<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.7.5 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Jain Literature](https://indike.org/pramana/in.jaina) › [Post-canonical works (philosophy, yoga, karma theory, narrative, poetry, history)](https://indike.org/pramana/in.jaina.post) › [Dvādaśāranayacakra](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra) › [Nyayagamanusarini](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri) › 7.5

# Dvadasharanayacakra 7.5

Nyāyāgamānusāriṇī 7.5

- **Language:** Sanskrit

### [7.5](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.7.5)

athānyathaitaddoṣaparihārārthamucyeta--kāraṇavadakāraṇaviśeṣāt, yathāsaṅkhyaṃ sakāraṇaṃ ghaṭādi khapuṣpamakāraṇamityasti viśeṣaḥ, kāraṇaiḥ samavāyyasamavāyibhirghaṭādi sambadhyate na tu khapuṣpādīti . sa eva svābhiprāyaṃ vivṛṇoti --yadyakāraṇaṃ notpadyate tatpuruṣavācyamiti na bhavati kāraṇamityakāraṇam itthaṃ tatpuruṣasamāsaścediṣṭaḥ tataḥ kāryaṃ notpadyata eva kāraṇamevotpadyate, tasyaiva vidhividhyādiprācyanayadarśanāt kāryatayotpādāt sa eva kāraṇavādaḥ parigṛhītaḥ syāt, sa ca mayā neṣṭaḥ . tasmāt tatpuruṣe naiva vicāraḥ kāryaḥ . atha yasya na kāraṇaṃ tadakāraṇamiti bahuvrīhisamāsāśrayaṇaṃ tannotpadyate kāryaṃ tasyāṃ bahuvrīhikalpanāyāmavidyamānakāraṇatvāt khapuṣpavat . ghaṭavaditi vaidharmyam, yathā ghaṭa utpadyate na tatheti . tataḥ kim ? tato'nutpannatvāt tadanāśrayaḥ sattāyāḥ, sattānāśrayatvāt tatsambandhābhāvācca na evaṃ tarhi sarvāsattvaprasaṅgaḥ paramāṇvādīnāmakāraṇatvādanutpannatvādanāśrayatve sattāsamavāyābhāvaḥ, teṣāṃ hyāśrayatve sattvasamavāya iṣṭaḥ, tataḥ sattāsamavāyābhāvāt kāraṇānāṃ paramāṇvādīnāmabhāvāt kāryasya kāryasamavāyināṃ ca khapuṣpād na kaścid viśeṣa iti sarvaśūnyateti sarvavirodhāḥ . athocyeta--nityotpannatvāt svasadbhāvenaiva santi paramāṇvākāśādīni, kāryadravyaguṇakarmaṇāmeva sattāsamavāyāt sattvamiti . evaṃ tarhi ākāśaparamāṇvādiṣu anupanipātisvarūpatvādātmābhedācca na kenacit sambandho'syāḥ syāt . asati ca sambandhe yathā sattā satī eva padārthatvāt svarūpasadbhāvācca tathā tānyapi dravyaguṇa- satkāryamiti . atrocyate --evaṃ tarhi sarvāsattvaprasaṅga ityādi yāvat sarvaśūnyateti sarvavirodhā iti . paramāṇavo'kāraṇatvād viyadādīni ca notpadyante, anutpannatvādanāśrayaḥ sattāyāḥ, tadanāśrayatve sattāsamavāyābhāvaḥ, teṣāṃ hyāśrayatve sattvasamavāya iṣṭa iti tadvaidharmyaṃ darśayati . tataśca sattāsamavāyā- bhāvāt khapuṣpavat kāraṇānāṃ paramāṇvādīnāmabhāvaḥ, tadabhāvāt kāryamakāraṇatvādanādhāraṃ kva samavaitu ? tasmāt kāraṇāsamavāyitvāt khapuṣpāt tasya na kaścid viśeṣaḥ, ataḥ prāguktāviśeṣadoṣastadavasthaḥ kāryasamavāyibhiḥ paramāṇubhiḥ sahitasya kāryasyedānīṃ prāpitastvayaiva, kārye samavetānāṃ rūpādighaṭatvādyutkṣepaṇādīnāṃ kāryasamavāyināṃ ceti vigrahāntarāt . tataḥ kimiti cet, ucyate --iti sarvaśūnyatā, iti sarvabhāvā na santīti bruvataḥ paramaśūnyavāditā bhavataḥ itiśabdanigamanārthatvāt . iti sarvavirodhāḥ, itthaṃ svavacanābhyupagamapratyakṣānumānarūḍhivirodhāḥ sarvāsadvādinaḥ pramāṇābhāvāt . kāraṇākāraṇakāryākāryavirodhāvirodhalakṣaṇabhedasūtrāṇāṃ sadādyaviśeṣasūtrasya ca sattāsamavāyaprāṇotthānatvāt kimavaśiṣṭaṃ syācchāstrasya tannānātvaprayojanasya vaiśeṣikākhyasya kāryakāraṇakhapuṣpāviśeṣāditi .

- [Previous: 7.4](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.7.4)
- [Next: 7.6](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.7.6)
- [Up: 7](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.7)

## Linked texts (1)

- [Dvādaśāranayacakra](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra.521) — Mallavādin, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.7.5](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.dvadasaranayacakra!simhasuri.7.5) · Pramāṇa
