<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.6.52 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Jain Literature](https://indike.org/pramana/in.jaina) › [Post-canonical works (philosophy, yoga, karma theory, narrative, poetry, history)](https://indike.org/pramana/in.jaina.post) › [Dvādaśāranayacakra](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra) › [Nyayagamanusarini](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri) › 6.52

# Dvadasharanayacakra 6.52

Nyāyāgamānusāriṇī 6.52

- **Language:** Sanskrit

### [6.52](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.6.52)

evaṃ tāvat kriyā dravyaṃ nārabhata ityuktam . idānīṃ tvadiṣṭaṃ dravyaṃ ca bhavye pā॰ 5 . 3 . 104 rambhānārambhādibhedāccānyatvādevānyatvam, guṇakarmaṇāṃ tadabhūteḥ dravyebhyo viśeṣaḥ bhavatyeva bhavati dravyam ityayuktamiti vakṣyāmaḥ . katham ? abhyupetyāpyārabdhadravyaṃ kāraṇe kāryasyāsattvād varṇitavarṇitopapattivat kāraṇadravyebhyo'nyatvāt kāryadravyāṇāṃ na hi tadeva dravyaṃ bhavatīti . athavāyamapyapavādavidhiḥ --ārabdhadravyabhūtāvapi ca pūrvadravyebhyaḥ kāraṇabhūtebhyaḥ kāryabhūtānāmanyatvād guṇakarmatvādinā tasyaiva vā'bhāvād dravyasyeti . kiñca, lakṣaṇārambhānārambhabhedāccānyatvādevānyatvamiti, viśeṣaprakaraṇe kriyāvat vai॰ sū॰ 1 . 1 . 14 ityādi dravyalakṣaṇam, dravyāśrayī vai॰ sū॰ 1 . 1 . 15 ityādi guṇalakṣaṇam, ekadravyādi karmalakṣaṇam, itthaṃ lakṣaṇabhedād nānaiva dravyaguṇakarmāṇīti . dravyeṣvapyanārambhakebhyo gaganādibhyaḥ pṛthivyādyārambhakanānātvam, guṇānāmapi saṃyogavibhāgarūpādīnāmārambhakāṇāṃ vibhutvādyanārambhakebhyo nānātvam, karmaṇo'vayavidravyasaṃyogavibhāgārambhiṇo'nārambhakebhyo bhedaḥ, tadabhāvāt . teṣāṃ virodhāvirodhakāraṇakāryaprakaraṇakṛtaṃ ca nānātvamādigrahaṇāt . guṇakarmaṇāṃ tadabhūteriti dravyameva dravyaṃ bhavati, na guṇā na karmāṇi, guṇānāmaguṇākarmatvāt karmaṇaścāguṇākarmatvād dravyebhyo viśeṣaḥ . anāra anārabhyatvācca śabdasyetarebhyo viśeṣaḥ sāmānyādīnāṃ ca . tatastvaduktadravyasvarūpalakṣaṇabhavanānupapattirityubhayasyāpyabhāvaḥ . dravyādiṣaḍbhedasya saprabhedasyaiva bhāvaḥ . yaducyate yadayaṃ bhavati svayameva yadanena bhūyate sa evāsya bhāva iti naiṣa bhāvaḥ . anyenānyena bhūyate so'nya evāsya bhāvaḥ yena ca bhūyate so'pi cāsya bhāvaḥ . bhāve'pyubhayatā ubhayotsargāt, dvividho hi bhāvaḥ--svabhāvaḥ saṃbandhaśca . bhyatvāccākāśaguṇasya śabdasyetarebhyo viśeṣaḥ sāmānyādīnāṃ ceti sāmānyasya sāmānyaviśeṣāṇāmantyaviśeṣāṇāṃ cetarebhyo'nārabhyatvāt, samavāyasya cāśrayitve satyapi parasparataśca svāśrayasya svānurūpapratyayādhānahetutvādityevamādiviśeṣahetusadbhāvāt sarvamanyadeva .

- [Previous: 6.51](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.6.51)
- [Next: 6.53](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.6.53)
- [Up: 6](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.6)

## Linked texts (1)

- [Dvādaśāranayacakra](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra.505) — Mallavādin, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.6.52](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.6.52) · Pramāṇa
