simhasuri.4.61) · Pramāṇa
